जानकी अम्माल

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
Jump to navigation Jump to search

एदावलेत कक्कट जानकी अम्मल (इंग्लिश: Edavaleth Kakkat Janaki Ammal) (४ नोव्हेंबर, इ.स. १८९७ - ७ फेब्रुवारी, इ.स. १९८४) ह्या सायटोजेनेटिक्स आणि फायटोगॉजीमध्ये वैज्ञानिक संशोधन केलेल्या भारतीय वनस्पतिशास्त्रज्ञ होत्या. केरळातील सदाहरित वनांमधून त्यांनी औषधी गुणधर्म असलेल्या व अार्थिकदृष्ट्या मौल्यवान समजल्या जाणाऱ्या झाडाझुडपांच्या नमुन्यांचा संग्रह केला. त्या भारतीय विज्ञान अकादमीच्या एक संस्थापक होत्या.[१][२]

आरंभिक जीवन[संपादन]

जानकी अम्मल यांचा जन्म इ.स. १८९७ मध्ये केरळमधील तेलिचेरी येथे झाला. त्याचे वडील दिवाण बहादूर एदावलेठत कक्कट कृष्णन, हे मद्रास प्रेसिडेन्सीचे उपन्यायाधीश होते. त्यांची आई देवी (इ.स. १८६४-१९४१) ही जॉन चाईल्ड हॅनिंगटन आणि कंची कुरुंबी यांच्या नात्यातील एक मुलगी होती. जानकी अम्मल यांना सहा भाऊ आणि पाच बहिणी होत्या. त्यांच्या कुटुंबातील, मुलींना बौद्धिक उद्योग आणि ललित कलांसाठी प्रोत्साहन दिले जात असे, परंतु अम्मल यांनी वनस्पतिशास्त्राचा अभ्यास करण्याचा निर्णय घेतला. तेलिचेरीमध्ये शालेय शिक्षण पूर्ण केल्यावर त्या मद्रासला दाखल झाल्या. तेथे त्यांनी क्वीन मेरियर्स महाविद्यालयामधून पदविका आणि पुढे प्रेसिडेन्सी महाविद्यालयातून इ.स. १९२० मध्ये वनस्पतिशास्त्राची पदवी प्राप्त केली. नंतर प्रेसिडेन्सी महाविद्यालयातील प्राध्यापकांच्या प्रेरणेने अम्मल यांनी सायटोजेनेटिक्स विषयात पदवी प्राप्त केली.[३]

करिअर[संपादन]

मद्रास येथे महिला ख्रिश्चन महाविद्यालयात शिकत असताना १९२५मध्ये त्यांनी पदव्युत्तर पदवी मिळविली. भारतात परतल्यावर त्यांनी महिला ख्रिश्चन कॉलेजमध्ये शिक्षण सुरू ठेवले. त्या प्रथम ओरिएंटल बारबोर फेलो म्हणून मिशिगनला गेल्या. तेथेही त्यांनी अमेरिकेतील सर्वोत्कृष्ट सार्वजनिक विद्यापीठांपैकी एक असलेल्या विद्यपीठामध्ये पीएच.डी. मिळवली.१ जानेवारी १९९२ रोजी एस. गोपीकृष्ण आणि वंदना कुमार यांनी प्रकाशित केलेल्या इंडिया करंट्स या नियतकालिकात त्यांचा एक लेख प्रसिद्ध झाला होता. [४] मिशिगन विद्यापीठाकडून डीएससी ही पदवी मिळवणाऱ्या काही आशियाई महिलांपैकी त्या एक आहेत. [५]अॅन आर्बर त्यांनी "जानकी ब्रेनल" म्हणून ओळखले जाणारे एक क्रॉस(ब्रीड) विकसित केले. त्यांचा "क्रोमोझोम स्टडीज इन निकॅंड्रा फिजॉलाइड्स" हा लेख इ.स. १९३२ मध्ये प्रकाशित झाला.


पुरस्कार आणि सन्मान[संपादन]

अम्मल यांनी १९३५ साली भारतीय विज्ञान अकादमीचे फेलो आणि १९५७ मध्ये इंडियन नॅशनल सायन्स अकादमीचे सदस्य म्हणून काम केले. मिशिगन विद्यापीठाने त्यांना मानद एल्‌एल.डी दिली. १९५६ मध्ये भारत सरकारने त्यांना पद्मश्री पुरस्कार दिला. भारत सरकारच्या पर्यावरण आणि वनीकरण मंत्रालयाने २०००मध्ये त्यांच्या नावावर वर्गीकरण राष्ट्रीय पुरस्कार सुरू केला.[६]

संदर्भ आणि नोंदी[संपादन]

  1. ^ "Women in Science | Initiatives | Indian Academy of Sciences". www.ias.ac.in (en मजकूर). 2018-08-04 रोजी पाहिले. 
  2. ^ "Celebrating Women in STEM: Dr. Janaki Ammal - University News |". info.umkc.edu (en-US मजकूर). 2018-08-04 रोजी पाहिले. 
  3. ^ "Archive News". The Hindu (en मजकूर). 2018-08-04 रोजी पाहिले. 
  4. ^ "Vice-President to open Inter-University Centre for Biosciences". The Hindu (en-IN मजकूर). Special Correspondent. 2010-07-02. ISSN 0971-751X. 2018-08-04 रोजी पाहिले. 
  5. ^ "Brief History". 2014-02-22. 2018-08-04 रोजी पाहिले. 
  6. ^ "WebCite query result". www.webcitation.org (en मजकूर). 2018-08-04 रोजी पाहिले.