रुई

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून



Wiki letter w.svg
कृपया स्वत:च्या शब्दात परिच्छेद लेखन करून या लेखाचा / विभागाचा विस्तार करण्यास मदत करा.
अधिक माहितीसाठी या लेखाचे चर्चा पान, विस्तार कसा करावा? किंवा इतर विस्तार विनंत्या पाहा.

जीवशास्त्रीय रचना[संपादन]

रुईही एक विषारी आयुर्वेदिक औषधी वनस्पती (झुडुप) आहे. शास्त्रीय नाव - Calotropis Procera. या झुडपाचे पान तोडल्यानंतर त्यातून दुधासारखा चिकट पातळ पदार्थ (चीक) निघतो. या झाडांच्या फुलांचे गुच्छ मनमोहक दिसतात. यामुळे भुंगे, कीटक व फुलपाखरे यांचा सतत वावर याच्या जवळ असतो.

औषधी उपयोग[संपादन]

मूळव्याधीचा मोड, चामखीळ, जास्त वाढलेले मांस, जाड कातडी यावर उपचार करण्याकरिता अनेक प्रकारचे क्षार घासून लावण्याचा विधी आयुर्वेदात सांगितला आहे. आघाडा, सातू, केळीचे खुंट, निवडुंग, रुई अशा विविध वनस्पतींची पाच अंगे जाळून पाण्यात भिजत ठेवून, ते पाणी नंतर आटवून क्षार तयार करता येतात.[१]पायात काटा/काचेचा बारीक तुकडा/शिळक गेली असता रुईचा चीक लावल्यावर ती जागा पिकत नाही व काटा लवकर आपोआप बाहेर येतो.[२] रुई विषारी वनस्पती असल्याने तिचा कोणताही भाग मुखाने सेवन करता येत नाही.

प्रकार[संपादन]

या झाडात दोन प्रकार आहेत. एक जांभळ्या फुलाची रुई व दुसरी पांढर्‍या फुलाची रुई. जांभळ्या फुलाची रुई सर्वत्र आढळते. पांढर्‍या फुलाची रुई क्वचितच सापडते. पांढर्‍या फुलाच्या रुईला 'मंदार' असेही नाव आहे. या १२ वर्षे वयापेक्षा जास्त वयाच्या वृक्षाच्या मुळाशी गणपतीचा आकार तयार होतो असा जुना समज आहे.[ संदर्भ हवा ]

हिंदी-मराठीत कापसालासुद्धा रुई म्हणतात.[३] पण रुई या वनस्पतीचा आणि कापसाचा काही संबंध नाही.

धार्मिक महत्व[संपादन]

रुई हा वृक्ष हनुमान या देवतेचा आवडता वृक्ष आहे. याच्या फुलांची माळ करून ती हनुमानास अर्पण करतात. हा श्रावण नक्षत्राचा आराध्यवृक्ष आहे.[४]

चित्र दालन[संपादन]

आन्य माहिति[संपादन]

रुई चा फळ् पिकल्या नन्तर् जेव्हा तो वाळ्तो तेव्हा त्यामधुन् कपसा सारखे तन्तु बहेर् पड्तात.

संदर्भ[संपादन]

  1. "शरीराला हितकारक". लोकसत्ता दैनिक. ७ ऑगस्ट, इ.स. २०१५. 
  2. "शहर शेती : गणपतीची पत्री व तिचे औषधी उपयोग". लोकसत्ता दैनिक. २३ सप्टेंबर, इ.स. २०१५. 
  3. "परभणीच्या बाजारात कापसाला भाव, पण शेतकऱ्यांकडे अभाव!". लोकसत्ता दैनिक. २२ डिसेंबर, इ.स. २०१५. 
  4. "ऋतुचक्र आणि आरोग्य!". लोकसत्ता दैनिक. २० मार्च, इ.स. २०१५.