ख्रिश्चन धर्माचा इतिहास

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
Jump to navigation Jump to search
ख्रिश्चन धर्माचा इतिहास 
संपूर्ण वर्षभर ख्रिस्ती धर्माचे विकास
प्रकार इतिहासाचा पैलू,
field of study,
शैक्षणिक ज्ञानशाखा
उपवर्ग इतिहास,
Christian theology
चा आयाम ख्रिश्चन धर्म
अधिकार नियंत्रण
Blue pencil.svg
Historia del cristianismo (es); A kereszténység története (hu); Historia del cristianismu (ast); història del cristianisme (ca); Kirchengeschichte (de); гісторыя хрысціянства (be); تاریخ مسیحیت (fa); Geschiedenisse van 't Kristendom (nds-nl); istoria creștinismului (ro); 基督教歷史 (zh-hk); Historia del christianismo (ia); dejiny cirkvi (sk); היסטוריה של הנצרות (he); 基督教歷史 (zh-hant); 基督教历史 (zh-cn); Stória de l Crestianismo (mwl); 기독교의 역사 (ko); 基督教历史 (zh-hans); historio de kristanismo (eo); Историја на христијанството (mk); History of Christianity (en-gb); storia del cristianesimo (it); খ্রিস্টধর্মের ইতিহাস (bn); histoire du christianisme (fr); history of Christianity (en); キリスト教の歴史 (ja); geschiedenis van het christendom (nl); ईसाई धर्म का इतिहास (hi); História do cristianismo (pt); Kaagi han Kristiyanismo (war); ख्रिश्चन धर्माचा इतिहास (mr); historia chrześcijaństwa (pl); Lịch sử Kitô giáo (vi); Istorgia da la baselgia (rm); Sejarah Kekristenan (id); dějiny církve (cs); ක්‍රිස්තියානියේ ඉතිහාසය (si); kristinuskon historia (fi); Історія християнства (uk); História do cristianismo (pt-br); 基督教历史 (zh-sg); ประวัติศาสนาคริสต์ (th); Historia ya Kanisa (sw); 基督教历史 (zh); 基督教歷史 (zh-tw); kristendomens historia (sv); Hristiyanlık tarihi (tr); история христианства (ru); تاریخ مسیحیت (ur); Historia do cristianismo (gl); تاريخ المسيحية (ar); Ιστορία του Χριστιανισμού (el); History of Christianity (en-ca) Христианин на руси (ru); संपूर्ण वर्षभर ख्रिस्ती धर्माचे विकास (mr); Teildisziplin der Theologie und der Geschichtswissenschaft (de); development of Christianity throughout the years (en); kristendomens utveckling genom åren (sv); المسيحية في القرن الثامن عشر (ar); נסמכת על הכתוב באוונגליונים ("ספרי הבשורה") של הברית החדשה, אלא שאלו אינם ספרי היסטוריה, ותפקידם העיקרי הוא לעודד אנשים להאמין בדת החדשה (he); مسیحیت کی تاریخ بلا تعین سال (ur) Historia de la Iglesia, Historia eclesiastica, Historia eclesiástica (es); naissance du christianisme, histoire de l'Eglise (fr); Christentumsgeschichte, Geschichte der Kirchen, Geschichte des Christentums (de); 基督教史, 基督教歷史 (zh); Historio de eklezio (eo); Istoria bisericească universală (ro); キリスト教史 (ja); Istorgia da baselgia (rm); Християнська історія, Історія християн, Історія християнської церкви (uk); Sejarah Gereja (id); Historia Kościoła (pl); කරිa ස්තියානියේ ඉතිහාසය (si); geschiedenis van de kerk, de geschiedenis van het Christendom, geschiedenis van kerken, beknopt overzicht kerkgeschiedenis, kerkgeschiedenis, kerkhistorie (nl); storia della Chiesa cattolica (it); चर्च, इसाई धर्म का इतिहास (hi); Stória de l Cristianismo (mwl); kristinuskon synty (fi); Christian history (en); تاريخ مسيحي, تاريخ المسيحيه, التاريخ المسيحي (ar); Dějiny křesťanství, Církevní dějiny (cs); הנצרות כתופעה היסטורית (he)

ख्रिश्चन धर्म हा लोकसंखेच्या दृष्टीने जगातील सर्वात मोठा धर्म आहे. ख्रिस्ती धर्माला जवळजवळ २००० वर्षांचा इतिहास आहे. या धर्माचा उगम पालेस्तीन (म्हणजे आताचा इस्राएल देश) येथे झाला. प्राचीन यहुदी धर्मातून ख्रिस्ती धर्माचा विकास होत गेला. येशू ख्रिस्त हा या धर्माचा प्रवर्तक मानला जातो.[१] ख्रिस्ती शकारंभी बलाढ्य रोमन साम्राज्य अटलांटिक महासागरापासून तुर्कस्तानपर्यंत व जर्मन समुद्रापासून सहारापर्यंत पसरले होते. पालेस्तीन हा या रोमन साम्राज्यातील एक सुभा होता. योग्य वेळी जेरुसलेम शहराजवळच्या गालील प्रांतात, बेंथलेहम या गावी मरिया नावाच्या एका यहुदी कुमारीकेपोटी ख्रिस्ताचा जन्म झाला. पुरुषाच्या संपर्काशिवाय पवित्र आत्माच्या द्वारे मरिया कुमारी असतानाच हा जन्म झाला. हा एक चमत्कारच होता. असा ख्रिस्ती धर्माचा विश्वास आहे. मारीयेचा वाग्दत्त पती योसेफ याने तिला आपली पत्नी म्हणून स्वीकारले. त्या काळी पालेस्तीनवर रोमन सत्ता होती. त्या वेळी सम्राट औगुस्तुस हा रोमचा बादशहा होता व हेरोद राजा हा त्याचा मंडलिक राजा म्हणून गालील प्रांतावर राज्य करीत होता. ख्रिस्ताचा जन्म नक्की कधी झाला याची नक्की तारीख उपलब्ध नाही. परंतु अलीकडील संशोधनानुसार इसवी सन पूर्व ४ ते ६ या दरम्यान मार्च किवा एप्रिल महिन्यात त्याचा जन्म झाला असावा असा कयास आहे[२].[ संदर्भ हवा ] आज जो ख्रिस्ती शक (इसवी सन A. D.) आपण वापरतो त्याची सुरवात ख्रिस्ताच्या जन्मापासून झालेली आहे. वयाच्या तिसाव्या वर्षापर्यंत तो सुताराचे कार्य करीत होता. मग शाश्वत स्वर्गीय राज्य येणार असल्याची शिकवण देण्यास त्याने सुरवात केली.

आपले कार्य पुढे अखंड चालू राहावे यासाठी त्याने बारा अनुयायांची निवड केली. तेच बारा शिष्य किवा प्रेषित होत. ख्रिस्ताने आपल्या शिष्यांना मनपरीवर्तनावर विशेष भर देण्याचा उपदेश केला. त्याने पारंपारिक यहुदी धर्मातील कर्मकांङ यांना विरोध केला किवा त्याला नवीन मानवतावादी वळण देण्याचा प्रयत्न केला. त्याने सागितलेले नीतीनियम मुख्यता मानवप्रेमावर आधारलेले होते. कारण सर्व माणसे ही स्वर्गातील पित्याची लेकरे आहेत अशी त्याने शिकवण दिली. तसेच तो स्वतः मार्ग, सत्य व जीवन आहे. माझ्या द्वारे आल्यावाचून पित्याकडे कोणी जात नाही. असे त्याने उद्घोषित केले. (योहान १४:६) . प्रभूने आपल्या प्रेषितांना मोठा अधिकार बहाल केला. या अधिकारी वर्गाचा प्रमुख म्हणून त्याने पेत्राला निवडले. (मत्तय १६, १८-१९, योहान २१:१५-१७). जेथे हा अधिकारी वर्ग राहील तेथे ख्रिस्त व त्याचे मंडळ राहील. " जो तुमचे ऐकतो तो माझे ऐकतो., जो तुम्हास तुच्छ लेखतो तो मला तुच्छ लेखतो. (लूक : १०:१६) रोग, मृत्यू व पाप यांचे जिच्यापुढे काहीच चालू शकत नाही अशी एक अद्वितीय ईश्वरी शक्ती जगात प्रविष्ट झाली आहे, याची लोकांना प्रचीती यावी म्हणून ख्रिस्ताने पुष्कळ चमत्कार केले. बऱ्याच कर्मठ यहुदी धर्माधिकार्याना येशूची क्रांतिकारी शिकवण रुचली नाही. ख्रिस्त काहीतरी भयंकर बोलतो असे वाटून त्यांनी त्याच्या नाशाची कुटील योजना आखली. तत्कालीन रोमन सत्ताधीकार्यांच्या मदतीने येशूला क्रुसावर खिळून ठार मारण्यात आले. त्याचे बहुतेक शिष्य त्याला सोडून पळून गेले. मानव व ईश्वर यांचे पापामुळे नाहीसे झालेले सख्य वधस्तंभावरील मरणाद्वारे ख्रिस्ताने पुन्हा सांधले. अशी ख्रिस्ती श्रध्दा आहे.

ख्रिस्ताने आधीच सागीतल्याप्रमाणे त्याच्या वधानंतर तीन दिवसांनी त्याचे पुनरुत्थान झाले. तो पुन; जिवंत होऊन उठला. आणि चाळीस दिवस दृश्य स्वरुपात आपल्या शिष्यासमवेत राहिला. त्यानंतर त्याचे स्वर्गारोहण झाले. याच समयी त्याने पेत्राला सागितले होते की, " तू पेत्र (म्हणजे खडक) आहेस. व या खडकावर मी आपली मंडळी उभारीन. (मत्तय १६:१८). आपल्या शिष्यांना ख्रिस्ताने पापांची क्षमा करण्याचाही अधिकार दिला. (योहान २०: २१-२३). चाळीस दिवसानंतर ख्रिस्ताने आपल्या शिष्यांना शेवटचा आदेश दिला. (मत्तय २८; १९-२०). त्याने त्यांना जगभर जाऊन त्याच्या शिकवणुकीचा प्रसार करण्याचा आदेश दिला. जगाच्या अंतापर्यंत मी सदैव तुम्हाबरोबर राहीन असे अभिवचन त्याने आपल्या शिष्यांना दिले. त्यानंतर त्याचे स्वर्गारोहण झाले. (अंदाजे कालखंड इसवीसन १ ते ३३).

ऐतिहासिक आधार - ख्रिस्ताचा मृत्यू, पुनरुत्थान व स्वर्गारोहण यानंतर त्याच्या आदेशानुसार त्याचे शिष्य सुवार्ताप्रसार करण्यासाठी विविध ठिकाणी गेले. याच कालावधीत त्याची कृत्ये व शिकवण यांचा संग्रह लिखित स्वरुपात शब्दबद्ध करण्यात येऊ लागला. ही शिकवण मुखत्वे चार शुभवर्तमानात आढळते. हे चौघे शुभवर्तमानकार म्हणजे मत्तय, मार्क, लूक व योहान हे होत. योहान व मत्तय हे ख्रिस्ताचे प्रेषित होते. व त्याच्या सहवासात कित्येक वर्ष राहिले होते. मत्तय हा कर वसूल करणारा अधिकारी होता. तर लुक हा वैद्य असून पौलाचा सहकारी होता. ख्रिस्ती इतिहासाच्या सुरवातीच्या कालखंडाबद्दल माहिती देणारे नव्या करारातील उत्तम पुस्तक म्हणजे प्रेषितांची कृत्ये हे होय. अशा रीतीने नव्या करारातील लिखाणाचा जन्म झाला. ख्रिस्ताच्या जीवनाबद्दल अनेक यहुद्यानी देखील लिहून ठेवले आहे. त्यापैकी जोजेफस फ्लावियास (इसवी सन ३७-१०५) हा विशेष उल्लेखनिय आहे. त्याचा ग्रंथ " अॅन्टीक्विटास युदेओरुम " ( इसवी सन ९३) हा होय. रोमन इतिहासकारापैकी प्लीनियास, सेकंदस मायनर, कर्नेलीउस, टँसिटास हे विशेष उल्लेखनिय होत. त्यापैकी प्लीनियास आशिया मायनर मध्ये महत्वाचा आहे. इसवी सन १११ ते ११३ मध्ये तो सरकारचा अधिकृत प्रतिनिधी होता. टॅसिटसने आपल्या 'अन्नालस' या ग्रंथात असे नमूद केले आहे कि रोमन बादशहा टायबेरीयासच्या कारकिर्दीत, बादशहाचा प्रतिनिधी पोन्तियास पायलट (उर्फ पोन्ति पिलात) याने ख्रिस्ताला देहांताची शिक्षा दिली.

ख्रिस्तमहामंडळाचा भूमध्यसमुद्राभोवतालचा विस्तार (इसवी सन ३३ ते ५००) - प्रेषितांद्वारे प्रसार : जेरुसलेम येथे - येशूच्या स्वर्गारोहणानंतर त्याच्या शिष्यांनी जेरुसलेममध्ये जाऊन प्रार्थना करण्यास सुरवात केली. आणि ज्या पवित्र आत्म्याच्या आगमनाचे वचन प्रभूने दिले होते. त्याची ते वाट पाहू लागले.. दहाव्या दिवशी म्हणजे पेन्तेकॉस्टच्या सणाच्या दिवशी त्यांच्यावर पवित्र आत्म्याचा वर्षाव झाला. यानंतर ख्रिस्ताच्या प्रेषितांना सामर्थ्य प्राप्त झाले. स्वतःला अपरिचित अशा विविध भाषात ते प्रभूचा संदेश देऊ लागले. त्या वेळी हा सण साजरा करण्यासाठी निरनिराळ्या देशांतून बहुभाषिक यहुदी जेरुसलेम येथे जमले होते. त्यांनी आपआपल्या भाषेत प्रेशिताना संदेश देताना ऐकले व ते आश्चर्याने थक्क झाले. त्या वेळी पेत्राने उभे राहून त्यांना प्रभूच्या सुवार्तेची घोषणा केली. परिणामस्वरूप त्या दिवशी ३००० लोकांनी बाप्तिस्मा स्वीकारला असे नव्या करारात नमूद केले आहे. अशा रीतीने शुभवर्तमान प्रसाराला जेरुसलेमपासून सुरवात झाली.

ख्रिस्ताच्या पुनरुत्थानाबद्दल प्रेषित मोठ्या उत्साहाने घोषणा करू लागले. परमेश्वराने पुष्कळ चमत्काराच्या द्वारे आपण त्यांच्याबरोबर आहोत ही गोष्ट उघड केली. यहुदी धर्मातील मुख्य याजक व इतर धार्मिक पुढार्‍यानी त्यांना येशूच्या नावे प्रचार करण्यास मनाई केली. परंतु पेत्र त्यांना म्हणाला , "आम्हाला मानवी आज्ञेपेक्षा परमेश्वरी आज्ञा पाळली पाहिजे." (प्रे. कृत्ये ४:१९). त्यामुळे प्रेषितांचा छळ चालूच राहिला. थोड्याच दिवसात येशूचा प्रेषित स्टेफान याला प्रभू येशूविषयी साक्ष दिल्याबद्दल दगडमार करून ठार करण्यात आले. परंतु कोणत्याही मानवी सत्तेला शुभवर्तमानाचा प्रसार छळाने किवा बळाने रोखता आला नाही. या सर्व जुलूमामुळे ख्रिस्ती लोकांची पांगापांग झाली व ते सर्व पालेस्टाइनभर पसरले. आणि त्यांनी आपल्याबरोबर ख्रिस्ताचे शुभवर्तमान पसरविले. ख्रिस्ताचे मरण व पुनरुत्थानाबद्दल सभास्थानात व घरोघरी सांगण्याचे कार्य प्रेषितांनी चालूच ठेवले आणि दिवसेंदिवस बाप्तिस्मा घेणार्‍या लोकांची संख्या वाढतच गेली .

यरूशलेम आणि त्याच्या सभोवतालच्या परिसरातील ख्रिस्ती धर्म स्वीकारलेल्या लोकांचा एक छोटा समाज तयार झाला. त्यांचा जीवनक्रम शुद्ध आणि निर्दोष होता. ते सर्व एका दिलाने आणि एका विचाराने राहत असत. (प्रेषितांची कृत्ये २:४५). जरी पुष्कळ यहुदी लोकांनी ख्रिस्ती धर्माचा अंगीकार केला तरी बरेचसे यहुदी लोक ख्रिस्ताला मसीहा (म्हणजे तारणारा) मानण्यास तयार नव्हते. हे लोक यहुदी लोकांचे साम्राज्य स्थापणारा व रोमन लोकांच्या सत्तेतून मुक्त करणार्‍या मसिहाची वाट पाहत होते. ते आपलाच हेका धरून बसले. म्हणून प्रभू येशूने भाकीत केल्याप्रमाणे (मत्तय २४:१-२) (मार्क १३:१-२) (लुक २१:५-६ ; २१:२०-२४) ख्रिस्तानंतर ४० वर्षानी (इसवी सन ७० साली) रोमन लोकांनी यरूशलेमचा व मंदिराचा पुर्णपणे नाश केला. त्यानंतर बहुतेक यहुदी लोकांना बंदिवान करून गुलाम म्हणून विकले गेले. बहुतेकांना ठार करण्यात आले. उरलेले लोक जगभर विखुरले गेले.

रोमन साम्राज्यात ख्रिस्ती धर्माचा प्रसार - ख्रिस्ताचे pahile

संदर्भ[संपादन]

  1. ^ "भारतातील ख्रिस्ती धर्मप्रसार". Loksatta (mr-IN मजकूर). 26 जानेवारी 2018. १८ मार्च २०१९ रोजी पाहिले. 
  2. ^ पंडिता रमाबाईचे भाषांतर. (पवित्र शास्त्र).