फलटण

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
Jump to navigation Jump to search
  ?फलटण
महाराष्ट्र • भारत
—  तालुका  —

१७° ५८′ ४८″ N, ७४° २५′ ४८″ E

गुणक: 17°58′48″N 74°25′48″E / 17.98°N 74.43°E / 17.98; 74.43
प्रमाणवेळ भाप्रवे (यूटीसी+५:३०)
भाषा मराठी
तहसील फलटण
पंचायत समिती फलटण

गुणक: 17°58′48″N 74°25′48″E / 17.98°N 74.43°E / 17.98; 74.43


फलटण
जिल्हा सातारा
राज्य महाराष्ट्र
लोकसंख्या ६२,०००
२००१
दूरध्वनी संकेतांक ०२१६६
टपाल संकेतांक ४१५ ५२३
वाहन संकेतांक MH-११

फलटण हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील सातारा जिल्ह्याचा एक तालुका व शहर आहे.

बाणगंगा नावाची एक नदी फलटण गावातून वहाते. नदीवर एक पूल आहे. त्याच्या एका बाजूला फलटण आणि दुसऱ्या बाजूला मलठण ही गावे आहेत. नदीचे पात्र बहुतांशी कोरडे असते. पुण्याहून फलटणला जाताना आधी मलठण लागते.

फलटण हे भारतातील एक पुरातन शहर आहे. महानुभाव पंथीयांची दक्षिणकाशी म्हणून फलटण ओळखले जाई. दरवर्षी चैत्र वद्य प्रतिपदेला फलटणला घोड्यांची जत्रा होते. या जत्रेला पंजाब, बिहार, उत्तरी भारतातून भाविक मोठ्या प्रमाणात सहभागी होतात. येथे एक प्रसिद्ध श्रीराम मंदिर आहे. ते फलटणचे ग्रामदैवत म्हणून ओळखले जाते. दर वर्षी नोव्हेंबर-डिसेंबर महिन्यात श्रीराम रथोत्सव साजरा केला जातो. फलटण येथील पुरातन जबरेश्वर मंदिरही प्रसिद्ध आहे. ऐतिहासिक वारसा असलेला तालुका आहे.

फलटण हे हिंदुस्थानातील एक संस्थान होते. नाईक-निंबाळकर हे संस्थानचे राजा होते.

{{#coordinates:}}:एकाधिक प्राथमिक खूणपताका प्रति पान घेऊ शकत नाही.

१७° ५८′ ४८″ N, ७४° २५′ ४८″ E

कारखाने[संपादन]

तालुक्यातील पेठा[संपादन]

  1. सोमवार पेठ :

दर वर्षी वैशाख पौर्णिमेला येथे फिरंगाई देवीची जत्रा असते

२. मंगळवार पेठ :

  1. दर वर्षी अक्षय्य तृतीयेला नाथाच्या काठीचा उत्सव असतो.

३. बुधवार पेठ :

४. शुक्रवार पेठ

५ रविवारपेठ

६ लक्ष्मिनगर

७ विध्यानगर

८ भडकमकरनगर

९ जाधववाडी

१० कोळकी

१२ श्रीरामनगर

१३ मलठण

१४ पद्मावतीनगर

१५ हनुमाननगर

१६ ठाकुर्की

१७ फरांदवाडी

१८ नारसोबानगर

१९ अक्षतनगर


मनोरंजन[संपादन]

  1. इंदिरा गांधी सांस्कृतिक भवन
  2. नामवैभव (सिटी प्राईड)चित्रपटगृह.3.मालजाई मंदिर.४.राम मंदिर.५.विमानतळावररील नक्षत्र पार्क ६आदिती राजे गार्डन ७ जलतरण तलाव

  • शिवाजी महाराज यांची पत्नी सईबाई ह्या फलटण संस्थानिक नाईक निंबाळकर घराण्यातील होत्या.
  • फलटण शब्दाची उत्पत्ती फल उत्तन (अर्थात फळबागांचा प्रदेश) अशी असावी, असे म्हटले जाते. फलटण क्षेत्रातील धुमाळवाडी आणि दक्षिण पट्ट्यातील डाळिंबे जगभरात निर्यात होतात.
  • फलटण येथील राम मंदिर आणि मुधोजी मनमोहन राजवाडा ह्या अति प्राचीन वास्तू जतन केल्या आहेत. कैक चित्रपट / दूरचित्रवाणी मालिका ह्यांचे चित्रीकरण आजही ह्या वास्तूंमध्ये होत असते.
  • फलटणचा ग्रामीण भाग कृषी क्षेत्रात प्रगत असून नीरा उजवा कालवा सिंचन योजना ही तेथील कृषी क्षेत्रासाठी संजीवनी ठरला आहे..
  • मराठी फिल्मसृष्टीत नावलौकिक मिळवणारा फलटणकरांचा "बिरोबा फिल्म्स" निर्मित "होऊ दे जरासा उशीर" नावाचा चित्रपट ऑस्करच्या जागतिक फिल्म्स फेस्टिव्हलला पाठवला गेला होता.
  • फलटण तालुक्यात राजुरी गावा मध्ये सांगते ऐका या चित्रपटाचे चिञीकरण झालं होते.
  • जब्रेश्वरमंदिर हे पुरातनकालीन हेमाडपंथी मंदिर प्रसिध्दआहे
  • नागेश्वरमंदिर हे संस्थानकालीन मंदिर असून रेखीव असे कौलारू छताचे छप्पर आहे
  • आबासाहेब मंदिर हे महानुभाव पंथीय मंदिर आहे व राजस्थानी लाल दगड वापरून सुंदर बांधकाम केलेले मंदिर पर्यटकांना आकर्षित करते

फलटण तालुक्यातली गावे[संपादन]

ढवळ - हे गाव पैलवानांचे गाव म्हणून ओळखले जाते

गिरवी-हे द्राक्षे आणि डाळिंबांसाठी प्रसिद्ध आहे राजाळे

राजाळे- येथे जनाईदेवी मंदिर आहे ते निम्बाल्कारांचे कुलदैवत आहे

ताथवडा- येथे संतोषगडआहे

मिर्डे हे गाव

हिंगणगाव

हिंगणगाव-हे भैरवनाथाचे गाव आहे.

आसू, उपळवे, कापशी, गोखळी, ढवळ, तरडगाव, तरडफ, दालवडी, निंभोरे, पवारवाडी, पाडेगाव, फरांदवाडी, बरड,[पिंप्रद],भीमनगर, मिरगाव, राजाळे, वाखरी, वाठार निंबाळकर, विडणी, साखरवाडी, सांगवी, सासवड, सोनगाव, हिंगणगाव, .ठाकुर्की, आदर्की, सांगावीमाळवाडी,सोमंथली राजाळे येथे निंबाळकर संस्थानाचे कुलदैवत जनाईदेवी मंदिर आहे.

राजुरी,निमबलक,पवारवाडी शाळा,निंबाळक नाका,सोनावडी,

पिंप्रद- या गावामध्ये राजीव दिक्षित गुरूकुल निवासी शाळा पवारवाडी याठिकाणी आहे.ही निवासी शाळा फक्त मुलांसाठी आहे.इयत्ता दहावीपर्यंत चे शिक्षण येथे आहे.अध्यात्मिक शिक्षणही मुलांना दिले जाते.तबला,टाळ,मृदुंग, शिकवले जाते.त्याचबरोबर शिवाजी महाराजांच्या काळातील खेळ दांडपट्टा, काठीलाठी,भालाफेक,विटीदांडू इ.खेळ शिकवले जातात.या गावात मरिमाता देवीची यात्रा भरते.

विडणी-विडणी हे गाव वांगी साठी प्रसिध्द आहे.या गावात उत्तरेश्वर मंदिर फार वर्षांपासून आहे. या गावात उत्तरेश्वर यात्रा भरते.या गावात सुभाषचंद्रबोस यांची जयंती साजरी केली जाते.

जावली-
कुरवली- येथे बाणगंगा नदीवर एक बाणगंगा धरण बांधलेलं आहे या धरणाच्या पाण्यावर ठाकुर्की फरांदवाडी वाठार कुरवली माळवाडी दालववडी या गावातील शेतकरी या पान्यावर शेती करतात

बीबी- येथे प्रशिद्ध हनुमान मंदिर आहे व कुत्रे चावल्यावर येथे फुटाणे खाण्यासाठी लोक शनिवारी जातात

ताथवडा- येथे शिवकालीन संतोषगड प्रसिध्द आहे

प्रसिद्ध व्यक्ती[संपादन]

  1. प्राचार्य शिवाजीराव भोसले
  2. श्रीमंत रामराजे प्रतापसिंह नाईक निंबाळकर,
  3. वेणूताई चव्हाण,
  4. लोकनेते हिंदुराव नाईक निंबाळकर
  5. संजीवराजे नाईक निंबाळकर
  6. रणजितसिंह नाईक निंबाळकर
  7. पी जी शिंदे अध्यक्ष महाराष्ट्र राज्य खो खो असोसिएशन होते
  8. मालोजीराजे नाईक निंबाळकर
  9. मुधोजीराजे नाईक निंबाळकर
  10. बैरीश्तर राजाभाऊ भोसले
  11. अभिनेता सयाजी शिंदे

वाहतूक[संपादन]

Satara.gif

फलटण हे साताऱ्यापासून सुमारे ६५ कि.मी. तर पुण्यापासून सुमारे ११० कि.मी दूर आहे. पुण्याहून सासवड - जेजुरी - निरा - लोणंद या मार्गे तसेच साताऱ्याहून वडुथ - वाठार(रेल्वे स्टेशन)- आदर्की या मार्गे फलटणला बसने जाता येते. फलटणला जाण्यासाठी वरील दोन्ही ठिकाणांवरुन राज्य परिवहन मंडळाच्या बसेसची चांगली सोय आहे.तसेच बारामतीला जाण्यासाठी बसची व्यवस्था आहे. पंढरपूरला जाणारया बसेस फलटणहून जातात

वैशिष्ट्ये[संपादन]

१.विमाने उतरण्यासाथी फलटणला एक धावपट्टी आहे. तिच्यावर छोटे विमान उतरू शकते. या शहराच्या बाजूला धुमाळवाडी येथे धबधबा आहे.विमानतळावर वनविभागाने एक नक्षत्र पार्कसुरु केले आहे.विमानतळाच्या जवळ सजाई गर्डेन मंगल कार्यालय आहे

२.छत्रपती शंभुराजेच्या मातोश्री श्रीमंत महाराणी सईबाई साहेब यांचं जन्मस्थान.

३संत ज्ञानेश्वरमहाराज यांचा पालखीसोहळा लोणंद मार्गे फलटण हून पंढरपूरला रवाना होतो

४ फलटण हे भौगोलिक दृष्ट्या पर्जन्य छायेचा प्रदेश म्हणून ओळखला जातो

५ फलटणमध्ये उपळेकर मंदिर, सावतामहाराज मंदिर,जलमंदिर आहेत.

६ सईबाई मंदिर फलटणला आहे

७ यशवंतराव चव्हाण यांची बायको वेणूताई चव्हाण या फलटण येथील होत्या

८ फलटण येथून जवळच सांगवी येथे रामायण काळात हनुमानच वास्तव होत असा रामायणात उल्लेख आहे

९ फलटण येथूनजवळच धुमाळवाडी येथे पावसाळ्यात धबधबा पाहण्यासाठी पर्यटक गर्दी करतात

१० इतिहासकालीन राममंदिर येथे असून ते लाकडी व कलाकुसरीचा अप्रतिम नमुना असून आजही अद्यावत स्थितीत आहे

११ पुरातन कालीन दगडी मंदिर आहे ते जब्रेश्वर मंदिर महणून ओळखले जाते






४ महानुभाव पंथीयांची दक्षिणकशी म्हणून फलटण प्रसिध्द आहे

५ फलटण हे एक संस्थान होते व पहिल्यांदा ते भारतात विलीन झाले

बाह्य दुवे- फलटण तालुक्यामध्ये सास्तेवाडी येथे रामराजे वाटरपार्क आहे.[संपादन]

निंबकर ॲग्रिकल्चर रिसर्च इन्स्टिट्यूट [१][मृत दुवा]