लोकगीत

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
Jump to navigation Jump to search

लोकसंगीतातील गीते बरेचदा चार ते पाच स्वरातच गायली जातात, त्यामुळे म्हणताना ति तुलनेने सोपी जातात,दादरा आणि केरवा या तालाच्या पलीकडे यांची लय जात नाही.सामुदायिक जीवनाला उठाव देणारा हा एक महत्वाचा प्रकार आहे.लोकगीते गाताना होणारा शब्दांचा उच्चार हा विशिष्ट ह्रस्व –दीर्घ पद्धतीने होणारा असल्याने ते ऐकताना मनाला विशेष आनंद होतो.[१]

लोकसंगीताचे प्रकार[संपादन]

लावणी,भारुड,गोंधळ,भोंडला गाणी,भवासुदेव,पोतराज,भलरी गीते ,आदिवासी गीते,कोकणी गीते,दिवाळीची गाणी,लग्नाची गाणी,कोजागिरीची गाणी, मोटेवरची गाणी पावसाची गाणी गवळण उदा.सांग राधे काशी ग नटली, तुझ्या वेणीची गाठ ण सुटली.जात्यावरची गाणी

वासुदेवाची गाणी[संपादन]

वासुदेव हा लोकसंस्कृतीचा एक उपासक मानला आहे. अवो जनाबाईंच्या भक्ती –देव गुंतला जनामातेला काम भारी घालिते दळण जात्यांवरी विट्ठला या हो लौकरी

यावे यावे जगजेठी तुमच्या नावाची आवड मोठी खुटीला घालून मिठी

दोन बोलू सुखाच्या गोष्टी अवो जनाबाईंच्या भक्ती – देव गुंतला ..[२]


गोकुळीचा चोर[संपादन]

गोकुळीचा चोर याला बांधा उखळाला ॥ धृ.॥

अवचित कान्हा घरात शिरतो दही दूध तूप चोरूनी खातो धाक नाही याला बाई धाक नाही याला ॥ १ ॥

पाण्यासी जाता घागर फोडी भर रस्त्यावर पदराला ओढी लाज नाही याला बाई लाज नाही याला ॥ २ ॥

मुरलीधर हा नटखट भारी खट्याळ काळा कृष्ण मुरारी सोडू नका याला आता सोडू नका याला चोरावरचा मोर याला बांधा उखळाला ॥ ३ ॥

उगवत्या नारायणा आधी उगव माझ्या दारी

माज्या त्या बाळासंग दुधा तुपाची कर न्ह्यारी


पोथी पुस्तक  वाचताना  बाई कानीचा डूल हाले

सावळा बाळराजा सये कागद संग बोले


सरी बिंदलीच सोनं बाई सवाई सातरंग

इंद्रसभेचा सोनार ग  हरी घडविता झाला दंग


 

[१]

काळी चोळी , मोती जाळी

हार गुंफी गळया घाली

काळी करटूली कारली

वटी मैनाची भरली

आमी गौळणी बायका


इंद्रावनी गोष्ट  सांग

दिल्लीच्या नायका

झाडावरी मोर काय

बोलतो ऐका चुका उधृत करा: <ref> टॅग सापडला पण त्याबरोबर पाहिजे असलेला </ref> टॅग नाही सापडला.

पोतराजाची गाणी[संपादन]

सोमवार आला ,बेल दुरडी शंकराला , बेल सांबाला वाहिला सोमवार गेला दुसरा मंगळवार आला अंबा निघाली जोगव्याला माळ परडी हायी त्याला उदं बोलली जोगव्यालामंगळवार गेला, दुसरा बुधवार आला गोकुळी कृष्ण जन्मला ते अकरी दूध पेला

धनगराची गाणी[संपादन]

पहिले माझे नमन गणपती देवाला | सुंबरान मांडलं पहिलं माझं || सुंबरान धरती मातेला सुंबरान मांडलं | धरतीमातेला मेघराय पित्याला | मेघराया पित्याला चंद्र सूर्य दोघाला | चंद्र सूर्य दोघाला हो ईश्वर पार्वतीला| ईश्वर पार्वतीला हो गादीवरल्या धन्याला गादीवरल्या धन्याला हो जन्म दिल्या दोघाला | जन्म दिल्या हो दोघाला हो सुंबरान मांडलं पार्वती वो शंकर भोला देव हो ईश्वर ||

जोगवा[संपादन]

जोगवा मागेल देवीचा जोगवा मागेल दैत्य सारून माळ मी घालेन हाती बोधाचा झेंडा मी घेईन भेदरहित वारीला जाईन

जोगवा अनादी निर्गुण प्रकटली भवानी मोह महिषासुर मर्दाना लागुनी बहु तापाची करावी तारणी भक्ता लागुनी पावशी निशाणी

जोगवा नवविध भक्तीच्या नवरात्रा तरूणपोटी मागेल ज्ञानपुत्रा धरून सद्भाव अंतरीच्या मित्रा दंभ सासरा सारीन कुपात्रा

जोहाती बोधाची भरीन परडी आशा निष्ठच्या पाडील दरडी मन विकार करीन कुरवंडी अद्भूत रसाची भरीन दुरडी

कोकणी गाणी[संपादन]

आगरान गरा कय गा बाजा वाजत स्वाच्या घोड्याची पावूला वाजतान || सतूराचा पूत गो घोवू तुला परानाव्या येत रेशिमाचा पदरु गाली गाठी घेऊन येत काळी गाठी नीला चुरा बाय तुझा जन्माचा घोडा ||[३]

कोजागिरीची गाणी[संपादन]

पडलं टिपूर चांदण | शोभिवंत झालं माझ्या दारीच अंगण | चांदनं टिपूर पुनवेच | सोबतीला आलं रूप श्रीकृष्ण देवाचं ||[४]

मोटेवरची गाणी[संपादन]

सर्ज्या अर्ज्या भूल्या नागा कमल्या ढवळ्या गाडीला बैला वड फुल्या भारता नांदुक्र्या वड ये ||[५]

पावसाची गाणी[संपादन]

पाऊस पडूनी पडयीनी गं| झाली जमीन वजनदार |ऐक लाडके गडयीनी गं| मला सख्याचा माझ्या हिरवा||[६]

भरली चंद्रभागा | पाणी शिरलं गावात |पांडुरंग ये धावत || भरली चंद्रभागा| नाव झालीया नवरी |शेला गोताचा आवरी || भरली चंद्रभागा नावेची करा पूजा |उतरला बालराजा || भरली चंद्रभागा|भरली दुही थडी| पोहणारा टाकी उडी || भरली चंद्रभागा| उतार दे ग माई| दूर देशी जाणं होई ||[७]

चित्रदालन[संपादन]

हे सुद्धा पहा[संपादन]

एक होता राजा- डॉ. सरोजिनी बाबर

लोकसंगीत - डॉ. सरोजिनी बाबर

संदर्भ[संपादन]

  1. ^ लोकसंगीत – डॉ. बाबर सरोजिनी
  2. ^ एक होता राजा सरोजिनी बाबर 
  3. ^ एक होता राजा-डॉ. बाबर सरोजिनी
  4. ^ लोकसंगीत डॉ. बाबर सरोजिनी
  5. ^ एक होता राजा-डॉ. बाबर सरोजिनी
  6. ^ लोकसंगीत डॉ. बाबर सरोजिनी
  7. ^ लोकसंगीत ,डॉ.बाबर सरोजिनी


  • सासर -माहेर विषयक मराठी व अन्याप्रांतीय लोकगीते -

भाऊ ग म्हणती आल्या बहिणी भेटायला भावजय ग म्हणती आल्या ननंदा लुटायला भाऊ ग म्हणती बहिणीला द्यावा पाट

भावजय ग म्हणती धरू दे नणंदा आपली वाट[१]

  1. ^ जा माझ्या माहेरा - सरोजिनी बाबर