खरगौन जिल्हा

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
Jump to navigation Jump to search

हा लेख खरगोन जिल्ह्याविषयी आहे. खरगोन शहराविषयीचा लेख येथे आहे.

खरगोन जिल्हा, जो पूर्वी पश्चिम निमाड जिल्हा म्हणून ओळखला जात होता, हा मध्य भारताच्या मध्य प्रदेश राज्यातील जिल्हा आहे. हा जिल्हा निमाड प्रदेशात आहे आणि तो इंदूर विभागाचा भाग आहे. खरगोन शहर हे या जिल्ह्याचे मुख्यालय आहे जे इंदूर या महानगराच्या दक्षिणेस आहे.


खरगोन जिल्हा
पश्चिम निमाड
मध्य प्रदेश राज्यातील जिल्हा
खरगौन जिल्हा चे स्थान
मध्य प्रदेश मधील स्थान
देश भारत ध्वज भारत
राज्य मध्य प्रदेश
विभागाचे नाव इंदूर विभाग
मुख्यालय खरगोन
क्षेत्रफळ
 - एकूण ८,०३० चौरस किमी (३,१०० चौ. मैल)
भाषा
 - अधिकृत भाषा हिंदी
लोकसंख्या
-एकूण १८,७३,०४६ (२०११)
-लोकसंख्या घनता २३० प्रति चौरस किमी (६०० /चौ. मैल)
-साक्षरता दर ६३.९८%
-लिंग गुणोत्तर ९६५ /
प्रशासन
-जिल्हाधिकारी श्रीमती अनुग्रहा पी.
-लोकसभा मतदारसंघ खरगोन (लोकसभा मतदारसंघ)


भूगोल[संपादन]

जिल्ह्याचे क्षेत्रफळ 8,030 कि.मी.² (3,100 चौ. मील) आहे. जिल्हा 21°22' आणि 22°35' उत्तर अक्षांश व 74°25' आणि 76°14' पूर्व रेखांश दरम्यान वसलेला आहे. जिल्ह्याच्या उत्तरेला धार, इंदूर आणि देवास, दक्षिणेला महाराष्ट्र राज्याचा जळगाव जिल्हा, पूर्वेला खंडवा, बुरहानपूर आणि पश्चिमेला बडवानी या जिल्ह्यांनी वेढलेले आहे.

इतिहास[संपादन]

जिल्ह्याला मोठा इतिहास आहे. प्राचीन काळात, महिष्मती (सध्याचे महेश्वर) येथील हैहय या प्रदेशावर राज्य करत होते. सुरुवातीच्या मध्ययुगीन काळात, हे क्षेत्र माळव्याच्या परमार आणि असिरगडच्या अहिरांच्या अधिपत्याखाली होते. मध्ययुगीन उत्तरार्धात, हे क्षेत्र मांडूच्या माळवा साम्राज्याच्या अंतर्गत होते. १५३१ मध्ये, गुजरातचा सुलतान बहादूर शाहने हा भाग आपल्या ताब्यात घेतला. 1562 मध्ये अकबराने संपूर्ण माळव्यासह हा प्रदेश मुघल साम्राज्याला जोडला. १७४० मध्ये पेशव्यांच्या अधिपत्याखाली मराठ्यांनी हा प्रदेश आपल्या ताब्यात घेतला. 1778 मध्ये, पेशव्यांनी हा प्रदेश मराठा शासक, इंदूरचे होळकर, ग्वाल्हेरचे सिंधी आणि धारच्या पोनवारांना वाटून दिले. स्वातंत्र्यानंतर आणि 1948 मध्ये संस्थानांचे भारतीय संघराज्यात विलीनीकरण झाल्यावर, हा प्रदेश मध्य भारताचा पश्चिम निमाड जिल्हा बनला. खरगोन जिल्हा हा मध्य प्रांत आणि बेरारच्या नेरबुद्दा (नर्मदा) विभागाचा भाग होता. १९४७ मध्ये भारताच्या स्वातंत्र्यानंतर मध्य भारत हे मध्य प्रदेश राज्य बनले. 1 नोव्हेंबर 1956 रोजी हा जिल्हा नव्याने स्थापन झालेल्या मध्य प्रदेश राज्याचा भाग बनला. 25 मे 1998 रोजी पश्चिम निमाड जिल्ह्याचे खरगोन आणि बडवानी या दोन जिल्ह्यांमध्ये विभाजन करण्यात आले.

तालुके[संपादन]

  1. खरगोन नगर
  2. खरगोन
  3. कसरावद
  4. महेश्वर
  5. बडवाह
  6. सनावद
  7. गोगाव
  8. भीकनगाव
  9. झिरनीया
  10. भगवानपुरा
  11. सेगाव