ध्रुव बाळ

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
Jump to navigation Jump to search


Broom icon.svg
या लेखातील मजकूर मराठी विकिपीडियाच्या विश्वकोशीय लेखनशैलीस अनुसरून नाही. आपण हा लेख तपासून याच्या पुनर्लेखनास मदत करू शकता.

नवीन सदस्यांना मार्गदर्शन
हा साचा अशुद्धलेखन, अविश्वकोशीय मजकूर अथवा मजकुरात अविश्वकोशीय लेखनशैली व विना-संदर्भ लेखन आढळल्यास वापरला जातो. कृपया या संबंधीची चर्चा चर्चापानावर पहावी.


ध्रुव बाळ
Raja Ravi Varma, Dhruv Narayan.jpg
ध्रुव

ध्रुवतारा - इत्यादींची अधिपती देवता

मराठी ध्रुव
संस्कृत ध्रुव:
निवासस्थान ध्रुवलोक,आकाश मंडल
लोक ध्रुवलोक
वडील उत्तानपाद
आई सुनीति
अन्य नावे/ नामांतरे ध्रुवतारा
मंत्र ॐ नमो भगवते वासुदेवाय नमः
नामोल्लेख भागवतपुराण, विष्णु पुराण
तीर्थक्षेत्रे मधुवन ,मथुरा उत्तरप्रदेश

हिंदू शास्त्रानुसार,महाराज ध्रुव भगवान विष्णूंचे एक महान तपस्वी भक्त होते. राजकुमारध्रुव पाच वर्षाचा लहान बालक होता.त्यांची कथा विष्णू पुराण आणि भागवत पुराणात आहे. तो उत्तानपाद (जो स्वयंभू मनुचा मुलगा होता)आणि सुनीति यांचा मुलगा होता. राजकुमार ध्रुवाने लहानपणापासूनच राजवाड्या सोडून तपस्या करण्यासाठी मधुवन[१] नावाच्या वनात गेला.श्रीविष्णूच्या वरदान प्राप्त झाल्यामुळे,

आज आकशात ध्रुवतारा आहे, चारी बजुला नक्षत्र भ्रमण करत आहे. सप्तऋषी देखील नक्षत्रांसोबत दिसते त्याला ध्रुवलोक वा ध्रुवतारा असे म्हणतात.

सर्वाधिक चमकणारा तारांचे नाव ध्रुवतारा वा ध्रुवीय तारा दिले.आजही ध्रुवीय तारा आकाशात दिसत आहे.

ध्रुवीय ताराला इंग्रजीत pole star वा polar star [२]म्हणतात


विष्णू पुराण आणि भागवत पुराणातानुसार[३][संपादन]

स्वयंभुव मनु आणि शतरुपाचे नावाचे 'प्रियवत' आणि  'उत्तानपाद' नावाचे दोन पुत्र होते ,राजा उत्तानपादला पहिली सुनीति आणि दुसरी सुरुचि नावाची दोन पत्नि आहे;

सुनीति आणि सुरुचि या दोघांना पुत्र झाले.सुनीतिचा पुत्राचे नाव 'ध्रुव' व सुरुचिचा पुत्राचे नाव 'उत्तम' ठेवले. सुनीति ही मोठी  राणी होती पण उत्तानपादला सुरुचिवर अधिक प्रेम होते.

एकदा सुनीतिचा राजकुमार ध्रुव आपला पिताचा मांडीवर बसला होता.इतक्यात सुरुचि तेथे आली,तिने रागाने ध्रुवाला राजाचा मांडीवरुन धकलून आणि आपल्या पुत्र उत्तमला राजाचा मांडीवर बसवले आणि सुरुचि ध्रुवाला म्हणाली,'' अरे मूर्ख! राजाचा मांडीवर तू नाही ; माझा पुत्र बसू सकतो. उत्तम माझ्या पोटात जन्मला आहे तू माझ्या पुत्र नाही.म्हणूनच त्याच्या मांडीवर किंवा सिंहासनावर बसण्याचा तुला अधिकार नाही. पाच वर्षांच्या ध्रुवला आपल्या सावत्र आईच्या वागण्यात राग आला."[४] राजकुमार ध्रुव धावतच आई सुनीतीकडे आला आणि त्याने सर्व गोष्ट सांगितली. सुनिती म्हणाली, ''पुत्र ! तुझी सावत्र आई सुरुचिवर प्रेम केल्यामुळे तुझे वडील आमच्यापासून दूर राहीले.''नंतर सुनीतिने पुत्र ध्रुवाला म्हणाली की, पुत्र , तु श्रीविष्णूची उपासना कर,तो जगतपालक पिता आहे.

राजकुमार ध्रुवाला आईचे हे शब्द ऐकून ध्रुवाला काही ज्ञान प्राप्त झाले आणि श्रीविष्णूची भक्ती करण्यासाठी राजवाड्या सोडले.राजवाड्या सोडून तपस्या करण्यासाठी मधुवन नावाच्या वनात गेला.

अशा प्रकारे बालक ध्रुव यमुना नदीच्या किनारावर पोहचला मग तो यमुना नदीत स्नान करत होता त्या मर्गात देवऋषि नारद भेटतो.देवऋषि नारदांनी ध्रुवाला सांगितले की घरी परत जावे, परंतु ध्रुवांने घरी जाण्यास नकार दिला, तर नारदांनी ध्रुवाला ओम् नमो भगवते वासुदेवाय या मंत्राची दीक्षा दिली .देवऋषि नारद तिथून निघून गेला. आणि तपश्चर्येची सुरुवात झाली. एका पायावर उभे राहून कठोर तपस्या  केले. ॐ नमो भगवते वासुदेवाय मन्त्र ध्वनि वैकुंठ पर्यत पोहचले.

बालक ध्रुवाचे तपश्चर्ये पाहून श्रीविष्णू प्रकट झाले,ध्रुव नारायणला वंदन करून् म्हणाले,"माझी आई सुनीतिने मला सांगितले  की ,"श्रीविष्णूची उपासना कर,तुम्ही जगतपालक पिता आहे".

श्रीविष्णूनारायण ध्रुवाला मांडीवर घेऊन म्हणाले," राजकुमार, तुझा भक्तिने मी प्रसन्न झाले.मी वरदान देतो की राजकुमार ध्रुव , आकाश मण्डलात राशिचक्र फिरत आहे आणि ज्याचे आधारवर सर्व ग्रह नक्षत्र भ्रमण करत आहे. प्रलयकाळावेळी ज्याचा नाश होणार नाही, सप्तऋषि नक्षत्राबरोबर तुझा नावावर; ध्रुवलोक वा ध्रुवतारा' उच्च स्थानात तू छत्तीस हजार वर्ष राज्य करशील. अंताचा वेळेत, तू माझे वैकुंठलोक प्राप्त करशील.असे म्हणून बालक ध्रुवाला वरदान देऊन श्रीविष्णू, वैकुंठलोकात गेले.[५] राजकुमार बाळ ध्रुव काहीवेळानंतर तेजस्वी ध्रुवतारा बनला आहे.

खगोलशास्त्र[संपादन]

पृथ्वीवर उत्तर गोलार्धामध्ये उत्तर दिशेस पाहिल्यास क्षितिजापासून थोडासा वर (मुंबईतून साधारण १९ अंश) आपणास ध्रुवतारा दिसतो. बर्‍याच लोकांना ध्रुवतारा तेजस्वी असावा असे वाटते, पण प्रत्यक्षात तो दिसायला एक साधारण तारा आहे. संपूर्ण रात्रभर इतर तार्‍यांप्रमाणेच ध्रुवतार्‍याचे निरीक्षण केल्यास आपणास असे आढळेल की इतर सर्व तारे पुढे सरकतील पण ध्रुवतारा मात्र त्याच ठिकाणी असेल. (याचा अर्थ तो स्थिर आणि अढळ आहे असा होत नाही.)

पृथ्वीच्या कललेल्या अक्षाला एक फेरी पूर्ण करण्यासाठी जवळपास २६,००० वर्षे लागतात. या २६,००० वर्षांमध्ये पृथ्वीचा अक्ष आकाशामध्ये एक फेरी पूर्ण करताना तो अक्ष निरनिराळ्या दिशेने रोखला जातो आणि ज्यावेळेस या पृथ्वीच्या अक्षाच्या फेरीमध्ये एखादा तारा येतो तेव्हा तो तारा काळातील पृथ्वीचा 'ध्रुवतारा' म्हणून ओळखला जातो.[६]


संदर्भ यादी[संपादन]

  1. ^ "ध्रुव - भारतकोश, ज्ञान का हिन्दी महासागर". bharatdiscovery.org. 2019-09-03 रोजी पाहिले. 
  2. ^ "Pole star". Wikipedia (en मजकूर). 2019-09-02. 
  3. ^ VibeThemes. "Bhakt Dhruv | Spirtual Awareness" (en-US मजकूर). 2019-09-03 रोजी पाहिले. 
  4. ^ "Balak Dhruv Hindi Story : कहानी बालक ध्रुव के ध्रुव तारा बनने की". Ajab Gajab (en-US मजकूर). 2015-07-20. 2019-09-03 रोजी पाहिले. 
  5. ^ "बालक ध्रुव की भक्ति से प्रसन्न हो नारायण ने दिया था कुछ एेसा वरदान". punjabkesari. 2017-11-20. 2019-09-03 रोजी पाहिले. 
  6. ^ "Avakashvedh - First Marathi Website on Astronomy". www.avakashvedh.com. 2019-09-03 रोजी पाहिले. 

हे पण् पहा[संपादन]

विष्णु ,लक्ष्मी,दशावतार , सात्त्विक आहार , कृतयुग किंवा सत्य युग,श्रीलक्ष्मी नारायण