मराठी रंगभूमी

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
Jump to navigation Jump to search
विकिपीडियाचा दर्जा राखण्यासाठी या लेखास किंवा विभागास विकिकरणाची गरज आहे.
उपयुक्त विकिदुवे देऊन या लेखाचे विकिकरण करण्यास कृपया मदत करा.

मराठी रंगभूमी खऱ्या अर्थाने इ.स.१८४३ मध्ये सांगली येथे उदयास आली. सांगली येथील संस्थानिक चिंतामणराव आप्पासाहेब पटवर्धन यांच्या आश्रयामुळे विष्णू अमृत भावे यांनी सीता स्वयंवर या नाटकाचा प्रयोग संस्थानिकांच्या प्रेरणेने केला. मराठीतील हे पहिले गद्य-पद्यमिश्रित नाटक जन्मास आले. नृत्य, गायन, अभिनय, देव, गंधर्व, अप्सरा, ऋषी, विदूषक इत्यादींनी युक्त अशी ही पौराणिक नाटके सर्वसामान्यांची करमणूक करू लागली.

त्या काळच्या नाटकांचे स्वरूप : प्रथम रंगभूमीवर आपल्या साथीदारांसह सूत्रधार येत असे. मृदंगपखवाज वाजवले जात. मंगलाचरण, ईशस्तवन झाल्यावर विदूषक आचरट कोट्या करून विनोद करी. त्यानंतर नाटकाचा विषय काय आहे हे सांगून कागदाच्या लगद्यापासून सोंड तयार केलेला गणपती सोंड हलवत यायचा. गणपतीचे स्तवन झाले की कथानकाच्या अनुषंगाने पात्रांकडून संवाद आणि कृती यातून नाटक उभे राहात असे. अभंग, ओवी, कटाव आणि वेगवेगळी काव्यवृत्ते यांचा आधार घेत नाटक सादर केले जाई.

पौराणिक नाटकांतले संवाद गद्यपद्य रूपात असत. मात्र, नाटकाला लिखित संहिता असायची. अशा संहितेचे पुस्तक होऊ शकते याची कल्पना वाढत चाललेली होती. पौराणिक नाटके लोकप्रिय होत असताना इ.स.१८५६ मध्ये मुंबईत अमरचंद वाडीकर मंडळींनी फार्स एक हा नाटकाचा एक नवीन प्रकार हाताळला. त्याद्वारे असंभाव्य गोष्टी, उथळ विनोद असलेला एक नाट्य प्रकार रंगभूमीवर अवतरला. इंग्रजी नाटकेही याच काळात मुंबईत होत असायची. इंग्रजी रंगभूमीच्या अनुकरणाने मराठीत फार्स रूढ होत गेला.

भाषांतरित नाटके : सामाजिक नाटके : कल्पनाप्रधान नाटके: पहिले संगीत नाटक :


नाटक परंपरा १] पोवाडा २]भारूड ३] लळित ४] दशावतारी खेळ ५]यक्षगान नाटक ६] भागवत मेळा नाटकम्‌ ७] तमाशा ८] तंजावरी नाटक


Wiki letter w.svg
कृपया स्वत:च्या शब्दात परिच्छेद लेखन करून या लेखाचा / विभागाचा विस्तार करण्यास मदत करा.
अधिक माहितीसाठी या लेखाचे चर्चा पान, विस्तार कसा करावा? किंवा इतर विस्तार विनंत्या पाहा.