मुकणे राजघराणे

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
Jump to navigation Jump to search

जव्हार संस्थान ची स्थापना करणारे जयदेवराव (जयबाजीराजे) हे क्षत्रिय महादेव कोळी समाजाचे राजे होते. इ.स. १४व्या शतकात जयबाजीराजे मुकणे यांनी प्रथम या संस्थानाची स्थापना केली. आणि जवळपास ६०० वर्षे मुकणे राजघराण्याची या संस्थानावर सत्ता होती. त्यानंतर १९४७ मध्ये यशवंतराव मुकणे यांनी जव्हार संस्थान भारतात विलीन केले.

इतिहास[संपादन]

मुकणे राजघराण्याचे प्रथम शासक जयबाजीराव मुकणे यांनी डहाणू येथील महालक्ष्मी मंदिर बांधले. [१][२]

जायबाजीराव च्या मुलाने म्हणजे, नेमशाह मुकणे यांनी तब्बल २२ किल्ले जिंकून साम्राज्यविस्तार केला. यामुळे ५ जून १३४३ रोजी दिल्लीचा तत्कालीन सुल्तान मुहम्मद बिन तुघलक ने महाराज नेमशाह यांना शाह ही उपाधि देऊन सम्मानित केले आणि प्रथमच स्वतंत्र राज्याचा दर्जा दिला.[३] त्यानंतर नेमशाह चा नातू महाराजा देवबारराव मुकणे यांनी बहामनी सल्तनत चे सुल्तान अहमदशहा (अल्लाउद्दीन) बहमानी विदार च्या किल्ल्यावर युद्ध केले. युद्ध कळताच ते बहामनी सल्तनत च्या राजकुमारीच्या प्रेमात पडले आणि तिच्याशी लग्न करून जव्हार ला परत आले.[३]

मुकणे राजघराण्यातील शासनकर्ते[संपादन]

जव्हार संस्थान वर राज्य केलेल्या मुकणे राजघराण्यातील महाराजांची यादी पुढीलप्रमाणे आहे[४][५]

1)जयबाजीराव मुकणे(जयदेवराव नायक मुकणे)

जयहर साम्राज्य चे (जव्हार राज्य) चे संस्थापक आणि प्रथम महाराज. प्रतिकूल परिस्थिती मध्ये अनेकांना पराभूत करून राज्य स्थापन केले. सदानंद महाराज यांच्या आशिर्वादामुळे राज्य स्थापन केले. धरमपूर,पेठ,बागलाण ही राज्ये जिंकली. देवगिरी,सुरत आणि नाशिक दरबार मध्ये मोठा मान होता. आजच्या ठाणे,पालघर,नाशिक, अहमदनगर या महाराष्ट्रतील आणि वलसाड,डांग,नवसरी या गुजरात राज्यातील जिल्ह्यात राज्य पसरले होते अनेक किल्ले जिंकले. शहरे,मंदिरे,मठ आणि अश्या अनेक वास्तू बांधल्या. जयदेवराव हे पराक्रमी शासक होते त्यांचा विवाह सिसोदिया राजपूत घराण्यातील मोहनादेवी यांच्याशी झाला त्यांना धुळाबाराव आणि होळकरराव असे दोन पराक्रमी पुत्र होते. अल्लाउद्दीन खिलजीच्या काळात अनेक देवगिरी वर आक्रमणे झाली तेव्हा राज्य स्थापन केले. जयदेवराव यांचे वडील देवगिरी साम्राज्यात मोठे सरदार होते.त्यांनी गुजरात मधील भट घराण्याला राजपूजा चा मान दिला. जेव्हा भारतात अनेक मुस्लिम आक्रमणे धुमाकूळ घालत होती तेव्हा जयदेवराव यांनी अनेकांना आश्रय दिला. गोधर्म प्रतिपालक ही पदवी धारण करून त्याचा मोठा राज्याभिषेक झाला. अनेक साथीदार यांना घेऊन राज्य निर्माण केले आणि पहिला स्वराज्य याचा प्रयत्न केला.

2)धुळाबाराव उर्फ नीमशाह मुकणे

जव्हार राज्यातील आणि मुकणे राजघरण्यातील सर्वात पराक्रमी शासक. वडील जयदेवराव यांच्या नंतर त्यांचे प्रथम पुत्र धुलाबाराव यांनी राज्यविस्तार केले. याकाळात अनेक युद्धे त्यांनी केली. मुबारक खिलजी ने जेव्हा देवगिरीचा राजा हरपालदेव यांची हत्या केली तेव्हा मुबारक खिलजी जव्हारकडे आला तेव्हा धुलाबाराव यांनी गनिमी कावा पद्धतीने खिलजीशी अनेक वेळ लढा दिला शेवटी मुबारकने तह करून राज्यला मान्यता दिली.त्यानंतर त्यांनी विशाल अशी सेना निर्माण केली.60 पायदळ आणि 25 घोडदळची स्थापना केली तेव्हा त्यांच्याकडे 85 हजार इतके सैन्य होते. कोळी,राजपूत,नाईक,वारली,मराठा अश्या अनेक जातीतील लोकांना घेऊन त्यांनी मोठे सैन्य निर्माण केले त्यांनी 32 पेक्षा जास्त किल्ले जिंकले. रामनगर,पेठ,बागलाण,अक्रणी,बनसा येथील राजांशी सालोख्याचे सबंध ठेवले. पुढे मुहम्मद तुघलक याने जव्हार वर आक्रमन केले आणि धुलाबाराव यांचा पराभव केले आणि दिल्लीला नेण्यात आले. धुळाबाराव यांचे बंधू होळकरराव यांनी पुढे वारंवार तुघलक च्या साम्राज्यवर आक्रमने केली. तुघालक यांच्या सरदार यांनी हे हल्ले रोखण्यासाठी धुलाबाराव यांची सुटका करण्यास सांगितले पुढे अनेक अटीवर धुलाबाराव यांची सुटका करण्यात आली आणि त्यांना निमशहा ही पदवी देण्यात आली आणि मुकणे घराण्याला 'शहा' हा किताब देण्यात आला. त्यावेळी जव्हार चा विस्तार हा उत्तरेकडे सुरत पासून दक्षिणेकडे कल्याण पर्यंत होता आणि पूर्वेला चांदवड पासून पश्चिमेला अरबी समुद्रापर्यंत होता. राज्यचा 9 लक्ष इतका महसूल होता

3) भीमशहा मुकणे

  1. देववरराव मुकणे
  2. कृष्णाराव मुकणे
  3. नेमशाह मुकणे दुसरे
  4. विक्रमशाह मुकणे
  5. पतंगशाह मुकणे
  6. मालोजीराव मुकणे
  7. गंगाधरराव मुकणे
  8. विक्रमशाह मुकणे तिसरे
  9. हनुमंतराव मुकणे
  10. माधवराव मुकणे
  11. पतंगशाह मुकणे चौथे
  12. मल्हारराव मुकणे
  13. मार्तंडराव मुकणे
  14. यशवंतराव मार्तंडराव मुकणे

चित्रदालन[संपादन]

महाराजा मार्तंडराव मुकणे
महाराजा मार्तंडराव मुकणे
महाराजा यशवंतराव मुकणे(उजवीकडे), दिग्विजयसिंहराव मुकणे (डावीकडे) आणि राजकुमार महेंद्रसिंहराव मुकणे
लहानपणीचे महाराजा यशवंतराव मुकणे
महारानी प्रियमवंदे मुकणे
महाराजा यशवंतराव मुकणे तरुणपणी
महाराजा यशवंतराव मुकणे वृद्धावस्था
जव्हार संस्थान (मुकणे राजघराणे) ची मुद्रा
महाराजा यशवंतराव मुकणे
महाराजा महेंद्रसिंहराव मुकणे (जव्हार संस्थान) आणि देवेंद्र फडणवीस
यशवंतराव मुकणे
राजा गणपतराव मल्हारराव मुकणे

हे सुद्धा पहा[संपादन]

संदर्भ[संपादन]

  1. ^ "महालक्ष्मी के इस मंदिर में चढ़ती है पहली फसल रहस्य जानकर चौंक जाएंगे आप - mobile". punjabkesari. 2018-12-21. 2021-02-21 रोजी पाहिले.
  2. ^ Tribhuwan, Robin D. (2003). Fairs and Festivals of Indian Tribes (इंग्रजी भाषेत). Discovery Publishing House. ISBN 978-81-7141-640-0.
  3. a b "Imperial Gazetteer2 of India, Volume 14, page 87 -- Imperial Gazetteer of India -- Digital South Asia Library". dsal.uchicago.edu. Archived from the original on 2021-02-21. 2020-04-27 रोजी पाहिले.
  4. ^ "Indian Princely States before 1947 A-J". www.worldstatesmen.org. Archived from the original on १५ जुलै २०१५. २१ फेब्रुवारी २०२१ रोजी पाहिले.
  5. ^ "Indian states before 1947 A-J". rulers.org. Archived from the original on १५ जुलै २०१५. २१ फेब्रुवारी २०२१ रोजी पाहिले.