घनकचरा निर्मिती

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून

पर्यावरण


Info talk.png
हा लेख/हे पान अवर्गीकृत आहे.
कृपया या लेखाचे/पानाचे वर्गीकरण करण्यास मदत करा जेणेकरून हा लेख/हे पान संबंधित विषयाच्या सूचीमध्ये समाविष्ट होईल. वर्गीकरणानंतर हा संदेश काढून टाकावा अशी विनंती करण्यात येते.


घनकचरा निर्मिती:

घन कचऱ्याची निर्मिती घराघरातून होत असल्याने गोळा होणाऱ्या घनकचऱ्याचे प्रमाण वा त्याचा दर्जा यावर नियंत्रण ठेवता येत नाही. परिणामी त्याची साठवण, वाहतूक व्यवस्था वा त्यावरील प्रक्रिया यांचे डिझाईन करण्यासाठी सांख्यिकी पद्धतींचा वापर करावा लागतो. साहजिकच ही व्यवस्था सर्व परिस्थितीत कार्यक्षम राहण्यासाठी अधिक लवचिक व सुसज्ज ठेवणेे आवश्यक ठरते. यासाठी लागणारी साधन सामुग्री, मनुष्यबळ व आर्थिक तरतूद बहुतेक नगरपालिकांच्या आवाक्याबाहेरची गोष्ट असते. त्यामुळे कचरा पेटीतून भरून वाहणे, तेथेच कुजून दुर्गंधी पसरणे, पाण्यात मिसळल्याने पाणी दूषित होणे व शहरी परिसर अस्वच्छ दिसणे या गोष्टी सर्वसामान्य झाल्या आहेत. गोळा केलेला कचराही शहराबाहेर उघड्यावर टाकून दिल्याने तेथेही मोठ्या प्रमाणावर प्रदूषण होत असलेले बहुतेक ठिकाणी दिसून येते. घन कचरा स्वतः वाहून जात नाही. तो उचलून न्यावा लागतो यामुळे प्रदूषण त्या जागीच मर्यादित राहत असले तरी न वापरातील सर्व जागा हळुहळू कचऱ्याने व्यापल्या जातात आणि प्रत्यक्ष कृतीशिवाय स्वच्छता होत नाही. केवळ कायदे करून वा नगरपालिकेची कार्यक्षमता वाढवून या समस्येचे निराकरण करता येणार नाही. याउलट लोकांची मानसिकता बदलली आणि त्यांनी जाणीवपूर्वक यात सहभाग घेतला तर एरवी अशक्य व खर्चिक वाटणारी ही योजना अत्यंत कमी खर्चात प्रभावीपणे यशस्वीपणे राबविता येईल. घनकचरा व्यवस्थापनासाठी नवीन तंत्रज्ञान वापरणे हि काळाची गरज बनलेली आहे.

घनकचरा निर्मिती

शहर घनकचरा निर्मिती

  • दिल्ली ४६०० मे. टन
  • चेन्नई ३५०० मे. टन
  • मुंबई ५००० मे. टन
  • पुणे १५२७ मे. टन
  • नागपूर ११०० मे. टन
  • नाशिक ४३५ मे. टन
  • कोल्हापूर २५० मे. टन
  • सांगली ५५ मे. टन

घनकचरा वर्गीकरण

सर्वप्रथम व्यक्तिगत आणि कौटुंबिक पातळीवर याबद्दल जाणीव निर्माण करायला पाहिजे; कारण तिथूनच व्यवस्थापनाला सुरुवात करायची आहे. हे झाले नाहीतर सार्वजनिक यंत्रणा (ग्रामपंचायत, नगरपालिका) काही करू शकणार नाही. 

घनकचरा हा मुख्यत्वे करून दोन गटांमध्ये विभागाला जातो.

  • ओला कचरा
  • सुका कचरा

पहिल्याप्रथम या कच-याची वर्गवारी केली पाहिजे. यातून कुजणारा कचरा घरच्या घरी कुजवून खत करता येते. उरलेला कचरा सार्वजनिक व्यवस्थेने उचलावा. घरातील कच-याच्या वर्गवारीसाठी निरनिराळया रंगाचे डबे/बादल्या वापराव्यात.एक गाव एक कचरा प्रक्रिया प्रकल्प राबवला पाहिजे जेणेकरून गावातून तयार होणारा ओला कचरा जो आहे तो गावाबाहेर प्रक्रिया केला जायील व त्यातून जी electricity तयार होईल टी त्या गावाला वापरता येयील आणि त्यातून जो गाळ राहील तो शेतीसाठी वापरता येयील व कोणत्याही प्रकारचे प्रदूषण होणार नाही .

परीणाम

20 डिसेंबर कोल्हापूर कोल्हापूर महापालिकेनं कच-यांची विल्हेवाट लावण्यासाठी झूम प्रकल्प सुरू केला होता.आता या प्रकल्पात कचरा तसाच पडून राहिला आहे. कुजलेल्या कच-यामुळे आसपासच्या नागरिकांना त्रास सहन करावा लागतोय. यावर आमचे सिटीझन जर्नलिस्ट प्रदीप राणेंचा रिपोर्ट.झुम प्रकल्पामधील कचरा दररोज पडलेला असतो. कचरा साठल्यामुळे त्याला दुर्गंधी येत असते. त्यामुळे इथून जी हवा येते त्याबरोबर कच-याच्या घाणीचा वासही आमच्या घरामध्ये येत असतो. हवेतील धूळीमुळे इतकी घाण येते की वरचेवर आम्हाला घर साफ करावं लागतं. कोण्या पाहुण्याला घरी बोलवायचं म्हटलं तरी आम्हाला मोठा प्रॉब्लेम येतो. इथले नागरिक सांगतात, या झूम प्रकल्पाचा फार त्रास होतो. कच-याच्या दूषित वा-यामुळे आमचं, मुलाचं आरोग्य बिघडत आहे. पण कुणालाही आमच्या आरोग्याचा विचार नाही. कच-यामुळे या परिसरात भटकी कुत्री मोठया प्रमाणात फिरतात. भटकी कुत्री असल्यामुळे या भागात लहान मुले यायला जायला घाबरतात. लहान मुलांना खेळायलाही जागा नाही. असं असलं तरी प्रशासन म्हणतं, पहिला इथे झूम प्रकल्प आला त्यानंतर घरं बांधण्यात आली. पण नागरिकांचं म्हणणं वेगळंच आहे. ते म्हणतात, आम्ही इथे आलो तेव्हा इथली जमीन सपाट होती. कच-याची जागा दुसरीकडे होती. नागरिकांना होणार त्रास पाहता आता प्रशासनाने झूम प्रकल्प दुसरीकडे नेण्यात यावा असं इथल्या नागरिकांचं म्हणणं आहे.