सेंट स्टीफन्स कॉलेज (दिल्ली)
| स्थापना | 1881  |
|---|---|
| देश | भारत |
| या राजकीय व प्रशासकीय सीमांतर्गत असणारे स्थान | दिल्ली |
| भौगोलिक गुणक | २८°४१′८″N ७७°१२′४२″E |
| पालक संस्था | दिल्ली विद्यापीठ |
| वारसा अभिधान | Gandhi Heritage Site |
| अधिकृत संकेतस्थळ | http://www.ststephens.edu |
 | या लेखातील मजकूर मराठी विकिपीडियाच्या विश्वकोशीय लेखनशैलीस अनुसरून नाही. आपण हा लेख तपासून याच्या पुनर्लेखनास मदत करू शकता.
नवीन सदस्यांना मार्गदर्शन हा साचा अशुद्धलेखन, अविश्वकोशीय मजकूर अथवा मजकुरात अविश्वकोशीय लेखनशैली व विना-संदर्भ लेखन आढळल्यास वापरला जातो. |
सेंट स्टीफन्स कॉलेज हे दिल्ली विद्यापीठाशी संलग्न असलेले एक महाविद्यालय आहे. त्याची स्थापना १८८१ मध्ये केंब्रिज मिशनने दिल्लीत केली होती. हे महाविद्यालय दिल्ली विद्यापीठाच्या अखत्यारीतील उदारमतवादी कला आणि विज्ञान या विषयांत पदवीपूर्व व पदव्युत्तर शिक्षण आणि पदवी प्रदान करते. २०१७ मध्ये, कॉलेजच्या नियामक मंडळाने एकतर्फीपणे एक स्वायत्त संस्था बनवण्याच्या दिशेने हालचाली सुरू केल्या. २०१८ मध्ये, युनिव्हर्सिटी ग्रँट्स कमिशनला अनुकूल निर्णय घेण्याविरुद्ध कायदेशीर सल्ला मिळाल्यानंतर ही योजना थांबवण्यात आली.[१][२]
२०२१ मध्ये नॅशनल इन्स्टिट्यूशनल रँकिंग फ्रेमवर्क द्वारे भारतातील महाविद्यालयांमध्ये आठव्या क्रमांकावर असलेल्या या संस्थेने राजकारण, कायदा, पत्रकारिता, चित्रपट आणि व्यवसाय यांसारख्या क्षेत्रांत अनेक प्रतिष्ठित माजी विद्यार्थी घडवले आहेत.[३][४]
इतिहास
[संपादन]सेंट स्टीफन्स कॉलेजची मुळे सेंट स्टीफन्स हायस्कूलमध्ये आढळतात, ज्याची स्थापना १८५४ मध्ये दिल्लीचे धर्मगुरू सॅम्युअल स्कॉट ऑलनट यांनी केली होती; शाळा युनायटेड सोसायटीच्या दिल्ली मिशनद्वारे चालवली जात असे. आर्थिक अडचणींमुळे १८७९ मध्ये गव्हर्नमेंट कॉलेज, दिल्ली बंद पडल्यावर, वाल्पी फ्रेंच यांनी केंब्रिज विद्यापीठाच्या माजी विद्यार्थ्यांनी सुरू केलेल्या केंब्रिज मिशनला या पोकळीची भरपाई करण्याचा आग्रह केला. भारतातील इंग्रजी शिक्षणाला प्रोत्साहन देण्याच्या ब्रिटिश भारत सरकारच्या धोरणाला प्रतिसाद देणे हे महाविद्यालयाच्या पायाभरणीचे दुसरे प्रमुख उद्दिष्ट होते. सेंट जॉन्स कॉलेज, केंब्रिजचे सॅम्युअल स्कॉट ऑलनट हे प्रामुख्याने कॉलेजच्या स्थापनेसाठी जबाबदार होते. अखेर १ फेब्रुवारी १८८१ रोजी केंब्रिज ब्रदरहुडने सेंट स्टीफन्स कॉलेजची स्थापना केली. ऑलनट यांनी त्याचे पहिले प्राचार्य म्हणून काम पाहिले.
कॉलेजचे पहिले आवार चांदनी चौक, दिल्ली येथे होते. तेथे पाच निवासी विद्यार्थी आणि तीन प्राध्यापक होते व ते कलकत्ता विद्यापीठाशी संलग्न होते. परंतु नंतर १८८२ मध्ये त्याची संलग्नता पंजाब विद्यापीठाकडे वर्ग करण्यात आली. पंजाब विद्यापीठाला सेंट स्टीफन्स कॉलेजच्या स्थापनेनंतर एक वर्षानंतर सनद मिळाली; त्यामुळे हे महाविद्यालय त्याच्याशी प्रथम संलग्न झालेल्या दोन संस्थांपैकी एक झाले आणि त्यानंतर ते काश्मिरी गेट, दिल्ली येथील आवारात हलवण्यात आले. १९०६ मध्ये, प्राचार्य जी. हिबर्ट वेर यांनी एस. के. रुद्र यांच्यासाठी आपले पद सोडले. त्यामुळे एस. के. रुद्र हे भारतातील एका प्रमुख शैक्षणिक संस्थेचे नेतृत्व करणारे पहिले भारतीय झाले. या निर्णयाकडे सुरुवातीला दुर्लक्ष झाले, परंतु रुद्र यांचा कार्यकाळ महाविद्यालयासाठी अत्यंत महत्त्वाचा ठरला.
चार्ल्स फ्रीर अँड्र्यूज हे महाविद्यालयातील एक प्रमुख व्याख्याते आणि केंब्रिज ब्रदरहूडचे सदस्य होते. ते भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यात सक्रिय होते आणि गरजू तसेच कामगार संघटनांसोबत काम केल्यामुळे महात्मा गांधींनी त्यांना 'दीनबंधू' (गरीबांचे मित्र) अशी उपाधी दिली. सध्या प्राचार्यांच्या कार्यालयात त्यांचे स्नेही रवींद्रनाथ टागोर यांच्या चित्राशेजारी अँड्र्यूज यांचे तैलचित्र लावलेले आहे. असेही मानले जाते की रवींद्रनाथ टागोरांनी गीतांजलीचे इंग्रजी भाषांतर, ज्यासाठी त्यांना साहित्यातील नोबेल पारितोषिक मिळाले, ते या महाविद्यालयात पाहुणे म्हणून मुक्कामी असताना पूर्ण केले होते.
१९२२ मध्ये दिल्ली विद्यापीठाच्या स्थापनेनंतर हे महाविद्यालय विद्यापीठाचे एक घटक महाविद्यालय झाले. १९२८ मध्ये येथे महिलांना प्रथम प्रवेश देण्यात आला, कारण त्या वेळी दिल्लीत अँग्लिकन चर्चशी संलग्न महिला महाविद्यालये नव्हती. १९४९ मध्ये मिरांडा हाऊसच्या स्थापनेनंतर १९७५ पर्यंत महिलांना विद्यार्थी म्हणून पुन्हा प्रवेश दिला गेला नाही.
नामकरण
[संपादन]कॉलेजचे नाव सेंट स्टीफन यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले. १८५७ च्या उठावात ख्रिश्चन धर्म स्वीकारणाऱ्यांना दगडाने ठेचून मारण्यात आल्यानंतर अँग्लिकन चर्चने सेंट स्टीफन यांना दिल्लीचे संरक्षक संत म्हणून स्वीकारले, कारण सेंट स्टीफन हे ख्रिश्चन धर्मातील पहिले हुतात्मा मानले जातात आणि त्यांना दगड मारून मारण्यात आले होते.
चिन्ह (बॅज)
[संपादन]केंब्रिज निळ्या रंगाच्या पंचकोनी ताऱ्याच्या आत लाल रंगाच्या पार्श्वभूमीवर हुतात्मा मुकुट (मार्टर्स क्राउन) हे या चिन्हाचे स्वरूप आहे. पंचकोनी तारा भारताचे प्रतिनिधित्व करतो; ताऱ्याची केंब्रिज निळी किनार केंब्रिज विद्यापीठाचा प्रभाव दर्शवते; आणि पार्श्वभूमीचा लाल रंग हा ख्रिश्चन धर्मातील पहिले हुतात्मा आणि दिल्लीतील अँग्लिकन मिशनचे संरक्षक संत सेंट स्टीफन यांचे प्रतिनिधित्व करतो.
प्रसिद्ध माजी विद्यार्थी
[संपादन]- फक्रुद्दीन अली अहमद – भारताचे ५ वे राष्ट्राध्यक्ष
- कपिल सिब्बल – माजी केंद्रीय मंत्री व राजकारणी
- शशी थरुर – खासदार, मुत्सद्दी व लेखक
- बरखा दत्त – ज्येष्ठ पत्रकार
- अमर्त्य सेन – अर्थशास्त्रज्ञ, अर्थशास्त्रातील नोबेल पारितोषिक विजेते (काही काळ अतिथी शिक्षक व संलग्नता)
- खुशवंत सिंग – प्रसिद्ध लेखक व पत्रकार
- कबीर बेदी – प्रसिद्ध अभिनेते
- सिद्धार्थ बसू – दूरचित्रवाणी निर्माते व सूत्रधार
संदर्भ आणि नोंदी
[संपादन]- ↑ "Top 10 Colleges, Top 10 Colleges in India". web.archive.org. 2006-10-27. रोजी मूळ पानापासून संग्रहित2006-10-27. 2022-04-05 रोजी पाहिले.CS1 maint: BOT: original-url status unknown (link)
- ↑ DelhiAugust 3, India Today Web Desk New; August 3, 2018UPDATED:; Ist, 2018 13:07. "UGC encounters unfavourable legal opinion on St Stephen's autonomy". India Today (इंग्रजी भाषेत). 2022-04-05 रोजी पाहिले.CS1 maint: extra punctuation (link) CS1 maint: numeric names: authors list (link)
- ↑ Sebastian, Kritika Sharma (2015-12-12). "St. Stephen's alumni upset over changes" (इंग्रजी भाषेत). New Delhi. ISSN 0971-751X.
- ↑ "Cover Story: Colleges, The Top Colleges of India". web.archive.org. 2006-12-06. 2006-12-06 रोजी मूळ पान पासून संग्रहित. 2022-04-05 रोजी पाहिले.