अनुस्वार

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून

अनुस्वार का उच्चार उसके बाद आनेवाले वर्ण पर आधारित होता है ।अनुस्वार के बाद आनेवाला वर्ण जिस वर्ग का हो, अनुस्वार का उच्चार उस वर्ग का अनुनासिक होता है ।

नियम[संपादन]

नियम १[संपादन]

अनुस्वार

नियम १.१[संपादन]

स्पष्टोच्चारित अनुनासिकाबद्दल शीर्षबिंदू द्यावा.

नियम १.२[संपादन]

तत्सम शब्दातील अनुनासिकाबद्दल विकल्पाने पर-सवर्ण लिहिण्यास हरकत नाही.मात्र अशा वेळी अनुस्वारानंतर येणाऱ्या अक्षराच्या वर्गातील अनुनासिकच पर-सवर्ण म्हणून वापरावे.

  • उदाहरणार्थ: 'पंकज=पङ्कज', पञ्चानन, पंडित=पण्डित, अंतर्गत=अन्तर्गत, अंबुज=अम्बुज.

नियम १.३[संपादन]

पर-सवर्ण लिहिण्याची सवलत फक्त तत्सम शब्दांपुरती मर्यादित आहे. संस्कृत नसलेले मराठी शब्द शीर्षबिंदू (अनुस्वार) देऊनच लिहावेत.

  • उदाहरणार्थ: 'दंगा, झांज, बंड, खंत, संप' हे शब्द 'दङ्गा, झाञ्ज, बण्ड, खन्त, सम्प' असे लिहू नयेत.

नियम १.४[संपादन]

अर्थभेद स्पष्ट करण्यासाठी कधीकधी पर-सवर्ण जोडून शब्द लिहिणे योग्य ठरते.

  • उदाहरणार्थ:
    • वेदांत=वेदांमध्ये, वेदान्त= तत्वज्ञान,
    • देहांत=शरीरांमध्ये, देहान्त= मृत्यू.

नियम १.५[संपादन]

काही शब्दांमधील अनुस्वारांचा उच्चार अस्पष्ट असतो. कधीकधी तो उच्चारलादेखील जात नाही. अशा शब्दांवर अनुस्वार देऊ नये.

  • उदाहरणार्थ: 'हंसणे, धांवणे, जेव्हां, कोठें, कधीं, कांही' हे शब्द 'हसणे, धावणे, जेव्हा, कोठे, कधी, काही' असे लिहावेत.

नियम ४[संपादन]

अनुस्वार वरील नियमांव्यतिरिक्त कोणत्याही कारणांसाठी - व्युत्पत्तीने सिद्ध होणारे वा न होणारे - अनुस्वार देऊ नयेत.

  • या नियमानुसार 'घंरे, पांच, करणें, काळीं, नांव, कां, कांच, जों, घरीं' हे शब्द 'घरे, पाच, करणे, काळी, नाव, का, जो, घरी' असे लिहावेत.

नियम २.१[संपादन]

य्, र्, ल्, व्, श्, ष्, स्, ह् यांच्यापूर्वी येणाऱ्या अनुस्वारांबद्दल केवळ शीर्षबिंदू द्यावा. 'ज्ञ' पूर्वीचा नासोच्चारही केवळ शीर्षबिंदूने दाखवावा.

  • उदाहरणार्थ: संयम, संरचना, संलग्न, संवाद, दंश, दंष्ट्रा, मांस, सिंह, संज्ञा' हे शब्द 'संय्यम, संव्रचना, संल्लग्न, संव्वाद, दंव्श, दंव्ष्ट्रा, मांव्स, सिंव्ह, संव्ज्ञा' असे लिहू नयेत.

नियम ३.१[संपादन]

नामांच्यासर्वनामांच्या अनेकवचनी सामान्यरूपांवर विभक्तिप्रत्ययशब्दयोगी अव्यय लावताना अनुस्वार द्यावा.

  • उदाहरणार्थ: लोकांना, मुलांनी, तुम्हांस, लोकांसमोर, घरांपुढे.

नियम ३.२[संपादन]

आदरार्थी बहुवचनाच्या वेळीही असा अनुस्वार दिला पाहिजे.

  • उदाहरणार्थ: राज्यपालांचे, मुख्यमंत्र्यांचा, तुम्हांला, आपणांस, शिक्षकांना, अध्यक्षांचे.

नियम १५[संपादन]

केशवसुतपूर्वकालीन पद्यविष्णुशास्त्री चिपळूणकरपूर्वकालीन गद्य यांतील उतारे छापताना ते मुळानुसार छापावेत तदनंतरचे (केशवसुतचिपळूणकर यांच्या लेखनासह) लेखन 'मराठी साहित्य महामंडळाच्या प्रस्तुत लेखन नियमांस अनुसरून छापावे.

शब्दावर अनुस्वार कसा द्यावा?[संपादन]

  • 'Shift' + 'M' धंदा हे 'dhaMdaa' असे लिहावे.[१]

हेसुद्धा पहा[संपादन]

बाह्य दुवे[संपादन]

संदर्भ[संपादन]

  1. http://misalpav.com/node/1616