विजय कुमार सारस्वत

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
Jump to navigation Jump to search

विजय कुमार सारस्वत हे एक भारतीय शास्त्रज्ञ आहेत ज्यांनी पूर्वी संरक्षण संशोधन आणि विकास संस्थाचे महासंचालक आणि भारतीय संरक्षण मंत्र्यांचे मुख्य वैज्ञानिक सल्लागार म्हणून काम केले आहे. [१] ते ३१ मे २०१३ रोजी निवृत्त झाले [२] आणि सध्या नीती आयोगाचे सदस्य आहेत. भारताचे नियोजन आयोग [३] आणि जवाहरलाल नेहरू विद्यापीठाचे कुलपती डॉ. [४]

सारस्वत हे पृथ्वी क्षेपणास्त्राचा विकास आणि भारतीय सशस्त्र दलात त्याचा समावेश करणारे प्रमुख शास्त्रज्ञ आहेत. ते भारत सरकारकडून पद्मश्री आणि पद्मभूषण पुरस्कार प्राप्तकर्ते आहेत.

प्रारंभिक जीवन[संपादन]

२५ मे १९४९ रोजी ग्वाल्हेरमधील दानाओली परिसरात जन्मलेल्या सारस्वत यांनी माधव इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी अँड सायन्स ग्वाल्हेरमधून अभियांत्रिकीची पदवी पूर्ण केली, एमपी त्यांनी इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ सायन्स (IISc) मधून अभियांत्रिकीची पदव्युत्तर पदवी मिळवली आणि त्यानंतर प्रोपल्शन इंजिनिअरिंगमध्ये डॉक्टरेट मिळवली. उस्मानिया विद्यापीठ . [५]

सन्मान[संपादन]

सारस्वत नॅशनल अॅकॅडमी ऑफ इंजिनीअरिंग, एरोनॉटिकल सोसायटी ऑफ इंडिया, अॅस्ट्रोनॉटिकल सोसायटी ऑफ इंडिया आणि इन्स्टिट्यूट ऑफ इंजिनिअर्सचे फेलो आहेत. ते समीरच्या गव्हर्निंग कौन्सिलचे सदस्य आहेत आणि AICTEच्या संशोधन मंडळाचे सदस्य आहेत, CSIR लॅब्स आणि उस्मानिया विद्यापीठाच्या अभ्यास मंडळाचे सदस्य आहेत. ते अध्यक्ष आहेत, दहन संस्था (भारतीय विभाग), आणि एरोनॉटिकल सोसायटी ऑफ इंडिया (हैदराबाद शाखा). डॉ. सारस्वत हे क्षेपणास्त्र तंत्रज्ञान नियंत्रण प्रणालीमुळे नाकारले गेलेल्या गंभीर क्षेपणास्त्र तंत्रज्ञानाच्या विकासात आघाडीवर आहेत, ज्यामुळे भारत क्षेपणास्त्र तंत्रज्ञानामध्ये स्वावलंबी झाला. त्यांनी राष्ट्रीय महत्त्वाच्या विविध समित्यांचे नेतृत्व केले आहे.

सारस्वत यांना DRDO सायंटिस्ट ऑफ द इयर पुरस्कार - 1987, राष्ट्रीय वैमानिक पुरस्कार - १९९३, DRDO तंत्रज्ञान हस्तांतरण पुरस्कार - 1996 आणि कार्यप्रदर्शन उत्कृष्टता पुरस्कार - १९९९ प्राप्त झाला आहे. राष्ट्रासाठी त्यांच्या अतुलनीय योगदानाबद्दल, त्यांना १९९८ मध्ये पद्मश्री आणि 2013 मध्ये पद्मभूषण पुरस्काराने सन्मानित [६] आले आहे.  जानेवारी २०१० आणि डिसेंबर २०१२ मध्ये त्यांना अनुक्रमे सरदार वल्लभभाई नॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी, सूरत, SRM इन्स्टिट्यूट ऑफ सायन्स अँड टेक्नॉलॉजी चेन्नई आणि जवाहरलाल नेहरू टेक्नॉलॉजिकल युनिव्हर्सिटी, हैदराबाद यांच्याकडून मानद डॉक्टरेट प्रदान करण्यात आली. त्यांना २०११ मध्ये आर्यभट्ट पुरस्कार मिळाला [७]

मुद्दे आणि विवाद[संपादन]

अंतर्गत लेखापरीक्षण अहवाल आणि व्हीके सारस्वत यांच्या अनेक निर्णयांवर कॅगने लाल झेंडे लावल्यानंतर , संरक्षण मंत्रालयाने [८] त्यांच्या आर्थिक अधिकारांवर कठोर निर्बंध लादण्याचा निर्णय घेतला. [९] २०१३ मध्ये भारत सरकारने DRDOचे प्रमुख म्हणून त्यांची मुदतवाढ नाकारली. [१०]

  1. ^ Ganesh (28 August 2009). "Dr VK Saraswat to take over as DG of DRDO and SA to Defence Minister". machinist.in. 2 January 2011 रोजी पाहिले.
  2. ^ "Saraswat retires as DRDO chief". Deccan Herald. 13 May 2013. 13 May 2013 रोजी पाहिले.
  3. ^ "| NITI Aayog".
  4. ^ "Jawaharlal Nehru University Chancellor". Archived from the original on 19 January 2016. 22 January 2016 रोजी पाहिले.
  5. ^ "| NITI Aayog".
  6. ^ "Padma Shri Awardees". india.gov.in. 2 January 2011 रोजी पाहिले.
  7. ^ "DRDO Chief gets prestigious Aryabhatta award". The Economic Times. 28 May 2013.
  8. ^ "The secret world of DRDO". The New Indian Express. 25 September 2014 रोजी पाहिले.
  9. ^ "Ministry of Defence restricts DRDO chief's fiscal powers". The Times of India. 25 September 2014 रोजी पाहिले.
  10. ^ "Govt not to extend DRDO chief's tenure". The Times of India. 25 September 2014 रोजी पाहिले.