जीवनसत्त्व

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
Jump to navigation Jump to search

जीवनसत्त्व (Vitamin) हे शरीराच्या आरोग्यासाठी थोड्या प्रमाणात लागणारे पण महत्त्वाचे पोषक घटक आहे. जीवन सत्व आहाराचे अवयव आहे ज्याची सगळ्या जीवांना अल्प प्रमाणात आवश्यकता असतेच. रासायनिक रूपाने हे कार्बनिक यौगिक असताात या यौगिक ला विटामिन म्हणले जाते जे शरीर द्वारा पर्याप्त मात्रा मध्ये स्वयं उत्पन्न नाही केले जाते. याचे २ प्रकार आहेत

  1. जलविद्राव्य (पाण्यात विरघळणारी)
  2. स्निग्ध विद्राव्य (स्निग्ध पदार्थात विरघळणारी ) - अ, ड, ई, आणि के ही जीवनसत्त्वे स्निग्ध विद्राव्य आहेत.

जलविद्राव्य जीवनसत्त्वांची कमतरता लगेच लक्षात येते आणि ती शरीरात घेतल्यास कमतरतेची लक्षणेसुद्धा लगेच निघून जातात. उलटपक्षी स्निग्धविद्राव्य जीवनसत्त्वांची कमतरता लगेच लक्षात येत नाही आणि उपचार दिल्यावरही त्यांची कमतरता भरून येण्यास काही वर्षे इतका कालावधी लागतो. जलविद्राव्य जीवनसत्त्वे शरीरात साठून राहत नाहीत. ती अधिक मात्रेत दिली गेल्यास मूत्रावाटे त्यांचे उत्सर्जन होते.

मानवी शरीराला आवश्यक असलेली जीवनसत्त्वे[संपादन]

  1. अ-जीवनसत्त्व
  2. ब-जीवनसत्त्व
  3. क-जीवनसत्त्व
  4. ड-जीवनसत्त्व
  5. इ-जीवनसत्त्व
  6. के-जीवनसत्त्व

शोधयात्रा[संपादन]

जीवनसत्त्वांचा शोध फंक या शास्त्रज्ञाने लावला..

अन्नघटकांची शरीरांतर्गत निर्मिती[संपादन]

जीवनसत्त्वांच्या कमतरतेचे दुष्परिणाम[संपादन]

अ-जीवनसत्त्व - या जीवनसत्त्वाच्या कमतरतेमुळे रातांधळेपणा येतो. राताांधळी झालेली व्यक्ती रात्रीच्यावेळी पाहू शकत नाही.

ब-जीवनसत्त्व - या जीवनसत्त्वाच्या कमतरतेमुळे बेरीबेरी नावाचा आजार होतो.  

क-जीवनसत्त्व - या जीवनसत्वाच्या कमतरतेमुळे स्कर्व्ही नावाचा आजार होतो. हिरड्यांच्या रक्त पुरवठ्यात व वाढीत अडथळा येतो. जखमा भरून न येता त्यांत पू होतो.

ड-जीवनसत्त्व - या जीवनसत्वाच्या कमतरतेमुळे हाडातील कॅल्शियम कमी होऊन हाडांची मजबुती कमी होते. त्यामुळे लहान मुलांमध्ये मुडदूस,  हाडे कमकुवत होणे तर मोठ्यांमध्ये हाडे ठिसूळ होणे असे विकार होऊ शकतात.

ई-जीवनसत्त्व - या जीवनसत्त्वाच्या वांझपणा, वारंवार गर्भपात, स्नायूंचा अशक्तपणा, लाल रक्तपेशींचे विघटन असे विकार होऊ शकतात.

के-जीवनसत्त्व - या जीवनसत्त्वाच्या कमतरतेमुळे रक्त गोठण्याची प्रक्रिया सुरळीत होत नाही. जखम झाल्यास तिच्यातून होणारा रक्तस्राव चालूच राहतो.