तुळापूर

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून

तुळापूर पुणे जिल्ह्यातील एक गाव आहे. या गावाचे पूर्वीचे नाव 'नांगरवास'असे होते. हे गाव भीमा, भामा आणि इंद्रायणी नद्यांच्या त्रिवेणी संगमावर वसले आहे. येथे संगमेश्वराचे प्राचीन मंदिर तसेच संभाजी महाराजांची समाधी आहे.

तुळापूर
गाव
तुळापूर is located in Maharashtra
तुळापूर
तुळापूर
स्थान
गुणक: 18°40′08″N 73°59′42″E / 18.669°N 73.995°E / 18.669; 73.995
देश भारत ध्वज भारत
राज्य महाराष्ट्र
जिल्हा पुणे
तालुका हवेली
क्षेत्रफळ
 • एकूण ८.१९
उंची ५६२.१४
लोकसंख्या (2011)
 • एकूण २,६८६
 • घनता /किमी2 (/चौ मै)
भाषा
 • अधिकृत मराठी
वेळ क्षेत्र IST (यूटीसी=+5:30)
जवळचे शहर पुणे
लिंग गुणोत्तर 904 /
साक्षरता ६८.२१%
जनगणनेतील स्थल निर्देशांक ५५६२१०

भौगोलिक स्थान आणि लोकसंख्या[संपादन]

तुळापूर हे पुणे जिल्ह्यातल्या हवेली तालुक्यातील ८१९ हेक्टर क्षेत्राचे गाव असून २०११ च्या जनगणनेनुसार ह्या गावात गावात ५१० कुटुंबे असून गावाची एकूण लोकसंख्या २६८६ आहे त्यांपैकी १४१० पुरुष आणि १२७६ स्त्रिया आहेत. यांमध्ये अनुसूचित जातीचे लोक २२२ असून अनुसूचित जमातीचे १३६ लोक आहेत. तुळापूरच्या सर्वात जवळचे शहर पुणे हे २४ किलोमीटर अंतरावर आहे. तुळापूरचा जनगणनेतील स्थल निर्देशांक ५५६२१० [१] आहे.

साक्षरता[संपादन]

  • एकूण साक्षर लोकसंख्या: १८३२ (६८.२१%)
  • साक्षर पुरुष लोकसंख्या: १०५० (७४.४७%)
  • साक्षर स्त्री लोकसंख्या: ७८२ (६१.२९%)

इतिहास[संपादन]

शहाजी राजे आणि आदिलशाही सरदार मुरार जगदेव यांचा तळ इंद्रायणी आणि भीमा यांच्या काठावर नांगरवासगावी पडला होता. मुरार जगदेवास आपल्या बैठकीच्या हत्तीची तुला करण्याची इच्छा झाली पण एवढा थोर बच्चा कसा जोखावा याची त्याला काही केल्या उकल होईना. मग शहाजीराजांनी पुढे होऊन त्याला तोड सांगितली. हत्तीचा बच्चा भीमा आणि इंद्रायणी यांच्या संगमातील डोहातल्या एका नावेत चढविण्यात आला. त्या वजनाने नाव जेवढी डुबली तेवढ्या जागेवर खूण करून घेतली. मग बच्चा उतरवून त्या खुणेपर्यंत नाव डुबेल एवढे दगडधोंडे नावेत चढविले आणि त्या दगडांच्या भाराइतके सोनेनाणे दान करण्यात आले. तेव्हापासून त्या 'नांगरवासास' 'तुळापूर' म्हणू लागले.[ संदर्भ हवा ]

वीज[संपादन]

प्रतिदिवस १६ तासांचा वीजपुरवठा सर्व प्रकारच्या वापरासाठी उपलब्ध आहे.

जमिनीचा वापर[संपादन]

तुळापूर ह्या गावात जमिनीचा वापर खालीलप्रमाणे होतो (हेक्टरमध्ये क्षेत्रफळ):

  • वन: २९.७२
  • बिगरशेती वापरात असलेली जमीन: ११०
  • लागवडीयोग्य पडीक जमीन: १९८
  • पिकांखालची जमीन: ४८१.२८
  • एकूण कोरडवाहू जमीन: ६०.५४
  • एकूण बागायती जमीन: ४२०.७४


सिंचन सुविधा[संपादन]

सिंचनाचे स्रोत खालीलप्रमाणे आहेत (हेक्टरमध्ये क्षेत्रफळ):

  • विहिरी / कूप नलिका: १४.३
  • तलाव / तळी: ४५
  • इतर: १.२४


उत्पादन[संपादन]

तुळापूर ह्या गावी पुढील वस्तूंचे उत्पादन होते:

संदर्भ आणि नोंदी[संपादन]

  1. "जिल्हा जनगणना पुस्तिका". महारजिस्ट्रार आणि जनगणना आयुक्त कार्यालय, भारत.