भारत राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ
 | |||||||||||||
| टोपणनाव | वुमन इन ब्लू | ||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| असोसिएशन | भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ | ||||||||||||
| कर्मचारी | |||||||||||||
| कर्णधार | हरमनप्रीत कौर | ||||||||||||
| प्रशिक्षक | अमोल मुझुमदार | ||||||||||||
| फलंदाजी प्रशिक्षक | अमोल मुझुमदार | ||||||||||||
| गोलंदाजी प्रशिक्षक | आविष्कार साळवी | ||||||||||||
| क्षेत्ररक्षण प्रशिक्षक | मुनीष बाली | ||||||||||||
| इतिहास | |||||||||||||
| कसोटी दर्जा प्राप्त | १९७६ | ||||||||||||
| आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद | |||||||||||||
| आयसीसी दर्जा | पूर्ण सदस्य (१९२६) | ||||||||||||
| आयसीसी प्रदेश | आशिया | ||||||||||||
| |||||||||||||
| महिला कसोटी | |||||||||||||
| पहिली महिला कसोटी |
 वेस्ट इंडीज विरुद्ध चिन्नास्वामी स्टेडियम, बेंगळुरू येथे; ३१ ऑक्टोबर – २ नोव्हेंबर १९७६ | ||||||||||||
| अलीकडील महिला कसोटी |
 दक्षिण आफ्रिका विरुद्ध एम. ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई येथे; २८ जून - १ जुलै २०२४ | ||||||||||||
| |||||||||||||
| महिला एक दिवसीय आंतरराष्ट्रीय | |||||||||||||
| पहिली महिला वनडे |
 इंग्लंड विरुद्ध ईडन गार्डन्स, कलकत्ता येथे; १ जानेवारी १९७८ | ||||||||||||
| अलीकडील महिला वनडे |
दक्षिण आफ्रिका विरुद्ध डी.वाय.पाटील स्टेडियम, नवी मुंबई येथे; २ नोव्हेंबर २०२५ | ||||||||||||
| |||||||||||||
| महिला विश्वचषक | ११ (१९७८ मध्ये प्रथम) | ||||||||||||
| सर्वोत्तम कामगिरी |
 विजेते (२०२५) | ||||||||||||
| महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय | |||||||||||||
| पहिली महिला आं.टी२० |
इंग्लंड विरुद्ध कौंटी क्रिकेट ग्राउंड, डर्बी येथे ५ ऑगस्ट २००६ | ||||||||||||
| अलीकडील महिला आं.टी२० |
इंग्लंड विरुद्ध एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान, बर्मिंगहॅम येथे; १२ जुलै २०२५ | ||||||||||||
| |||||||||||||
| महिला टी२० विश्वचषक | ८ (२००९ मध्ये प्रथम) | ||||||||||||
| सर्वोत्तम कामगिरी |
 उपविजेते (२०२०) | ||||||||||||
| |||||||||||||
| ३ नोव्हेंबर २०२५ पर्यंत | |||||||||||||
हा लेख महिला संघाबद्दल आहे. पुरुष संघासाठी, भारत राष्ट्रीय क्रिकेट संघ पहा.
भारताचा महिला राष्ट्रीय क्रिकेट संघ, ज्याला विमेन इन ब्लू म्हणूनही ओळखले जाते,[८] हा महिला आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये भारताचे प्रतिनिधित्व करतो. हा संघ भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ (बीसीसीआय) द्वारे शासित आहे, आणि महिला कसोटी, महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय (WODI) आणि महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० (WT20I) दर्जा असलेला आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषदेचा (ICC) पूर्ण सदस्य आहे.
संघाने आजवर ४१ कसोटी सामने खेळले आहेत त्यातील ८ जिंकले आहेत तर ६ गमावले आहेत. उर्वरित २७ सामने अनिर्णित राहिले. संघाचा पहिला आंतरराष्ट्रीय सामना हा ३१ ऑक्टोबर १९७६ रोजी बंगळूर येथील एम. चिन्नास्वामी स्टेडियमवर वेस्ट इंडीज विरुद्ध कसोटी सामना होता.
संघाने आजवर खेळलेल्या ३४२ एकदिवसीय सामन्यांपैकी, १८८ सामन्यांमध्ये विजय मिळविला तर १४७ गमावले आहेत, २ सामने बरोबरीत सुटले आणि ५ सामने अनिर्णित राहिले. नोव्हेंबर २०२५ पर्यंत, भारत १२६ रेटिंग गुणांसह आयसीसी महिला एकदिवसीय संघ क्रमवारीत तिसऱ्या क्रमांकावर आहे. भारताने २०२५ मध्ये एकदा विश्वचषक स्पर्धा जिंकली आहे. २००५ मध्ये ऑस्ट्रेलियाकडून ९८ धावांनी आणि २०१७ मध्ये इंग्लंडकडून ९ धावांनी पराभूत झालेल्या भारताने दोन वेळा क्रिकेट विश्वचषक स्पर्धेची अंतिम फेरी गाठली आहे. त्यांनी २००४, २००५-०६, २००६, २००८ मध्ये ४ वेळा एकदिवसीय आशिया चषक जिंकला आहे.
संघाने २०४ आंतरराष्ट्रीय टी२० सामने खेळले आहेत, १११ जिंकले आहेत, ८६ गमावले आहेत, १ सामना बरोबरीत सुटला आणि ६ अनिर्णित राहिले. नोव्हेंबर २०२५ पर्यंत, भारत २६३ रेटिंग गुणांसह आयसीसी महिला टी२० संघ क्रमवारीत तिसऱ्या क्रमांकावर आहे. २०२० मध्ये ऑस्ट्रेलियाकडून ८५ धावांनी पराभूत होणारा भारत एकदाच टी२० विश्वचषकाच्या अंतिम फेरीत पोहोचला आहे. त्यांनी २०१२, २०१६, २०२२ मध्ये ३ वेळा टी२० आशिया चषक जिंकला आहे. याशिवाय, त्यांनी २०२२ आशियाई स्पर्धेत सुवर्णपदक जिंकले आहे आणि २०२२ राष्ट्रकुल क्रीडा स्पर्धेत रौप्य पदक मिळविले आहे.
इतिहास
[संपादन]_2.jpg)
ब्रिटिशांनी इ. स. १७०० च्या सुरुवातीला भारतात क्रिकेट आणले आणि १७२१ मध्ये पहिला क्रिकेट सामना खेळविला गेला.[९] तो गुजरातच्या कोळ्यांनी खेळला. त्यावेळी गुजरातचे कोळी समुद्री चाचे होते आणि ते ब्रिटीश जहाजे नेहमी लुटत असत म्हणून ईस्ट इंडिया कंपनीने कोळींना क्रिकेट खेळून वळविण्याचा प्रयत्न केला आणि तो यशस्वी झाला.[१०][११][१२] १८४८ मध्ये, मुंबईतील पारशी समुदायाने ओरिएंटल क्रिकेट क्लबची स्थापना केली, जो भारतीयांनी स्थापन केलेला पहिला क्रिकेट क्लब आहे. क्लबने १८७७ मध्ये युरोपियन लोकांविरुद्ध पहिला सामना खेळला.[१३] १९११ मध्ये, भारतीय पुरुष क्रिकेट संघाची स्थापना करण्यात आली आणि त्यांनी इंग्लंडचा दौरा केला, जिथे ते इंग्लिश काउंटी संघ खेळले.[१४] भारतीय पुरुष संघाने १९३२ मध्ये इंग्लंडविरुद्ध कसोटी पदार्पण केले.[१५] पहिली महिला कसोटी इंग्लंड आणि ऑस्ट्रेलिया या संघांदरम्यान १९३४ मध्ये खेळली गेली.[१६]
महिला क्रिकेट भारतात खूप नंतर आले; भारतीय महिला क्रिकेट असोसिएशन (WCAI) ची स्थापना १९७३ मध्ये झाली.[१७] भारतीय महिला संघाने १९७६ मध्ये त्यांचा पहिला कसोटी सामना वेस्ट इंडीजविरुद्ध खेळला.[१८] पाटणा येथील मोईन-उल-हक स्टेडियमवर, शांता रंगास्वामी यांच्या नेतृत्वाखाली नोव्हेंबर १९७६ मध्ये वेस्ट इंडीजविरुद्ध भारतीय महिला संघाने पहिला कसोटी विजय नोंदविला.[१९][२०]
भारतीय महिला क्रिकेट असोसिएशन ही महिला क्रिकेटची प्रशासकीय संस्था, आंतरराष्ट्रीय महिला क्रिकेट परिषदेशी संलग्न होती. महिला क्रिकेट विकसित करण्याच्या आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषदेच्या पुढाकाराचा एक भाग म्हणून, भारतीय महिला क्रिकेट असोसिएशनचे २००६/०७ मध्ये भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळामध्ये विलीनीकरण करण्यात आले.[२१]
२०२१ मध्ये, बीसीसीआयने भारतीय महिला क्रिकेट संघाच्या मुख्य प्रशिक्षकपदासाठी रमेश पोवार यांच्या नावाची घोषणा केली.[२२][२३] २०२२ मध्ये, भारतीय महिलांनी २३ वर्षांनंतर इंग्लंडच्या भूमीवर पहिली मालिका जिंकून इतिहास घडवला.[२४]
जुलै २०२५ मध्ये, भारताने इंग्लंडविरुद्ध पाच सामन्यांच्या मालिकेत ३-१ अशी अजिंक्य आघाडी घेत, पाहिलीवहिली महिला टी२० मालिका जिंकली. वॉर्सेस्टर येथे झालेल्या चौथ्या टी२० सामन्यात हा ऐतिहासिक विजय झाला, जिथे भारतीय फिरकीपटू राधा यादव, दीप्ती शर्मा आणि नवोदित श्री चरणी यांनी इंग्लंडला १२६/७ धावांवर रोखले. सलामीवीर शफाली वर्मा आणि स्मृती मंधाना यांनी १८ चेंडू शिल्लक असताना सहा गडी राखून लक्ष्याचा आरामात पाठलाग केला. हा विजय एक ऐतिहासिक यश ठरला, कारण भारताने यापूर्वी कधीही इंग्लंडविरुद्ध घरच्या मैदानावर किंवा परदेशात टी२० मालिका जिंकली नव्हती. शिस्तबद्ध गोलंदाजी आणि धारदार क्षेत्ररक्षणाने भरलेली ही कामगिरी इंग्लंडमध्ये २०२६ च्या महिला टी२० विश्वचषकापूर्वीची महत्त्वाची तयारी म्हणूनही काम करत होती.[२५]
नोव्हेंबर २०२५ मध्ये, नवी मुंबईतील डी वाय पाटील स्टेडियमवर झालेल्या अंतिम सामन्यात दक्षिण आफ्रिकेचा ५२ धावांनी पराभव करून भारताने त्यांचा पहिला महिला क्रिकेट विश्वचषक जिंकला. उपांत्य फेरीत, त्यांनी ऑस्ट्रेलियाविरुद्ध ३३९ धावांचे मोठे लक्ष्य गाठले, जो महिला एकदिवसीय क्रिकेटच्या इतिहासातील सर्वात यशस्वी धावांचा पाठलाग आहे.[२६] हा विजय मोठ्या प्रमाणात साजरा करण्यात आला आणि भारतातील महिला क्रिकेटसाठी एक महत्त्वाचा क्षण म्हणून ओळखला गेला.[२७][२८][२९]
नियामक मंडळ
[संपादन]भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ (BCCI) ही भारतीय क्रिकेट संघ आणि भारतातील प्रथम श्रेणी क्रिकेटची प्रशासकीय संस्था आहे. हे बोर्ड १९२८ पासून कार्यरत आहे आणि आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषदेत भारताचे प्रतिनिधित्व करते. भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ जगातील सर्वात श्रीमंत क्रीडा संघटनांपैकी एक आहे. मंडळाने २००६ ते २०१० या कालावधीत भारताच्या सामन्यांचे मीडिया हक्क ६१२,०००,००० अमेरिकी डॉलर्स इतक्या किंमतीत विकले.[३०] हे भारतीय संघाचे प्रायोजकत्व, त्याचे भविष्यातील दौरे आणि संघ निवडीचे व्यवस्थापन करते. आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती (ICC) आपल्या भविष्यातील दौरा कार्यक्रमाद्वारे भारताचे आगामी सामने ठरवते.
निवड समिती
[संपादन]२८ सप्टेंबर २०२५ रोजी, भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळाने (BCCI) नवीन अखिल भारतीय महिला निवड समितीची नियुक्ती जाहीर केली.[35] भारताची माजी उजव्या हाताची मध्यमगती गोलंदाज अमिता शर्मा पाच सदस्यीय निवड समितीच्या प्रमुख आहेत.
- अमिता शर्मा (मुख्य निवडकर्ता)
- श्यामा शॉ
- जया शर्मा
- सुलक्षणा नाईक
- श्रावंती नायडू
संघाचे रंग
[संपादन]| कालावधी | उत्पादक | प्रायोजक | संदर्भ |
|---|---|---|---|
| १९९३–१९९६ | विल्स | ||
| १९९९–२००१ | |||
| २००१–२००२ | |||
| २००२–२००३ | सहारा | ||
| २००३–२००५ | |||
| २००५–२०१३ | नाइके | ||
| २०१४–२०१७ | स्टार इंडिया | ||
| २०१७–२०१९ | ओप्पो | [३१] | |
| २०१९–२०२० | बायजूज | [३२] | |
| २०२०–२०२३ | एमपीएल स्पोर्ट्स | ||
| २०२३–२०२५ | अडिडास | ड्रीम११ | [३३] |
| २०२५–सद्य | अपोलो टायर्स | [३४] |
भारतीय महिला क्रिकेट खेळाडू
[संपादन]सध्याच्या भारतीय महिला संघातील खेळाडू
[संपादन]यामध्ये गेल्या १२ महिन्यांत भारतासाठी खेळलेल्या किंवा अलिकडच्या एकदिवसीय किंवा टी२० संघात स्थान मिळालेल्या सर्व सक्रिय खेळाडूंची यादी आहे. नवोदित खेळाडू तिरक्या अक्षरांमध्ये दाखवले आहेत.
- २९ ऑक्टोबर २०२४ पर्यंत
| नाव | वय | फलंदाजी शैली | गोलंदाजी शैली | देशांतर्गत संघ | प्रकार | शर्ट क्र. |
|---|---|---|---|---|---|---|
| फलंदाज | ||||||
| स्मृती मंधाना (उक) |
29 |
डावखुरी | उजव्या हाताने मध्यमगती | महाराष्ट्र | कसोटी, आं.ए.दि. आणि आं.टी२० | १८ |
| जेमिमा रॉड्रिग्ज |
25 |
उजव्या हाताने | उजव्या हाताने ऑफ ब्रेक | मुंबई | कसोटी, आं.ए.दि. आणि आं.टी२० | ५ |
| शफाली वर्मा |
22 |
उजव्या हाताने | उजव्या हाताने ऑफ ब्रेक | हरयाणा | कसोटी, आं.ए.दि. आणि आं.टी२० | १७ |
| हर्लीन देओल |
27 |
उजव्या हाताने | उजव्या हाताने लेग ब्रेक | हिमाचल प्रदेश | आं.ए.दि. आणि आं.टी२० | ३३ |
| तेजल हसबनीस |
28 |
उजव्या हाताने | उजव्या हाताने ऑफ ब्रेक | महाराष्ट्र | आं.ए.दि. | २३ |
| प्रिया पुनिया |
29 |
उजव्या हाताने | उजव्या हाताने मध्यमगती | दिल्ली | आं.ए.दि. | १६ |
| प्रतिका रावळ | २४ | उजव्या हाताने | उजव्या हाताने ऑफ स्पिन | दिल्ली | आं.ए.दि. | ६४ |
| अष्टपैलू | ||||||
| दीप्ती शर्मा |
28 |
डावखुरी | उजव्या हाताने ऑफ ब्रेक | उत्तर प्रदेश | कसोटी, आं.ए.दि. आणि आं.टी२० | ६ |
| हरमनप्रीत कौर (क) |
36 |
उजव्या हाताने | उजव्या हाताने ऑफ ब्रेक | पंजाब | कसोटी, आं.ए.दि. आणि आं.टी२० | २३ |
| पूजा वस्त्रकार |
26 |
उजव्या हाताने | उजव्या हाताने मध्यमगती | मध्य प्रदेश | कसोटी, आं.ए.दि. आणि आं.टी२० | ३४ |
| अमनजोत कौर |
26 |
उजव्या हाताने | उजव्या हाताने मध्यमगती | पंजाब | आं.ए.दि. आणि आं.टी२० | ३० |
| दयालन हेमलता |
31 |
डावखुरी | उजव्या हाताने ऑफ ब्रेक | रेल्वे | आं.ए.दि. आणि आं.टी२० | २९ |
| सजीवन सजना |
31 |
उजव्या हाताने | उजव्या हाताने ऑफ ब्रेक | केरळ | आं.टी२० | ४४ |
| यष्टीरक्षक | ||||||
| रिचा घोष |
22 |
उजव्या हाताने | — | बंगाल | कसोटी, आं.ए.दि. आणि आं.टी२० | १३ |
| यस्तिका भाटिया |
26 |
डावखुरी | — | वडोदरा | आं.ए.दि. आणि आं.टी२० | ११ |
| उमा चेत्री |
23 |
उजव्या हाताने | — | आसाम | आं.टी२० | ५५ |
| फिरकी गोलंदाज | ||||||
| स्नेह राणा |
31 |
उजव्या हाताने | उजव्या हाताने ऑफ ब्रेक | रेल्वेज | कसोटी, आं.ए.दि. आणि आं.टी२० | २ |
| राधा यादव |
25 |
उजव्या हाताने | डावखुरा ऑर्थोडॉक्स | वडोदरा | आं.ए.दि. आणि आं.टी२० | २१ |
| श्रेयंका पाटील |
23 |
उजव्या हाताने | उजव्या हाताने ऑफ ब्रेक | कर्नाटक | आं.ए.दि. आणि आं.टी२० | ३१ |
| आशा शोभना |
34 |
उजव्या हाताने | उजव्या हाताने लेग ब्रेक | केरळ | आं.टी२० | ४ |
| प्रिया मिश्रा |
21 |
उजव्या हाताने | उजव्या हाताने लेग ब्रेक | दिल्ली | आं.ए.दि. | १२ |
| जलदगती गोलंदाज | ||||||
| रेणुका सिंग |
30 |
उजव्या हाताने | उजव्या हाताने मध्यमगती-fast | रेल्वे | कसोटी, आं.ए.दि. आणि आं.टी२० | १० |
| सायमा ठाकूर |
29 |
उजव्या हाताने | उजव्या हाताने मध्यमगती | मुंबई | आं.ए.दि. आणि आं.टी२० | ८ |
| अरुंधती रेड्डी |
28 |
उजव्या हाताने | उजव्या हाताने मध्यमगती | तेलंगणा | आं.ए.दि. आणि आं.टी२० | २० |
| सायली सातघरे |
25 |
उजव्या हाताने | उजव्या हाताने मध्यमगती | मुंबई | आं.ए.दि. | |
| क्रांती गौड |
22 |
उजव्या हाताने | उजव्या हाताने मध्यम-जलदगती | मध्य प्रदेश | आं.ए.दि. आणि आं.टी२० | २६ |
| काशवी गौतम |
22 |
उजव्या हाताने | उजव्या हाताने मध्यमगती | चंदिगड | आं.ए.दि. | |
प्रशिक्षक कर्मचारी
[संपादन]| हुद्दा | नाव |
|---|---|
| मुख्य आणि फलंदाजी प्रशिक्षक | अमोल मुजुमदार |
| गोलंदाजी प्रशिक्षक | आविष्कार साळवी |
| क्षेत्ररक्षण प्रशिक्षक | मुनीष बाली |
| नेट्स ट्रेनर्स | तन्वीर शुक्ला |
| सौरव त्यागी | |
| उत्कर्ष सिंग | |
| अखिल एस. प्रसाद | |
| शारीरिक उपचार तज्ज्ञ (फिजिओथेरपिस्ट) | आकांक्षा सत्यवंशी |
| नेहा कर्णिक | |
| आरोग्य प्रशिक्षक (फिटनेस ट्रेनर) | आनंद दाते |
| विश्लेषक | अनिरुद्ध देशपांडे |
संदर्भयादी
[संपादन]- ^ "आयसीसी क्रमवारी". आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती.
- ^ "Women's Test matches - Team records". ESPNcricinfo.
- ^ "Women's Test matches - 2023 Team records". ESPNcricinfo.
- ^ "WODI matches - Team records". ESPNcricinfo.
- ^ "WODI matches - 2023 Team records". ESPNcricinfo.
- ^ "WT20I matches - Team records". ESPNcricinfo.
- ^ "WT20I matches - 2023 Team records". ESPNcricinfo.
- ^ "टी२० महिला विश्वचषक स्पर्धेमध्ये विमेन इन ब्लूचा प्रवास". द न्यू इंडियन एक्सप्रेस. १३ ऑगस्ट २०२४ रोजी पाहिले.
- ^ डाऊनिंग, क्लेमेंट (१७३७). विल्यम फॉस्टर (ed.). भारतीय युद्धांचा इतिहास. लंडन.
- ^ डाऊनिंग, क्लेमेंट (१९७८). भारतीय युद्धांचा इतिहास. p. १८९. OCLC 5905776.
- ^ ड्रू, जॉन (६ डिसेंबर २०२१). "द ख्रिसमस द कोलीज टूक क्रिकेट". द डेली स्टार (इंग्रजी भाषेत). २२ ऑगस्ट २०२४ रोजी पाहिले.
- ^ ड्रू, जॉन (२१ डिसेंबर २०२१). "पूर्व भारतातील व्यापाऱ्यांनी या पंधरवड्याच्या ३०० वर्षांपूर्वी क्रिकेट भारतीय किनाऱ्यावर कसे आणले". स्क्रोल.इन (इंग्रजी भाषेत). २२ ऑगस्ट २०२४ रोजी पाहिले.
- ^ "कॉलोनीयल भारतातील क्रिकेट आणि राजकारण". रामचंद्र गुहा. १९९८. JSTOR ६५१०७५.
- ^ "इंग्लंडमध्ये भारत, १९११". क्रिकेटआर्काईव्ह. १८ मार्च २००९ रोजी मूळ पान पासून संग्रहित. ७ डिसेंबर २००९ रोजी पाहिले.
- ^ "इंग्लंड वि भारत १९३२". ईएसपीएन क्रिकइन्फो. ३० जुलै २००७. २२ ऑगस्ट २०२४ रोजी पाहिले.
- ^ "महिला कसोटी सामन्यांची यादी". ईएसपीएन क्रिकइन्फो. २० जुलै २०१२ रोजी मूळ पान पासून संग्रहित. ७ डिसेंबर २००९ रोजी पाहिले.
- ^ स्टॉडडार्ट, ब्रायन; कीथ ए.पी. सँडिफर्ड (१९९८). द इंपिरियल गेम: क्रिकेट, कल्चर, अँड सोसायटी. मँचेस्टर युनिव्हर्सिटी प्रेस. p. ५. ISBN 978-0-7190-4978-1. OCLC 40430869.
- ^ "भारतीय महिला कसोटी सामने". ईएसपीएन क्रिकइन्फो. १५ जुलै २०१२ रोजी मूळ पान पासून संग्रहित. २२ ऑगस्ट २०२४ रोजी पाहिले.
- ^ "आणखी एक खेळ, आणि तो भारताचे नशीब बदलू शकतो: मिताली राज". आयसीसी-क्रिकेट.कॉम. २८ सप्टेंबर २०१७ रोजी मूळ पान पासून संग्रहित. २२ ऑगस्ट २०२४ रोजी पाहिले.
- ^ "वेस्ट इंडीज महिला विरुद्ध भारतीय महिला चौथी कसोटी १९७६/७७ संपूर्ण धावफलक - स्कोअर रिपोर्ट". ईएसपीएन क्रिकइन्फो. २२ ऑगस्ट २०२४ रोजी पाहिले.
- ^ "Better days for women's cricket?". रेडीफ. १४ नोव्हेंबर २००६. ४ जून २०११ रोजी मूळ पान पासून संग्रहित. २२ ऑगस्ट २०२४ रोजी पाहिले.
- ^ "रमेश पोवार यांची भारतीय महिला क्रिकेट संघाच्या मुख्य प्रशिक्षकपदी नियुक्ती". स्पोर्ट्सटायगर. १३ मे २०२१. २२ ऑगस्ट २०२४ रोजी पाहिले.
- ^ "रमेश पोवार यांची भारतीय महिला क्रिकेट संघाच्या मुख्य प्रशिक्षकपदी नियुक्ती". हिंदुस्थान टाइम्स. १३ मे २०२१. २२ ऑगस्ट २०२४ रोजी पाहिले.
- ^ इनसाईडस्पोर्ट. "२३ वर्षांनी इंग्लंडच्या भूमीवर पहिली मालिका जिंकून भारतीय महिलांचा इतिहास".
- ^ "India women register maiden T20 series win against England". Etemaad Daily (english भाषेत). 2025-07-11 रोजी पाहिले.CS1 maint: unrecognized language (link)
- ^ "India stun Australia in record chase to reach final" [विक्रमी धावांचा पाठलाग करताना भारताचा ऑस्ट्रेलियाला हरवून अंतिम फेरीत प्रवेश]. बीबीसी. २० नोव्हेंबर २०२५ रोजी पाहिले.
- ^ "Hit for six: why India's Women's Cricket World Cup win is victory for equality" [हीट फॉर सिक्स: भारताचा महिला क्रिकेट विश्वचषक विजय हा समानतेचा विजय का आहे?]. द गार्डियन. २० नोव्हेंबर २०२५ रोजी पाहिले.
- ^ "India win maiden Women's Cricket World Cup after Verma–Sharma show" [वर्मा-शर्मा यांच्या कामगिरीमुळे भारताने जिंकला पहिला महिला क्रिकेट विश्वचषक]. रॉयटर्स. २ नोव्हेंबर २०२५. २० नोव्हेंबर २०२५ रोजी पाहिले.
- ^ "'We were waiting for this moment' - India wins Women's Cricket World Cup for first time" ['आम्ही या क्षणाची वाट पाहत होतो' - भारताने पहिल्यांदाच महिला क्रिकेट विश्वचषक जिंकला]. २० नोव्हेंबर २०२५ रोजी पाहिले.
- ^ "$६१२ मिलियन मध्ये क्रिकेट प्रक्षेपण हक्क निंबस कडे". द हिंदू. India. 10 जानेवारी 2007 रोजी मूळ पान पासून संग्रहित. 23 ऑगस्ट 2024 रोजी पाहिले.
- ^ "From Sahara To Byju's to Dream11 – Why Every Indian Cricket Team Jersey Sponsor Ends In Trouble" [सहारा ते बायजू ते ड्रीम११ - प्रत्येक भारतीय क्रिकेट संघाच्या जर्सी प्रायोजकाला अडचणीत का आणले जाते?]. Zee News (इंग्रजी भाषेत). 2025-10-03 रोजी पाहिले.
- ^ "Cricket sponsors: The jinx of the jersey" [क्रिकेट प्रायोजक: जर्सीचा मूळ उद्देश]. द इकॉनॉमिक टाइम्स (इंग्रजी भाषेत). २० नोव्हेंबर २०२५ रोजी पाहिले.
- ^ "Sahara to Dream11: The Curse of Sponsoring Indian Cricket" [सहारा ते ड्रीम११: भारतीय क्रिकेटला प्रायोजित करण्याचा शाप]. न्यूज१८ (इंग्रजी भाषेत). २० नोव्हेंबर २०२५ रोजी पाहिले.
- ^ Karhadkar, Amol (2025-09-16). "Apollo Tyres replaces Dream11 as new jersey sponsor of Indian cricket team till 2027". द हिंदू (इंग्रजी भाषेत). ISSN 0971-751X. २० नोव्हेंबर २०२५ रोजी पाहिले.