गुलाबी डोक्याचे बदक

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
गुलाबी डोक्याचे बदक नर आणि मादी

इंग्रजी नाव : Pink-headed Duck
शास्त्रीय नाव : Rhodonessa caryophyllacea

हा एके काळी पूर्व भारतात आढळणारा बदक जातीतील पक्षी. साधारणपणे २० व्या शतकाच्या सुरुवातीला हा पक्षी नामशेष झाला. शेवटची अधिकृत नोंद १९३५ सालातील आहे. याच्या डोक्यावरच्या अतिशय सुंदर गुलाबी पिसांसाठी आणि मांस खाण्यासाठी याची अतोनात शिकार झाली.

जुन्या नोंदींप्रमाणे काही आदिवासी पुरूष आपल्या टोपीत याची पिसे लावत असल्याचे दिसते. चित्रकार ए. ए. आलमेलकर यांनी काढलेल्या काही चित्रांमध्ये अरूण बाड्डाचे चित्र पहायला मिळते.

पूर्व विदर्भात याला अरूण बाड्डा या नावाने ओळखले जाते. अमरावती येथे अरुण बाड्डा आणि गोंदिया मधील भंडारा जिल्ह्यात या पक्ष्यास कामऱ्या बाड्डा, गुलाबी तलाता बाड्डा म्हणतात. तसेच हिंदीमध्ये गुलाब सिर, लाल सिरा, संस्कृतमध्ये पटलोत्तमांग हंसक, रक्तशीर्षक म्हणतात.

Rhodonessa Caryophyllacea Pink headed duck India

नर व मादी हे अंदाजाने बदकाएवढे असतात. नराचा वरील रंग हा कळपात उदी असतो. त्याचा खालचा भाग हा फिक्कट गुलाबी रंगाचा असतो तो उडताना पंखांवरील बदामी पट्टी ठळक दिसते डोक्यावर अंशतः तूऱ्यासारखी दिसणारी पिसांची लव आणि डोक्याचा रंग गुलाबी असतो व चोचीचा रंग नवीन टिपकागदासारखा असतो तर पंखांखालचा रंग शिंपल्यासारखा लाल असतो. मादीच्या शरीराचा खालचा आणि वरच्या भागाचा रंग हा फिक्कट उदी असतो,पंखावर पिवळसर उदी बदामी पट्टी असते तीच डोक हे गुलाबी रंगाचे असते परंतु नराच्या बाबतीत दिसून येणारा डोक्याच्या रंगाचा ठळक आखीवपणा मादीत दिसून येत नाही. मादीची मान हि लांब शेलाटी असते.

Naturalis Biodiversity Center - RMNH.AVES.110082 - Rhodonessa caryophyllacea (Latham, 1790) - Pink-headed Duck - specimen - lateral view

हा पक्षी फार पूर्वी बिहार ते आसाममध्ये आढळायचा, तसेच मणिपूर आणि ओरिसा भागात आढळतात. पंजाब, महाराष्ट्र आणि तामिळनाडू एखाद-दुसरे भटके क्वचितच दिसून येत असत. १९३५ सालानंतर त्याचा खात्रीलायक असा ठावठिकाणा राहिला नाही. १९४७ साली बिहारमधील मानपुरा सरोवरात असण्याची दाट शक्यता आढळून आली.

हा पक्षी जास्तीत-जास्त जंगलातील तळी आणि झिलाणी येथे राहतो.

संदर्भ[संपादन]

पुस्तकाचे नाव:-पक्षिकोषश

लेखकाचे नाव:-मारुती चितमपल्ली