देवगिरीचे यादव

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
(देवगिरी यादव साम्राज्य या पानावरून पुनर्निर्देशित)
Jump to navigation Jump to search
देवगिरीचे यादव साम्राज्य
सेऊण (यादव) साम्राज्य
Blank.png इ.स. ८५०१३३४ Blank.png


Asia 1200ad.jpg
राजधानी देवगिरी
शासनप्रकार राजतंत्र
अधिकृत भाषा मराठी
इतर भाषा कन्नड, महाराष्ट्री प्राकृत, संस्कृत

सेवुण/सेऊण राजवंश किंवा देवगिरीचे यादव (इ.स. ८५० - इ.स. १३३४) हे महाराष्ट्रातील प्राचीन शासक आहेत.अशा चंद्रवंशी यादवांचे साम्राज्य नर्मदा नदीपासून तुंगभद्रा नदीपर्यंत पसरले होते. यादवांचे राज्य महाराष्ट्र, उत्तर कर्नाटक आणि मध्यप्रदेशाच्या काही भागात विस्तारलेले होते. सुरुवातीच्या काळात ते चालुक्यांचे मित्र होते पण मांडलिक नव्हते, चालुक्यांच्या दुर्लक्षित शासनाला पाहून नंतर ते स्वतंत्र झाले.भिल्लमदेव राजा यादवने देवगिरी राजधानी केली तसेच राज्यात प्रजाहितेची अनेक कामे केली.यादव राजांनी अनेक मंदिरे बांधली, हेमाडपंथी पद्धतीची बांधकाम हे यादव काळातील मानली जातात, यादव काळात या शैलीला वेगळे नाव होते पण पुढे मुळचा यादवकुलीन नसलेला पण यादव राजा घोषित करणारा रामदेवराव याच्या दरबारी असणारा हेमाड पंडिताने स्वतःचे नाव त्या शैलीला दिले. राजा सिंघण (द्वितीय) आणि राजा महादेव यांच्या काळात या राज्याची भरभराट झाली.सिंघणदेव यादव राजाची तुलना महान राजांच्या तुलना होऊ शकते,सिंघणदेवच्या काळात महाराष्ट्र प्रजा सुखी होती, पहिले मराठी राज्य म्हणून यादवराजांनी जन्माला आणले यात सिंघणदेव राजाचा अमूल्य वाटा आहे, त्याच्याच नावाने आजचे सातारा जिल्ह्यातील शिंगणापूर हे गाव हे अजरामर झाले. शिखर शिंगणापूरचे महादेव मंदिर सिंघणराजाने बांधले, सिंघण वरून शिंगणापूर झाले.यादव राजवंशाचा शेवटचा राजा अम्मणादेव हा वयाने लहान होता याचाच फायदा घेत एक दरबारी सरदार रामदेवरावने सोंगड्याचे रूप घेऊन देवगिरीवर प्रवेश मिळवला व अमानुषपणे यादव राजा अम्मणादेवची हत्या केली.यादव साम्राज्याचा अस्त होण्याचे संकेत आले, रामदेवराव ने स्वतःला यादव राजा म्हणून घोषित केले, व स्वस्थ स्वभाव असलेल्या रामदेवरावाला काहि वर्षांनंतर अल्लाउद्दिन खिलजीने पराभुत केले. व त्याचमुळे महान यादव साम्राज्याची महाराष्ट्रावरची सत्ता एका यादवकुल नसलेल्या रामदेवरावमुळे सम्पूष्टात आली. छत्रपती शिवाजी महाराज यांच्या मातोश्री जिजाबाई यांचे माहेरचे नाव जाधव या यादव वशंज मानल्या जात.महाराष्ट्रात आजही क्षत्रिय यादवराव,यादव,जाधवराव ही आडनाव घराणी देवगिरी यादव वशंज मानले जातात.महाराष्ट्रात मंदिरे,बारव तसेच अनेक वास्तूकला ही देवगिरी यादव राजांची देनं आजही अनेक ठिकाणी व्यवस्थित तर काही ठिकाणी अवशेष रूपात पहावयास मिळते.

पुस्तक[संपादन]

  • ’देवगिरीचे यादव : इतिहास संशोधक महामहोपाध्याय डॉ. ब्रह्मानंद देशपांडे यांनी महाराष्ट्रातील पराक्रमी अशा यादव राजवंशावर लिहिलेला हा एक ऐतिहासिक ग्रंथ आहे.

मध्ययुगीन भारताच्या इतिहासामध्ये आपल्या अजोड पराक्रमाने ४५० वर्षे महाराष्ट्राचे नाव झळकत ठेवणार्‍या कर्तबगार यादव राजांची सविस्तर ऐतिहासिक माहिती या ग्रंथात मिळते. भिल्लम, सेउणचंद्र, भिल्लम (पाचवा), जैतुगी (द्वितीय), सिंघणदेव (द्वितीय), कृष्णदेव, रामचंद्र अशा अनेक पराक्रमी यादवराजांची यशोगाथा या पुस्तकात वर्णिली आहे..