Jump to content

अडथळा

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
कॅलिफोर्निया (संयुक्त राज्य) राज्यातील फर्ग्युसन भूस्खलनामुळे वाहतुकीस अडथळा

अडथळा (याला अडथळा, अडथळा किंवा अडखळणे देखील म्हटले जाते) ही एक वस्तू, गोष्ट, कृती किंवा परिस्थिती आहे ज्यामुळे अडथळा निर्माण होतो. [१] विविध प्रकारच्या अडथळ्यांमध्ये शारीरिक, आर्थिक, जैव-मनोसामाजिक, सांस्कृतिक, राजकीय, तांत्रिक आणि सैनिकी यांचा सामावेश होतो.

प्रकार

[संपादन]

शारीरिक

[संपादन]
क्युरिटिबाच्या सार्वजनिक वाहतूक पद्धती, ब्राझीलमध्ये सार्वत्रिक प्रवेश दिला जातो.

भौतिक अडथळे म्हणून, आपण त्या सर्व भौतिक अडथळ्यांची गणना करू शकतो जे क्रिया अवरोधित करतात आणि प्रगती किंवा ठोस ध्येय साध्य करण्यास प्रतिबंध करतात. उदाहरणे:

  • वास्तुशास्त्रीय अडथळे जे कमी चापल्य असलेल्या लोकांपर्यंत पोचण्यास अडथळा आणतात;
  • घुसखोर किंवा हल्लेखोरांना बाहेर ठेवण्यासाठी डिझाइन केलेली दारे, फाटक आणि प्रवेश नियंत्रण पद्धती;
  • मोठ्या वस्तू, पडलेली झाडे किंवा पॅसेजवे, पथ, रस्ते, रेलमार्ग, जलमार्ग किंवा वायुक्षेत्रांमधून कोसळणे, चापल्य प्रतिबंधित करणे;
  • वाळूचे काठ, खडक किंवा कोरल रीफ, मुक्त संचार प्रतिबंधित करते;
  • टेकड्या, पर्वत आणि हवामानातील घटना विमानाच्या मुक्त रहदारीस प्रतिबंध करतात;
  • उल्का, उल्काश्म, सूक्ष्म उल्काश्म, वैश्विक धूळ, धूमकेतु, अवकाशातील ढिगारा, बळकट वीजचुंबकीय प्रारण किंवा गुरुत्वाकर्षण क्षेत्र, अंतराळयानाला अवकाशात मुक्तपणे शोध घेण्यापासून प्रतिबंधित करते.
डेन्मार्कमधील अडथळ्यांवर उडी मारणारा तरुण स्पर्धक.

खेळांमध्ये, त्यांना आणखी कठीण आणि स्पर्धात्मक बनवण्यासाठी स्पर्धा नियमांमध्ये विविध प्रकारचे शारीरिक अडथळे किंवा अडथळे आणले गेले:

  • व्यायामीखेळात, ११० मीटर आणि ३००० मीटरच्या अडथळे धावण्याच्या स्पर्धांमध्ये तसेच उंच उडी आणि बांबू उडी अडथळे येतात;
  • अश्वारूढ स्पर्धांमध्ये, अडथळ्यांवरही उडी मारली जाते;
  • टेनिस आणि व्हॉलीबॉलमध्ये, जाळ एक अडथळा म्हणून उभा आहे जो कोर्टला विभाजित करतो;
  • सायकलचालन, मोटारसायकलचालन आणि मोटार स्पर्धेत परिपथ विधित्सा अवघड मार्गांसोबत जोडली जातात आणि स्पर्धा अधिक कठीण बनवतात;
  • पायचेंडू(फुटबॉल), कडीचेंडू(बास्केटबॉल) आणि व्हॉलीबॉल सारख्या सांघिक खेळांमध्ये, आक्रमण खेळाडूंना संरक्षणात्मक खेळाडूंद्वारे अडथळा आणला जातो, ज्यामुळे चेंडू गोलकडे नेणे किंवा फेकणे कठीण होते;
  • पार्कौर सारख्या इतर खेळांमध्ये, प्रतिस्पर्ध्याचे उद्दिष्ट एका बिंदूवरून दुसऱ्या बिंदूकडे जास्तीत जास्त प्रवाही आणि शक्य तितक्या त्वरित वेगाने, मार्गात येणाऱ्या शहरी स्थापत्यशास्त्रातील अडथळ्यांना उडी मारणे आहे.

आर्थिक

[संपादन]

भौतिक वंचितपणाचे घटक म्हणून परिभाषित केले जाऊ शकते जे लोकांना काही विशिष्ट ध्येय साध्य करण्यासाठी असू शकतात, जसे की:

  • काही प्रकल्पांच्या विकासात अडथळा म्हणून पैशाची उणीवी;
  • पाण्याची टंचाई शेतात विशिष्ट पिके घेण्याच्या मानवी क्षमतेमध्ये आणि त्यांच्या स्वतःच्या अस्तित्वात अडथळा म्हणून;
  • रात्रीच्या जंगमतेत अडथळा म्हणून प्रकाशाचा अभाव;
  • विजाणूकी उपकरणे आणि वीजविषयक यंत्राद्वारे दिलेल्या फायद्यांमध्ये अडथळा म्हणून वीजेचा अभाव;
  • शाळा आणि शिक्षकांची उणीवी हे शिक्षणातील अडथळे आणि नागरिकत्वाचे परिपूर्णत्व;
  • सार्वजनिक आरोग्य सुधारण्याच्या व्यवस्थेतील अडथळे म्हणून रुग्णालये आणि चिकित्सकाचे अभाव;
  • वाहतूक पायाभूत सोयींचा अभावी व्यापार, औद्योगिक आणि पर्यटन क्रिया आणि आर्थिक विकासासाठी अडथळा आहे.

जैव-मनोसामाजिक आणि सांस्कृतिक

[संपादन]

जैविक, मानसिक, सामाजिक किंवा सांस्कृतिक अडथळ्यांद्वारे लोकांना विशिष्ट उद्दिष्टे साध्य करण्यास प्रतिबंधित केले जाते, जसे की:

  • रोग, त्याच्या परिपूर्णत्वात मानवी जीवनात अडथळे म्हणून;
  • अपंगांच्या जंगमतेतील अडथळे म्हणून शारीरिक अपंगत्व, जे सुलभतेच्या स्त्रोतांद्वारे सोपे केले जाऊ शकते;
  • सामाजिक संबंधांमध्ये अडथळा म्हणून लाजाळूपणा;
  • सुशक्य शत्रू किंवा सामाजिक-राजकीय विरोधकांना किंवा सुशक्य आर्थिक अडथळ्यांना तोंड देण्यास प्रतिबंध करणारा अडथळा म्हणून भीती;
  • सामाजिक बहिष्कार किंवा समाजात सामाजिक-सांस्कृतिक एकात्मतेसाठी अडथळे म्हणून व्यक्तींना अटक करणे;
  • अर्हत क्षमतांच्या विकासात अडथळा म्हणून सायकोमोटर समन्वयाचा अभाव;
  • राष्ट्रीय किंवा आंतरराष्ट्रीय सामाजिक संबंधांमध्ये अडथळे म्हणून बोलल्या जाणाऱ्या म्हणींवरील प्रभुत्वाची पातळी किंवा बोलल्या जाणाऱ्या भाषांमधील विभेद;
  • राष्ट्रीय किंवा आंतरराष्ट्रीय स्तरावर परस्पर नैतिक समज किंवा आंतरधर्मीय संवादामध्ये अडथळे म्हणून भिन्न धर्म;

राजकीय

[संपादन]
ब्रँडनबर्ग गेटवर बर्लिनची भिंत, १० नोव्हेंबर १९८९

अडथळे किंवा अडचणी जे नागरिकांचे गट, त्यांचे राजकीय प्रतिनिधी, राजकीय पक्ष किंवा देश त्यांच्या काही विरोधकांच्या कृतींना अडथळा आणण्यासाठी एकमेकांत लुडबूड करतात, जसे की:

  • राजकीय अल्पसंख्यक गटाला संसदीय प्रक्रियेत राजकीयदृष्ट्या वर्चस्व असलेल्या बहुमताने संसदेत त्यांच्या आकांक्षा साध्य करण्यासाठी प्रतिबंधित करणे;
  • राजकीय कारणांसाठी वैचारिक दडपशाही, छळ आणि तुरुंगवास ;
  • अशा प्रभावाला विरोध करणाऱ्या देशांमधील बहुपक्षीय संविदा किंवा युतीद्वारे देशाचा आंतरराष्ट्रीय राजकीय आणि आर्थिक प्रभाव थांबविणे.

तांत्रिक

[संपादन]

कोणत्याही मानवी समुदायाच्या राहणीमानाच्या सुधारणेला सतत दुर्गम किंवा अनुपलब्ध तंत्रज्ञानाच्या आवश्यकतेमुळे आव्हान दिले जाते, जे आंतरिकरित्त्या विकसित केले जाऊ शकते किंवा आधीच विकसित केलेल्या इतर समुदायांकडून मिळविले जाऊ शकते आणि दोन्ही प्रकरणांमध्ये अशा अडथळ्यांवर मात करणे आवश्यक आहे:

  • विविध देशांमधील तंत्रज्ञान हस्तांतरणामध्ये, इच्छित नवीन तंत्रज्ञानाचे पुरवठेदार असलेल्या देशांशी व्यापार आणि राजनैतिक वाटाघाटी कौशल्ये;
  • अंतर्गत विकासाच्या दृष्टिकोनामध्ये, समुदाय किंवा देशाचा शैक्षणिक स्तर, विशेष माहितीचे सुलभ संग्रह, त्यांचा तांत्रिक आणि औद्योगिक आधार, वैज्ञानिक आणि तांत्रिक संशोधनाची संस्थात्मक पातळी, विकास आणि नवकल्पना आणि सराव आंतरराष्ट्रीय सहकार्याची पातळी.

सैनिकी

[संपादन]

जेव्हा भिन्न समुदाय किंवा देश, जे सीमा किंवा नसतात, आर्थिक, सांस्कृतिक किंवा राजकीय कारणांमुळे चांगले संबंध विकसित करू शकत नाहीत, तेव्हा ते राजकीय वाटाघाटींची मर्यादा ओलांडू शकतात, त्यांच्या विरोधकांना किंवा शत्रूंना सैनिकी संरक्षणात्मक किंवा आक्षेपार्ह अडथळे निर्माण करू शकतात, जसे की:

  • तटबंदी बांधणे, प्रवेश, काटेरी तारांचे पलंग किंवा खाणीचे शेत, आणि इतर तत्सम डावपेच ज्यांचा हेतु शत्रूची विशिष्ट दिशेने होणारी हालचाल थांबविणे किंवा त्यात अडथळा आणणे आणि आपल्या स्वतःच्या सैन्याला हल्ल्यापासून वाचवणूक करणे;
  • पूल, महामार्ग, बंदरे किंवा विमानतळ यासारख्या भौतिक संसाधने किंवा लॉजिस्टिक आंतरसंबंध अवरोधित करणे किंवा नष्ट करणे, स्थलांतर, व्यापार, पर्यटन इत्यादींमध्ये अडथळे निर्माण करणे;
  • विद्यमान धोक्यांना अडथळा आणण्यासाठी, प्रतिस्पर्ध्याच्या प्रदेशावर आक्रमण करणे, भौतिक, लॉजिस्टिक किंवा धोरणात्मक संसाधने अवरोधित करणे, नष्ट करणे किंवा वापरणे.

प्रतिमा प्रदर्शनी

[संपादन]
  1. ^ "Definition of OBSTACLE". www.merriam-webster.com (इंग्रजी भाषेत). 2023-12-15. 2023-12-17 रोजी पाहिले.