Jump to content

हरिप्रसाद चौरसिया

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
(हरिप्रसाद चौरासिया या पानावरून पुनर्निर्देशित)
हरिप्रसाद चौरसिया


जन्म१ जुलै, १९३८ (1938-07-01) (वय: ८८)
अलाहाबाद, उत्तर प्रदेश
कार्यक्षेत्रबासरीवादन
राष्ट्रीयत्वभारतीय
भाषाहिंदी
पुरस्कारसंगीत नाटक अकादमी पुरस्कार (१९८४), पद्मभूषण (१९९२), पद्मविभूषण (२०००)
पत्नीअनुराधा
अपत्येराजीव
अधिकृत संकेतस्थळhttp://hariprasadchaurasia.com/

पंडित हरिप्रसाद चौरसिया (जुलै १, १९३८; अलाहाबाद - हयात) हे भारतीय बासरीवादक, संगीतकार आहेत. हिंदुस्तानी संगीतशैलीच्या ढंगाने केलेल्या बासरीवादनासाठी ते ख्यातनाम आहेत. भारतीय केंद्रशासनाने इ.स. १९९२ साली पद्मभूषण पुरस्कार, तर इ.स. २००० साली पद्मविभूषण पुरस्कार देऊन गौरवले.

जीवन

[संपादन]

चौरसियांचा जन्म १ जुलै, इ.स. १९३८ रोजी उत्तर प्रदेशातील अलाहाबाद शहरात झाला. त्यांचे वडील व्यवसायाने कुस्तीगीर होते आणि हरिप्रसाद यांनीही कुस्तीतच नावलौकिक मिळवावा अशी त्यांची अपेक्षा होती. परंतु संगीताची आवड असलेल्या हरिप्रसादांनी वडिलांच्या नकळत संगीताचा अभ्यास आरंभला. मित्राच्या घरी संगीतशिक्षणाचा सराव करणारे हरिप्रसाद काही काळ तालमीसाठी वडिलांसोबत आखाड्यात जात राहिले. बासरीवादनासाठी उपयुक्त ठरणाऱ्या आपल्या दमसासाचे श्रेय ते लहानपणी केलेल्या कुस्तीच्या तालमीला देतात [ संदर्भ हवा ].

सांगीतिक कारकीर्द

[संपादन]

वयाच्या पंधराव्या वर्षापासून चौरसियांनी त्यांच्या घराजवळ राहणाऱ्या पंडित राजारामांकडून हिंदुस्तानी गायकीचे धडे घ्यायला सुरुवात केली. नंतर त्यांनी वाराणसीच्या पंडित भोलानाथ प्रसन्न यांच्याकडे बासरी शिकण्यास आरंभ केला.

वयाच्या पंधराव्या वर्षापासून चौरसियांनी त्यांच्या घराजवळ राहणाऱ्या पंडित राजारामांकडून हिंदुस्तानी गायकीचे धडे घ्यायला सुरुवात केली. नंतर त्यांनी वाराणसीच्या पंडित भोलानाथ प्रसन्न यांच्याकडे बासरी शिकण्यास आरंभ केला.

शास्त्रीय संगीताव्यतिरिक्त, हरिप्रसाद यांनी शिवकुमार शर्मा यांच्यासोबत सहयोग करून शिव-हरी नावाची एक जोडी तयार केली होती. या जोडीने 'सिलसिला' आणि 'चांदनी' यांसारख्या अनेक लोकप्रिय चित्रपटांसाठी संगीत दिले आणि काही अत्यंत लोकप्रिय गाणी तयार केली.[१] चौरसिया यांनी भुवनेश्वर मिश्रा यांच्यासोबतही सहयोग केला आणि "भुवन-हरी" (शिव-हरीच्या धर्तीवर) नावाची जोडी बनवून अनेक ओडिया चित्रपटांसाठी संगीत दिले. त्यांनी अनेक गाणी तयार केली जी त्या राज्यात प्रचंड लोकप्रिय झाली. यामध्ये 'मुजे जानेना कहा बााता' (गायिका: सुमन कल्याणपूर; चित्रपट: 'गपा हेलेबी सता'); आणि 'मा ओ ममता' मधील सर्व गाणी, तसेच इतर अनेक गाण्यांचा समावेश आहे. चौरसिया यांचे पुतणे आणि शिष्य राकेश चौरसिया हे देखील एक बासरीवादक आहेत आणि ते झाकीर हुसेन यांच्यासारख्या कलाकारांसोबत सादरीकरण करत आहेत. ते नेदरलँड्समधील रॉटरडॅम म्युझिक कन्झर्व्हेटरीमध्ये वर्ल्ड म्युझिक विभागाचे कलात्मक संचालक म्हणून कार्यरत आहेत.[२] तसेच, त्यांनी मुंबईत (२००६ मध्ये उघडलेले) 'वृंदावन गुरुकुल' आणि भुवनेश्वरमध्ये (२०१० मध्ये उघडलेले) 'वृंदावन गुरुकुल'ची स्थापना केली. या दोन्ही संस्था गुरू-शिष्य परंपरेनुसार विद्यार्थ्यांना बासरी वादनाचे प्रशिक्षण देण्यासाठी समर्पित आहेत.[३]

त्यांनी जॉन मॅकलॉघलिन, जॅन गारबारेक आणि केन लॉबर यांसारख्या अनेक पाश्चात्य संगीतकारांसोबत सहयोग केला आहे आणि भारतीय चित्रपटांसाठी संगीतही दिले आहे. चौरसिया यांनी द बीटल्स च्या १९६८ च्या बी-साइड गाणे "द इनर लाईट" मध्येही बासरी वादन केले होते, जे जॉर्ज हॅरिसन यांनी लिहिले होते. त्यांनी जॉर्ज हॅरिसनच्या पहिल्या सोलो अल्बम, वंडरवॉल म्युझिक मध्ये आणि डार्क हॉर्स रेकॉर्ड्सच्या शंकर फॅमिली अँड फ्रेंड्स अल्बममध्ये हॅरिसन, रवी शंकर आणि इतरांसोबतही काम केले आहे.[४]

पुस्तके

[संपादन]
  • बासरीचा बादशहा (चरित्र; मूळ हिंदी लेखक सुरजितसिंग; मराठी अनुवाद प्रशांत तळणीकर)

पुरस्कार

[संपादन]

बाह्य दुवे

[संपादन]
  • "अधिकृत संकेतस्थळ" (इंग्लिश भाषेत).CS1 maint: unrecognized language (link)
  1. ↑ "Enchantment from Eden valley". The Hindu. 6 April 2000. 9 January 2016 रोजी मूळ पान पासून संग्रहित. 26 August 2018 रोजी पाहिले.
  2. ↑ KYS, Team (29 September 2016). "Melodies Of Brindavan: Pandit Hariprasad Chourasia". KnowYourStar (इंग्रजी भाषेत). 19 June 2024 रोजी पाहिले.
  3. ↑ Manjari Sinha (22 April 2016). "Blown away by the master". The Hindu. 28 April 2016 रोजी पाहिले.
  4. ↑ Ray Chowdhury, Tathagata (26 January 2015). "Bansuri innovator ignored in city". The Times of India. 27 January 2015 रोजी पाहिले.