कैलास दौंड

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
Jump to navigation Jump to search


Broom icon.svg
या लेखातील मजकूर मराठी विकिपीडियाच्या विश्वकोशीय लेखनशैलीस अनुसरून नाही. आपण हा लेख तपासून याच्या पुनर्लेखनास मदत करू शकता.

नवीन सदस्यांना मार्गदर्शन
हा साचा अशुद्धलेखन, अविश्वकोशीय मजकूर अथवा मजकुरात अविश्वकोशीय लेखनशैली व विना-संदर्भ लेखन आढळल्यास वापरला जातो. कृपया या संबंधीची चर्चा चर्चापानावर पहावी.


डॉ. कैलास रायभान दौंड (जन्म : १ जून, इ.स. १९७३) हे मराठी भाषिक कवी आणि कादंबरीकार आहेत.

कैलास दौंड
[ चित्र हवे ]
जन्म नाव कैलास रायभान दौंड
जन्म १ जून, १९७३
सोनोशी , ता.पाथर्डी , जि.अहमदनगर
राष्ट्रीयत्व Flag of India.svg भारतीय
कार्यक्षेत्र शिक्षण, साहित्यक्षेत्र
भाषा मराठी
साहित्य प्रकार कविता, कादंबरी, ललित गद्य
प्रसिद्ध साहित्यकृती कापूसकाळ, अंधाराचा गाव माझा, तऱ्होळीचं पाणी, पाणधुई, उसाच्या कविता, वसाण, भोग सरू दे उन्हाचा , एका सुगीची अखेर.
वडील रायभान
आई प्रयागा
पत्नी मिराबाई
अपत्ये विशाखा, प्रभंजन

जीवन[संपादन]

कैलास दौंड यांचा जन्म अहमदनगर जिल्ह्यातल्या पाथर्डी तालुक्यातील सोनोशी या गावी झाला. त्यांचे बालपण व नंतरचा काळही खेड्यातच व्यतित झालेला असल्याने शेती, शेतकरी, माती, निसर्ग याचा त्यांना विशेष लळा,कळवळा आणि ओढ आहे. त्यांच्या लेखनातून सतत याचा प्रत्यय येतो. कैलास दौंड यांचे प्राथमिक शिक्षण भुतेटाकळी व सोनोशी या गावी, तर माध्यमिक शिक्षण येळी या गावी झाले. नांदेड जिल्ह्यातील मुखेड येथून डी.एड. आणि पुसद (यवतमाळ) येथून बी.एड. चे शिक्षण घेतले व पुणे विद्यापीठातून बहि:स्थ शिक्षण घेऊन त्यांनी बी.ए. व एम.ए. या पदव्या प्राप्त केल्या. त्यानंतर त्यांनी डाॅ.बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ,औरंगाबाद येथून 'मराठी ग्रामीण कादंबरीचा चिकित्सक अभ्यास (कालखंड २००० ते २०१०)' या विषयावर संशोधन करून, प्रा. दत्तात्रय प्रभाकर डुंबरे यांच्या मार्गदर्शनाखाली विद्यावाचस्पती (पीएच.डी) ही पदवी संपादन केली. (जुलै २०१५) तसेच प्राध्यापकपदासाठी आवश्यक असणारी राष्ट्रीय पात्रता परीक्षेतही (NET) ते उत्तीर्ण झाले आहेत . पुणे विद्यापीठाच्या बहिशाःल शिक्षण मंडळाचे ते व्याख्याते देखील आहेत

कैलास दौंड ह्यांनी १९९२पासून मांडवणे (ता. कर्जत जि. रायगड), नागापूरवाडी (ता. संगमनेर जि. अहमदनगर), हातगाव (ता. शेवगाव), शिंगोरी (ता. शेवगाव), सेवानगर (तोंडोळी ) ता. पाथर्डी, वडगाव(ता. पाथर्डी), मोहोजदेवढे (ता. पाथर्डी) आदी शाळांतून प्राथमिक शिक्षक म्हणून काम केले आहे. काही काळ त्यांनी 'सर्व शिक्षा अभियान योजने.अंतर्गत विषयतज्ज्ञ म्हणूनही काम केले होते

कौटुंबिक माहिती[संपादन]

आई : प्रयागाबाई, (विवाहापूर्वीचे नाव प्रयागाबाई तुकाराम मिसाळ ).
वडील :रायभान कोंडीराम (कोंडीबा ) दौंड (सेवानिवृत्त प्राथमिक शिक्षक).
विवाह २८ मे १९९६पत्त्नी‍ : मिराबाई (विवाहापूर्वीचे नाव मीरा हरिभाऊ दहिफळे ).
कन्या : विशाखा, पुत्र : प्रभंजन.

कारकीर्द[संपादन]

प्रारंभीच्या काळात कैलास दौंड हे मुख्यत्वे कवी म्हणून ओळखले गेले. त्यांच्या 'उसाच्या कविता' या कवितासंग्रहास महाराष्ट्र राज्य साहित्य आणि संस्कृती मंडळाचे अनुदान मिळाले होते. ऊसतोड कामगारांचे जीवनानुभवाचे चित्रण करणारा हा मराठीतला पहिलाच कवितासंग्रह आहे. २०१८ मध्ये या कवितासंग्रहाची दुसरी आवृत्ती निघाली. विविध प्रतिष्ठित दिवाळी अंकांतून व नियतकालिकांतून दौंड यांचे लेखन सातत्याने प्रसिद्ध होत असते. बालकथा, कविता या व्यतिरिक्त ते समीक्षा लेखन आणि परीक्षण लेख लिहितात. त्यांचे ३५हून अधिक समीक्षा लेख मान्यवर नियतकालिकांतून प्रकाशित झाले आहेत.

कैलास दौंड यांनी अनेक साहित्य संमेलनांतून व महाविद्यालयांमधून साहित्यिक स्वरूपाची व्याख्याने दिली आहेत व कविता सादर केल्या आहेत. काही नव्या कवीच्या कवितासंग्रहाला व इतर पुस्तकांना त्यांनी प्रस्तावना लिहिल्या आहेत. त्यांनी लिहिलेली पुस्तक परीक्षणे व समीक्षा मराठीतील आघाडीची दैनिके व प्रथितयश नियतकालिकात प्रसिद्ध झाल्या आहेत.

अभ्यासक्रमात समावेश[संपादन]

कापूसकाळ या कादंबरीचा मुंबई विद्यापीठाच्या बी. ए. तृतीय वर्षाच्या अभ्यासक्रमात समावेश करण्यात आला होता. ढव्ह नावाच्या कवितेचा डाॅ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठाच्या बी.ए. द्वितीय वर्ष एसएल (?) मराठी अभ्यासक्रमात व माॅडेल काॅलेज घनसावंगीच्या अभ्यासक्रमात समावेश करण्यात आला होता. तर उसाच्या कविता या कवितासंग्रहाचा कर्नाटक विद्यापीठात एम. ए. मराठी अभ्यासक्रमात समावेश झाला आहे. उसाच्या कविता या कवितासंग्रहातील गोधडी नावाची कविता महाराष्ट्राच्या शालेय अभ्यासक्रमात समाविष्ट झाली आहे.

त्यांच्या कापूसकाळ व तऱ्होळीचं पाणी या पुस्तकांची नॅब संस्थेने अंधासाठी ऑडिओ बुक्स तयार केली आहेत.

पुस्तके[संपादन]

  • अंधाराचा गाव माझा : कवितासंग्रह (२०१२), मीरा बुक्स ॲन्ड पब्लिकेशन्स, औरंगाबाद. मराठीतील अतिशय महत्त्वाचा कवितासंग्रह म्हणून हा ओळखला जातो. ललित मासिकाने याला जून २०१२मध्ये लक्षवेधी पुस्तक म्हटले होते.
  • उसाच्या कविता : कवितासंग्रह (२००१), नीळकंठ प्रकाशन, पुणे. हा ऊसतोडणी कामगारांचे भावविश्व प्रगट करणारा मराठी भाषेतील पहिला कवितासंग्रह आहे. २०१८ या वर्षी पुस्तकाची २री आवृत्ती निघाली. या कवितासंग्रहाचा धारवाडच्या कर्नाटक विद्यापीठामध्ये एम. ए. मराठी अभ्यासक्रमात समावेश झाला आहे. (२०१७)
  • एका सुगीची अखेर : कथासंग्रह, (२००९), अभिनंदन प्रकाशन, कोल्हापूर. या कथासंग्रहात विविध दिवाळी अंकांतून प्रसिद्ध झालेल्या कथा आहेत.
  • कापूसकाळ : कादंबरी, (२००९), मीरा बुक्स ॲन्ड पब्लिकेशन्स, औरंगाबाद. मॅजेस्टिक प्रकाशन (२०१५), ठाणे. ('कापूसकाळ' कादंबरीचा मुंबई विद्यापीठाच्या बी. ए. तृतीय वर्षाच्या अभ्यासक्रमात समावेश झाला होता .)
  • तऱ्होळीचं पाणी : ललित लेखसंग्रह, (२०१२), मीरा बुक्स ॲन्ड पब्लिकेशन्स, औरंगाबाद. हे ललित लेख विविध वृत्तपत्रांतून व नियतकालिकात याआधी प्रसिद्ध झाले होते.
  • तुडवण -कादंबरी (आगामी )
  • पाणधुई : कादंबरी, (२००४), शांती पब्लिकेशन्स पुणे. ऊसतोडणी कामगार आणि राजकारण याचे चित्रण आहे.
  • भोग सरू दे उन्हाचा : कवितासंग्रह (२००७), शब्दालय प्रकाशन श्रीरामपूर.
  • वसाण कवितासंग्रह (२००२) चंद्रमौळी प्रकाशन पुणे. या कवितासंग्रहात निसर्ग आणि शेतकरी यांचे चित्रण आहे.

पुरस्कार[संपादन]

  • शांतिकुमार फिरोदिया स्मृती साहित्यरत्न पुरस्कार, अहमदनगर
  • अभिरुची गौरव साहित्य पुरस्कार, बडोदा
  • दलुभाऊ जैन साहित्य पुरस्कार, जळगाव
  • महात्मा फुले साहित्य पुरस्कार, बंधुता - पुणे
  • पद्मश्री विखे पाटील साहित्य पुरस्कार, प्रवरानगर
  • खानदेश कन्या स्मिता पाटील साहित्य पुरस्कार
  • भी. ग. रोहमारे साहित्य पुरस्कार, कोपरगाव
  • भा. पा. हिवाळे व रूथबाई हिवाळे प्रथम पुरस्कार, अहमदनगर
  • ॲड. देविदास जमदाडे साहित्य पुरस्कार, लातूर
  • स्वा.से. गणपतराव बडे साहित्य पुरस्कार, लोणी (बीड)
  • संत भगवान बाबा राज्यस्तरीय कवितासंग्रह पुरस्कार, यशवंतराव दाते संस्था, वर्धा
  • निरंजन उजागरे काव्य पुरस्कार, अहमदनगर
  • साहित्य ज्योती पुरस्कार, कडा
  • भाऊ भालेराव ललित लेखन पुरस्कार ,अकोला
  • उद्धव शेळके कादंबरी पुरस्कार, अकोला
  • दहिवळ गुरूजी साहित्य पुरस्कार, शेवगाव
  • रमेशलाल गांधी साहित्य पुरस्कार, पाथर्डी, अहमदनगर
  • यांसह महाराष्ट्रातील व बाहेरील मिळून पंचवीसहून अधिक साहित्य पुरस्कार.