चिपळूण

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
Jump to navigation Jump to search
  ?चिपळूण
महाराष्ट्र • भारत
गुणक: 17°31′19″N 73°30′29″E / 17.522°N 73.508°E / 17.522; 73.508
प्रमाणवेळ भाप्रवे (यूटीसी+५:३०)
जिल्हा रत्‍नागिरी जिल्हा
लोकसंख्या ५५,१३९ (२०११)
कोड
पिन कोड
दूरध्वनी
आरटीओ कोड

• ४१५६०५
• +०२३५५
• MH-०८

गुणक: 17°31′19″N 73°30′29″E / 17.522°N 73.508°E / 17.522; 73.508 चिपळूण हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील रत्‍नागिरी जिल्ह्यातले त्याच नावाच्या तालुक्यातले एक शहर आहे.

वासिष्ठी नदीची खाडी, गोवळकोट

इतिहास[संपादन]

विष्णूचा अवतार समजल्या गेलेल्या परशुराम यानी समुद्र हटवून कोकणभूमी तयार केली अशी आख्यायिका आहे. त्याच परशुरामाचे प्राचीन मंदिर चिपळूण गावाजवळच लोटे परशुराम येथे आहे. मानले जाते की चिपळूण हे कोकणस्थ किंवा चित्पावन ब्राह्मणांचे पहिले घर होते. स्थानिक लोकसाहित्यानुसार, कोकणातील आक्रमक समुद्रातून दावा केल्यावर परशुरामाने साठ तलाव आणि साठ बागीचे पुरविले होते.

चिपळूण येथे सुरुवातीला सातवाहन, शाकास, क्षत्रप, कलचुरिस व राष्ट्रकूट यांनी राज्य केले. त्यानंतर कदंब व ट्रायकुटास यांनी आक्रमण केले. त्यानंतर दिल्ली सल्तनत, मराठा आणि पेशवे यांनी मोठ्या प्रमाणात आश्रय घेतला.

सतराव्या शतकात हे एक महान गाव होते, खूप लोकसंख्येचा आणि बहुतेक सर्व तरतुदींमध्ये संग्रहित होते. जवळ गोवाकोट हे वशिष्ठ नदीवरील प्रमुख बंदर म्हणून व्यापाराचे केंद्र होते. शहरातील पाग परिसरात हे नाव देण्यात आले कारण ते प्रामुख्याने युद्धभराचे अस्तबल म्हणून वापरले जात होते. चिपळूणमधील मध्य क्षेत्रास, मार्कंडी नावाचे मध्य क्षेत्र महर्षी मार्कंडेय यांनी तेथे सादर केलेल्या यज्ञ्यतेचे नाव घेतले आहे असे मानले जाते.

अलीकडील इतिहासात, जेव्हा छत्रपती शिवाजी महाराजांनी कोकणात कब्जा केला आणि तेव्हा त्यांनी 1660 मध्ये गोवालकोट किल्ला जिंकला आणि त्याचे नाव गोविंदगड असे ठेवले.

वाहतुकीची साधने[संपादन]

चिपळूण हे मुंबई-गोवा महामार्गावर (राष्ट्रीय महामार्ग 66) वसलेले आहे. चिपळूण हे महाराष्ट्र, गोवा आणि कर्नाटकातील विविध शहरांशी महाराष्ट्र राज्य परिवहन मंडळाच्या (एस.टी.) सेवेने जोडलेले आहे. चिपळूण रेल्वे स्थानक हे कोकण रेल्वेवरील एक महत्त्वाचे स्थानक आहे. मात्र हे रेल्वे स्टेशन गावापासून थोडे दूरच आहे. गुहागर

प्रमुख व्यवसाय[संपादन]

नारळ, पोफळी, कोकमआंब्याच्या बागा हे चिपळूण परिसरातील प्रमुख पारंपरिक व्यवसाय आहेत. आता चिपळूण हे निव्वळ ऐतिहासिक शहर नसून ते एक औद्योगिक शहर बनले आहे. चिपळूण परिसरात अनेक केमिकल्स आणि औषधांचे कारखाने आहेत. वादग्रस्त दाभोळ वीज प्रकल्प येथून जवळच गुहागरला आहे.

चिपळूणजवळची पर्यटनस्थळे[संपादन]

  • परशुराम मंदिर, लोटे परशुराम
  • वाशिष्ठी पॉईंट
  • गुहागर (व्याडेश्वर मंदिर आणि समुद्रकिनारा) अधिक माहितीसाठी `श्री व्याडेश्वर शिवहर` हे कविता मेहेंदळे यांचे पुस्तक उपलब्ध आहे. (मधुश्री प्रकाशन, पुणे.) हे पुस्तक मंदिरातही उपलब्ध आहे.
  • डेरवण (छत्रपती शिवाजी महाराजांचे जीवन दाखवणारी शिल्पसृष्टी)
  • हेदवी [गणपती] - दशभुज लक्ष्मी गणेश

चिपळूण शहरातील समस्या[संपादन]

घन कचर्‍याची विल्हेवाट[संपादन]

  • ३.५ ते ४ टन ओला आणि २२ टन सुका कचरा दरदिवशी गोळा होतो
  • घंटागाडीची सुविधा परिणामकारक असल्याने शहरात हा कचरा साठून राहत नाही ही चांगली बाब आहे.
  • मात्र हा कचरा कोणतेही वर्गीकरण न होता कचरा प्रकल्पाकडे नेण्यात येतो जो शहराच्या माथ्यावर धामणवणे डोंगरात आहे, ती जागा अत्यंत चुकीची आहे.
  • सुका कचरा भूमी भरावासाठी वापरला जातो असे सांगितले जात असले तरी प्रत्यक्षात हे घडत नाही.
  • बी. ए. आर.सी. च्या अर्थसहाय्याने त्या ठिकाणी निसर्गऋण कचरा प्रकल्प सुरु करण्यात आला होता जो सुरुवातीपासून बंद अवस्थेत आहे.
  • या कचरा प्रकल्पाचे ठिकाणी, उन्हाळ्यात ओला कचरा सुकवून जाळला जातो, पावसाळ्यात विनाप्रक्रिया शहराकडे वाहून जातो.

परिणाम[संपादन]

  • कचरा प्रकल्प ज्या ठिकाणी आहे त्याखालील ओझरवाडी, बौद्धवाडी, पाग, झरी, शिवाजीनगर या वस्त्यात पावसाळ्यात कचरा व त्यावाटे अत्यंत घातक प्रदूषके वाहून येतात.[१]
  • कचरा प्रकल्पाची जागा शहरापासून उंचावर असणे अत्यंत चुकीचे आहे. त्या परिसरात माशांचा व रोगराईचा प्रादुर्भाव आहे

आवश्यक उपाय[संपादन]

  • कचरा प्रकल्पाची जागा बदलणे
  • ओला सुका कचरा वेगळा करणे
  • ओल्या कचर्‍यावर प्रक्रिया : गांडूळ खत/ निसर्गऋण प्रकल्प कार्यान्वित झाल्यास ओल्या कचर्‍यातून वीज निर्मिती शक्य, सुक्या कचर्‍यावर पुनःप्रक्रिया करणे आवश्यक आहे.

संदर्भ[संपादन]

  1. http://www.tarunbharat.com/?p=288917[मृत दुवा]