बलराज साहनी

बलराज साहनी
दमयंती व बलराज
जन्म	बलराज साहनी
राष्ट्रीयत्व	भारतीय
कार्यक्षेत्र	अभिनय

बलराज साहनी (मे १, १९१३ - एप्रिल १३, १९७३) हे बॉलीवूड अभिनेते आणि पंजाबी भाषेत लिहिणारे लेखक होते.

जीवन

बलराज साहनी यांचे खरे नाव युधिष्ठिर साहनी असून त्यांचा जन्म पंजाबच्या सरगोधा जिल्ह्यातील भेरा (आता पाकिस्तान) या गावी एका पंजाबी खत्री कुटुंबात झाला होता. लाहोर विद्यापीठातून इंग्लिश साहित्य व हिंदी विषयांत पदवी प्राप्त केल्यानंतर त्यांनी काही काळ रावळपिंडी येथे कौटुंबिक व्यवसायात व्यतीत केला.

पुढे १९३० साली ते पत्‍नी दमयंतीसह रवींद्रनाथ टागोरांच्या शांतिनिकेतनात अध्यापनासाठी गेले. महात्मा गांधींसोबत काही काळ कामय केल्यानंतर ते १९३८ साली लंडन येथील बी.बी.सी.च्या हिंदी विभागात निवेदक म्हणून रुजू झाले. तेथे ते १९४३ पर्यंत होते.

'इंडियन पीपल्स थिएटर असोसिएशन' (आय.पी.टी.ए.) व 'पंजाबी कला केंद्राचे' ते संस्थापक सदस्य होते.

बलराज साहनी यांच्या स्मृतिप्रीत्यर्थ पुण्यात ‘बलराज साहनी-सहिर लुधियानवी फाउंडेशन स्थापन झाले आहे. या फाउंडेशनतर्फे दर वर्षी एका अभिनेत्याला ‘बलराज साहनी पुरस्कार दिला जातो. २०१७ साली हा पुरस्कार विक्रम गोखले यांना मिळाला.

निवडक चित्रपट

बलराज सहानी यांनी आपल्या अभिनयाची सुरुवात इप्टा मधून केली आणि पुढे भारतीय चित्रपटसृष्टीत वास्तववादी अभिनयाचा पाया रचला.

वर्ष	चित्रपट	दिग्दर्शक	सहकलाकार	भूमिका	नोंदी
१९४६	इन्साफ	फाणी मुजुमदार	स्वर्णलता	—	पदार्पण (पहिली भूमिका)
१९४६	धरती के लाल	के. ए. अब्बास	तृप्ती मित्रा	निरंजन	बंगालच्या दुष्काळावर आधारित जागतिक स्तरावर गाजलेला चित्रपट
१९५३	दो बिघा जमीन	बिमल रॉय	निरूपा रॉय	शंभू महतो	विजेता: फिल्मफेअर सर्वोत्तम चित्रपट; कान्स चित्रपट महोत्सवात 'इंटरनॅशनल प्राईज' प्राप्त
१९६१	काबुलीवाला	हेमेन गुप्ता	सज्जन, सोनू	अब्दुल रहमान खान	रवींद्रनाथ टागोरांच्या कथेवर आधारित; अजरामर भूमिका
१९६५	वक्त	यश चोप्रा	राज कुमार, सुनील दत्त, शशी कपूर	लाला केदारनाथ	१९६५ मधील सर्वाधिक कमाई करणाऱ्या चित्रपटांपैकी एक
१९६९	दो रास्ते	राज खोसला	राजेश खन्ना, मुमताज	नवेंदु गुप्ता	ब्लॉकबस्टर चित्रपट; कौटुंबिक विषयावर आधारित
१९६९	एक फूल दो माली	देवेंद्र गोएल	साधना, फिरोज खान	कैलासनाथ	व्यावसायिक यश
१९७३	हंस्ते जख्म	चेतन आनंद	नवीन निश्चल, प्रिया राजवंश	एस.पी. पुरी	महत्त्वाचा चित्रपट
१९७३	गरम हवा	एम. एस. सथ्यू	शौकत आझमी, फारुख शेख	सलीम मिर्झा	विजेता: राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार (सर्वोत्तम एकात्मता चित्रपट); शेवटची प्रमुख भूमिका
१९७७	अमानत	शत्रुजित पॉल	मनोज कुमार, साधना	सुरेश	मरणोत्तर प्रदर्शित (शेवटचा चित्रपट)

हे सुद्धा पहा

• दो बिघा जमीन
• बिमल रॉय
• गरम हवा

प्रकाशित साहित्य

• पंजाबी नियतकालिक 'प्रीतलारी' मधून नियमित लेखन
• मेरा पाकिस्तानी सफर
• मेरी फिल्मी अमरकथा (आत्मचरित्र)
• मेरा रूसी सफरनामा

पटकथा

• बाजी (१९५१)

पुरस्कार

• पद्मश्री पुरस्कार, १९६९
• सोव्हिएट लँड नेहरू पुरस्कार

बाह्य दुवे

• आय.एम.डी.बी. या संकेतस्थळावरील बलराज साहनींची माहिती