पंचमहाभूते

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
Jump to navigation Jump to search


Wiki letter w.svg
कृपया स्वत:च्या शब्दात परिच्छेद लेखन करून या लेखाचा / विभागाचा विस्तार करण्यास मदत करा.
अधिक माहितीसाठी या लेखाचे चर्चा पान, विस्तार कसा करावा? किंवा इतर विस्तार विनंत्या पाहा.

इवलेसे|463x463अंश|पंचमहाभूते पंचमहाभूते सांख्यदर्शनानुसार सर्व भौतिक जग (दृश्य विश्व), सजीवनिर्जीव पदार्थ, आपले शरीर हे पाच मूळ तत्त्वांपासून (द्रव्यांपासून) तयार झाले आहे असे मानले जाते.

या पाच तत्त्वांना पंचमहाभूते असे म्हणतात.

हिंदू धर्मातील तत्त्वज्ञानावर प्राचीन सांख्यदर्शन या शास्त्राचा मोठा प्रभाव आहे.

ही मूळतत्वे खालील प्रमाणे आहेत.

यातील प्रथम तत्त्व अग्नि येते

पृथ्वी[संपादन]

माती, दगड व त्यापासून निर्माण झालेले सर्व जड, कठीण, घन पदार्थ.

आप (जल)[संपादन]

पाणी, वाफ, ढग व सर्व द्रव, ओले, मृदू पदार्थ.

तेज (अग्नी)[संपादन]

ऊर्जा: अग्नी (क्षेपणास्त्र), किरणे, प्रारणे (Radiation), उष्णता, वीज, प्रकाश या स्वरूपात.

वायू[संपादन]

हवा, चैतन्य, हालचाल, चलनवलन, तरलता आणि वेग.

आकाश[संपादन]

अवकाश, आकाशपोकळी.


या पंचमहाभूतांची देवस्थाने पुढीलप्रमाणे-

१.पृथ्वी- कांचिवरम

२.आप- जम्बुकेश्वर

३.तेज- अरुणाचल

४.वायू- कालहस्ती

५.आकाश- चीतम्बरम