भारताचे उपपंतप्रधान

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
Jump to navigation Jump to search
भारताचे उपपंतप्रधान
Deputy Prime Minister of India
Emblem of India.svg
पदस्थ
रिक्त
नियुक्ती कर्ता राष्ट्रपती (पंतप्रधानाच्या सल्लानुसार)
निर्मिती १५ ऑगस्ट १९४७
पहिले पदधारक वल्लभभाई पटेल

भारताचे उपपंतप्रधान (Deputy Prime Minister of India) हे भारत सरकारच्या केंद्रीय मंत्रिमंडळाचे सदस्य आहेत. तांत्रिकदृष्ट्या हे संवैधानिक कार्यालय नाही, हे क्वचितच काही वेळा विशिष्ट अधिकारांचे कार्य करत असतात.[१] उपपंतप्रधान हा सामान्यपणे गृहमंत्री किंवा अर्थमंत्र्यांच्या रूपात एक महत्त्वाच्या कॅबिनेट पोर्टफोलियो[मराठी शब्द सुचवा] ठेवतात. सरकारच्या संसदीय यंत्रणेत पंतप्रधानांना मंत्रिमंडळात "first among equals"[मराठी शब्द सुचवा] असे मानले जाते; उपपंतप्रधान यांच्या स्थितीचा उपयोग गठबंधन सरकारच्या अंतर्गत किंवा राष्ट्रीय आणीबाणीच्या काळात राजकीय स्थिरता आणि ताकद आणण्यासाठी वापरला जातो, जेव्हा आदेशाची एक योग्य श्रृंखला आवश्यक असते.

भारताचे पहिले उपपंतप्रधान वल्लभभाई पटेल होते, जे जवाहरलाल नेहरूंच्या मंत्रिमंडळात गृहमंत्री होते. हे कार्यालय फक्त मधूनमधून व्याप्त केले गेले आहे. सातव्या आणि शेवटचे उपपंतप्रधान लालकृष्ण अडवाणी होते, ज्यांनी अटलबिहारी वाजपेयी यांच्या सरकारमध्ये २००२ ते २००४ या कालावधीत गृहमंत्री शिवाय हे पद स्वीकारले होते. सध्याच्या सरकारमध्ये उपपंतप्रधान नाही.

उपपंतप्रधानांची यादी[संपादन]

पक्ष
भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस
जनता पक्ष
जनता दल
भारतीय जनता पक्ष
 


नाव चित्र पदासीन पदच्युत राजकीय पक्ष
वल्लभभाई पटेल Sardar patel (cropped).jpg १५ ऑगस्ट इ.स. १९४७ १५ डिसेंबर इ.स. १९५० * भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस
मोरारजी देसाई Morarji Desai 1978.jpg २१ मार्च इ.स. १९६७ ६ डिसेंबर इ.स. १९६९ ** भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस
चौधरी चरण सिंह २८ जुलै इ.स. १९७९ ९ ऑक्टोबर इ.स. १९७९ ** जनता पक्ष
जगजीवन राम ९ ऑक्टोबर इ.स. १९७९ १० डिसेंबर इ.स. १९७९ जनता पक्ष
यशवंतराव चव्हाण Y B Chavan (cropped).jpg १० डिसेंबर इ.स. १९७९ १४ जानेवारी इ.स. १९८० ** जनता पक्ष
चौधरी देवीलाल १९ ऑक्टोबर इ.स. १९८९ २१ जून इ.स. १९९१ जनता दल
लालकृष्ण अडवानी Advani.jpg २९ जून इ.स. २००२ २० मे इ.स. २००४ भारतीय जनता पक्ष

  • * कार्यकालीन मृत्यु
  • ** राजनामा दिला

संदर्भ[संपादन]