देव आनंद
| देव आनंद | |
|---|---|
 | |
| जन्म |
धरमदेव पिशोरिमल आनंद सप्टेंबर २६, इ.स. १९२३ शंकरगड, गुरदासपूर, पंजाब, ब्रिटिश भारत |
| मृत्यू |
३ डिसेंबर, २०११ (वय ८८) लंडन, युनायटेड किंग्डम |
| इतर नावे | चॉकलेट हिरो |
| राष्ट्रीयत्व |
 भारतीय |
| कार्यक्षेत्र | अभिनय |
| कारकीर्दीचा काळ | १९४६ - २०११ |
| भाषा |
• पंजाबी (मातृभाषा), • हिंदी (अभिनय) |
| पुरस्कार |
• पद्मभूषण पुरस्कार (२००१), • दादासाहेब फाळके पुरस्कार (२००२) |
| वडील | पिशोरिमल आनंद |
| पत्नी | |
| अपत्ये | सुनील आनंद +१ |
धरमदेव आनंद ऊर्फ देव आनंद (२६ सप्टेंबर, १९२३; गुरदासपूर - ३ डिसेंबर, २०११; लंडन) हे हिंदी चित्रपटसृष्टीतील प्रसिद्ध अभिनेते, निर्माते व दिग्दर्शक होते.[१] सुमारे ६५ वर्षांच्या प्रदीर्घ कारकिर्दीत यांनी ११४ चित्रपटांमध्ये अभिनय केला. भारताच्या केंद्रशासनाने इ.स. २००१ साली पद्मभूषण पुरस्कार, तर इ.स. २००२ साली दादासाहेब फाळके पुरस्कार देऊन यांचे चित्रपटक्षेत्रातील योगदान गौरवले.[२]
१९४६ मध्ये, आनंदने प्रभात फिल्म्सच्या 'हम एक हैं' या हिंदू-मुस्लिम ऐक्य विषयावरील चित्रपटात मुख्य भूमिकेतून पदार्पण केले. त्याला 'झिद्दी' (१९४८) मध्ये पहिले व्यावसायिक यश मिळाले आणि 'बाजी' (१९५१) या क्राईम थ्रिलरमुळे त्याला व्यापक ओळख मिळाली; हा चित्रपट १९५० च्या दशकात हिंदी चित्रपटसृष्टीत आलेल्या 'बॉम्बे नॉयर' चित्रपटांच्या मालिकेचा अग्रदूत मानला जातो.[३]
संगीतप्रधान हिंदी चित्रपटांतून रंगवलेल्या त्यांच्या अनेक भूमिका लोकप्रिय ठरल्या. केसांचा महिरपी तुरा, गुलछबू आणि देखणी चेहरेपट्टी यांमुळे उठून दिसणाऱ्या त्यांच्या फॅशनदार व्यक्तिमत्त्वाने चित्रपटरसिकांच्या हृदयात स्थान मिळवले. त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वामुळे हॉलिवूड चित्रपटसृष्टीतील ग्रेगरी पेक या अभिनेत्याशी तुलना केली जाई.[४]
जीवन
[संपादन]आनंद यांचा जन्म 26 सप्टेंबर 1923 रोजी [५][६] ब्रिटिश भारतातील पंजाबमधील गुरदासपूर जिल्ह्यातील शकूरगढ तहसीलमध्ये (आता नरोवाल जिल्हा, पंजाब, पाकिस्तान) धर्मदेव पिशोरीमल आनंद म्हणून झाला.[७][८]
त्यांचे वडील पिशोरी लाल आनंद हे गुरदासपूर जिल्हा न्यायालयात एक नामांकित वकील होते. पिशोरी लाल आनंद हे आर्य समाज संघटनेशी संलग्न असलेले एक स्वातंत्र्यसैनिक आणि विद्वान देखील होते, जे वेगवेगळ्या भाषांमध्ये जागतिक धर्मांचा अभ्यास करत असत (संस्कृतमध्ये भगवद्गीता, हिब्रूमध्ये बायबल, अरबीमध्ये कुराण, तसेच त्यांना फारसी भाषाही येत होती).[९] त्यांच्या आईचे नाव इंद्रावती होते.[१०]
देव हा पिशोरी लाल आनंद यांच्या चार मुलांपैकी तिसरा मुलगा होता. देवची एक धाकटी बहीण, शील कांता कपूर, या चित्रपट दिग्दर्शक शेखर कपूर यांच्या आई आहेत. त्याच्या मोठ्या भावांमध्ये मनमोहन आनंद (वकील, गुरदासपूर जिल्हा न्यायालय) आणि चेतन आनंद यांचा समावेश होता, तर विजय आनंद हा त्याचा धाकटा भाऊ होता.[६]
आनंद यांनी त्यांचे मॅट्रिकपर्यंतचे शालेय शिक्षण सेक्रेड हार्ट स्कूल, डलहौसी (तेव्हा पंजाबमध्ये) येथून पूर्ण केले आणि पुढील शिक्षणासाठी लाहोरला जाण्यापूर्वी ते गव्हर्नमेंट कॉलेज, धर्मशाळा येथे गेले. [११][१२] नंतर देव यांनी ब्रिटिश भारतातील गव्हर्नमेंट कॉलेज, लाहोर येथून इंग्रजी साहित्यात बी.ए. पदवी पूर्ण केली. आनंद कुटुंबाचा एक भाग म्हणून, त्यांनी १९४९मध्ये त्यांचे मोठे भाऊ चेतन आनंद यांच्यासोबत नवकेतन फिल्म्सची सह-स्थापना केली.[१३][१४]
मृत्यू
[संपादन]देव आनंद यांचा ३ डिसेंबर, इ.स. २०११ रोजी वयाच्या ८८व्या वर्षी लंडन, इंग्लंड मुक्कामी हृदयक्रिया बंद पडून मृत्यू झाला. ते वैद्यकीय तपासण्यांसाठीच लंडन येथे गेले होते[ संदर्भ हवा ].
चित्रपट कारकीर्द
[संपादन]- इ.स. १९४६ - हम एक है - प्रभातच्या सिनेमातून सुरुवात[ संदर्भ हवा ]
- इ.स. १९४७ - जिद्दी- पहिला हीट सिनेमा-गुरुदत्त यांचं दिग्दर्शन[ संदर्भ हवा ]
प्रसिद्ध चित्रपट
[संपादन]जिद्दी, पेईंग गेस्ट,बाजी, ज्वेल थिफ सीआयडी, जॉनी मेरा नाम, अमीर गरीब, गाईड, वॉरंट, हरे रामा हरे कृष्णा आणि नौ दो ग्यारह.[ संदर्भ हवा ]
पुरस्कार[ संदर्भ हवा ]
[संपादन]- इ.स. १९५० - काला पानी चित्रपटासाठी बेस्ट ॲक्टर, फिल्मफेअर पुरस्कार
- इ.स. १९६५ - गाइड चित्रपटासाठी बेस्ट ॲक्टर,[फिल्मफेर पुरस्कार|फिल्मफेर पुरस्कार]
- इ.स. २००१ - [पद्मभूषण पुरस्कार]
- इ.स. २००२ - [दादासाहेब फाळके पुरस्कार]
- इ.स. २००० - भारतीय चित्रपटातील योगदानाबद्दल अमेरिकेतर्फे सन्मान, हिलरी क्लिंटन यांच्या हस्ते हा गौरव करण्यात आला होता.
- इ.स. २००० - इंडो-अमेरिकन असो.चा स्टार ऑफ मिलेनियम सिलीकॉन व्हॅलीत हा सन्मान करण्यात आला होता.
संदर्भ
[संपादन]- ↑ "rediff.com, Movies: Dev Anand: Bollywood's man for all seasons". m.rediff.com. 2026-08-03 रोजी पाहिले.
- ↑ "Lifetime Achievement (Popular)- The 51st Filmfare Awards". filmfareawards.indiatimes.com. 2008-02-12 रोजी मूळ पान पासून संग्रहित. 2026-08-03 रोजी पाहिले.
- ↑ "Boxofficeindia.com". boxofficeindia.com. 2012-10-12 रोजी मूळ पान पासून संग्रहित. 2026-08-03 रोजी पाहिले.
- ↑ "बॉलिवुड्स 'ग्रेगरी पेक', देव आनंद, डाइज अ‍ॅट ८८ (बॉलिवुडाचा 'ग्रेगरी पेक', देव आनंद, वयाच्या ८८व्या वर्षी निवर्तला)" (इंग्लिश भाषेत). 2011-12-07 रोजी मूळ पान पासून संग्रहित. ५ डिसेंबर, इ.स. २०११ रोजी पाहिले.
|अ‍ॅक्सेसदिनांक=मधील दिनांक मूल्ये तपासा (सहाय्य)CS1 maint: unrecognized language (link) - ↑ "Dev Anand: Best Moments Before he Died [PHOTOS]". International Business Times (इंग्रजी भाषेत). 2011-12-04. 2026-08-03 रोजी पाहिले.
- 1 2 Anand, Dev (2007). Romancing With Life, An Autobiography. Penguin/Viking. pp. 1. ISBN 0-670-08124-8.
- ↑ News, India TV (2019-09-25). "Dev Anand's 96th birth anniversary: Some lesser-known facts about the legend". India TV News (इंग्रजी भाषेत). 2026-08-03 रोजी पाहिले.
- ↑ Desk, India Today Web (2016-09-26). "Remembering Dev Anand with facts on the evergreen Bollywood star". India Today (इंग्रजी भाषेत). 2026-08-03 रोजी पाहिले.
- ↑ "Rediff On The Net, Movies:Varsha Bhosle encounters the legendary Dev Anand". www.rediff.com. 2024-12-10 रोजी मूळ पान पासून संग्रहित. 2026-08-03 रोजी पाहिले.
- ↑ Kapur, Sohaila (2024-12-06). "Girls threatened to kill me on learning I was Dev Anand's niece. They said, 'How dare you?'". ThePrint (इंग्रजी भाषेत). 2026-08-03 रोजी पाहिले.
- ↑ Prashar, Chandni. "Dev Anand had confessed his love for Suraiya". www.newsbullet.in (इंग्रजी भाषेत). 2012-01-08 रोजी मूळ पान पासून संग्रहित. 2026-08-03 रोजी पाहिले.
- ↑ "Dev Anand death: Punjab village mourns its son who never returned - The Times of India".
- ↑ "60 yrs of Dev Anand behind the scenes" (इंग्रजी भाषेत). 2016-03-14 रोजी मूळ पान पासून संग्रहित. 2026-08-03 रोजी पाहिले.
- ↑ "History of a forward-looking studio". www.sunday-guardian.com (इंग्रजी भाषेत). 2019-08-23 रोजी मूळ पान पासून संग्रहित. 2026-08-03 रोजी पाहिले.
बाह्य दुवे
[संपादन]
- इंटरनेट मुव्ही डेटाबेस वरील देव आनंद चे पान (इंग्लिश मजकूर)
- "सदाबहार देव आनंद देवाघरी". 2011-12-05 रोजी मूळ पान पासून संग्रहित. 2011-12-04 रोजी पाहिले.
- "देव आनंद यांचे निधन".[permanent dead link]