चंडिकाप्रसाद श्रीवास्तव

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
Jump to navigation Jump to search

सर "चंडिकाप्रसाद श्रीवास्तव" उर्फ सी.पी. (जन्म : ०८ जुलै १९२० मृत्यू २२ जुलै २०१३ [१]) हे ब्रिटीशकालीन भारतीय प्रशासकीय सेवेतील उच्चाधिकारी, आंतरराष्ट्रीय व्यवस्थापक आणि राजदूत होते. ते लंडन येथे युनायटेड नेशन्स मॅरीटाईम ऑर्गनायझेशनचे सहसचिव होते. स्वातंत्र्यानंतर ते पंतप्रधान लालबहादूर शास्त्री यांचे स्वीय सचिव होते. [२].

कारकीर्द[संपादन]

भारताचे पंतप्रधान लालबहादुर शास्त्री यांच्या कारकिर्दीत श्रीवास्तव वाहतूक आणि दूरसंचार खात्याचे कॅबिनेट मंत्री आणि वाणिज्य आणि उद्योगमंत्री होते. १९६४ मध्ये त्यांचे सचिव झाले. शास्त्रींच्या मृत्यूनंतर ते शिपिंग कॉर्पोरेशन ऑफ इंडियाचे चेअरमन आणि व्यवस्थापकीय संचालक झाले. निवृत्तीनंतर त्यांची युनायटेड नेशन्स मेरीटाईम ऑर्गनायझेशनचे महासचिव (सेक्रेटरी जनरल एमिरेट्‌स) म्हणून नियुक्ती करण्यात आली. अमेरिकेतर्फे या पदावर नेमणूक होणारे ते पहिले भारतीय आहेत. वर्ल्ड मॅरीटाईम ऑर्गनायझेशन युनिव्हर्सिटीचे ते संस्थापक कुलगुरू होते. वर्ल्ड मॅरीटाईम ऑर्गनायझेशनच्या पुढाकाराने त्यांनी १९८३ साली या विद्यापीठाची स्थापना केल होती.

शैक्षणिक कारकीर्द[संपादन]

  • १९४० : बी.ए. - प्रथम वर्ग, प्रथम, लखनौ
  • १९४१ : बी. ए. ऑनर्स
  • १९४२ : एम.ए. प्रथम वर्ग
  • १९४४ : एल्‌एल.बी. प्रथम वर्ग

सन्मान[संपादन]

श्रीवास्तव यांचा राणी एलिझाबेथ द्वितीय यांनी नाईटहूड किताब देऊन बहुमान केला होता. स्वीडन, नॉर्वे, आणि स्पेनच्या राजांतर्फे त्यांचा असाच सन्मान झाला होता. त्याच प्रमाणे जर्मनी, पोलंड, पोर्तुगाल, ब्राझील, अर्जेंटिना, इजिप्त आणि इतरही अनेक देशांनी त्यांचा सन्मान केला.[३][४] तीन सन्माननीय एल.एल.डी. त्यांना प्रदान करण्यात आल्या होत्या. [५]. ऑर्गनायझेशनने १९ ऑक्टोबर १९८९ रोजी त्यांच्या सन्मानार्थ APPRECIATION OF THE SERVICES TO THE ORGANIZATION OF MR. C.P. SRIVASTAVA या नावाने ठराव मंजूर करून त्यांना मानवंदना दिली.

  • सुवर्णपदक : इंग्लिश साहित्य आणि राज्यशास्त्र
  • १९८४ : एल्‌एल. डी. (Doctor of Laws-Honoris Causa) , भोपाळ विद्यापीठ, मध्यप्रदेश
  • १९८७ : एल्‌एल. डी. (Doctor of Laws-Honoris Causa), युनिव्हर्सिटी ऑफ वेल्स. यू.के.
  • एल्‌एल. डी. (Doctor of Laws-Honoris Causa) , युनिव्हर्सिटी ऑफ माल्टा

सन्मान[संपादन]

  • चेअरमन आणि व्यवस्थापकीय संचालक : शिपिंग कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया
  • फेरनिवड : १९७४, चार वर्षासाठी फेरनिवड.
  • पुन्हा फेरनिवड : एकमताने तीनदा त्याच पदावर निवड.
  • महासचिव : युनायटेड नेशन्स मेरीटाईम ऑर्गनायझेशन, लंडन.

विवाह[संपादन]

सहज योगाच्या प्रवर्तक आणि साधिका निर्मला श्रीवास्तव यांच्याशी सीपींचा झाला होता. उभयतांना कल्पना आणि साधना या मुली आहेत.[६]

लेखन[संपादन]

निवृत्तीनंतर चंडिकाप्रसाद यांनी आपल्या या अनुभवावर आधारित Lal Bahadur Shastri : A Life of Truth in Politics हे पुस्तक लिहिले. लालबहादुर शास्त्रींवा ताश्कंद येथे मृत्यू झाला, तेंव्हा चंडिकाप्रसाद त्यांच्या बरोबर होते. शास्स्त्रींच्या पत्‍नाने आणि कुटुंवीयांनी आग्रह धरल्यामुळे चंडिकाप्रसाद यांनी पाच वर्षे संशोधन करून हे पुस्तक लिहिले.[७] या पुस्तकाची सुधारित आवृत्ती ऑक्सफर्ड युनिव्हर्सिटी प्रेसने २००६ साली Lal Bahadur Shastri, Prime Minister of India 1964-1966: A Life of Truth in Politics Birth centenary Edition नावाने प्रकाशित केली.[८]

व्यावसायिक कारकीर्द[संपादन]

  1. 1946-48 Officer on Special Duty, Ministry of Commerce, Government of India
  2. 1948-49 Under Secretary to the Government of India, Ministry of Commerce
  3. 1950 City Magistrate, Lucknow, India
  4. 1951-52 Additional District Magistrate, Meerut, India
  5. 1953 Officer on. Special Duty, Directorate-General of Shipping, Government of India
  6. 1954-57 Deputy Director-General eral of Shipping, Government of India
  7. 1958 Deputy Secretary, Ministry of Transport, and Private Secretary to the Minister of Transport and Communications/Minister of Commerce. And Industry, Government of India
  8. 1959-60 Senior Deputy Director-General of Shipping, Government of India
  9. 1961-64 Managing Director, Shipping Corporation of India Limited, Government of India
  10. 1964-66 Joint Secretary to the Prime Minister of India
  11. 1966-73 Chairman of the Board of Directors and Managing Director, Shipping Corporation of India Limited, a Government of India Enterprise.
  12. 1967 Director, Central Inland Water Transport Corporation.
  13. 1967-73 Director, Central Board, Reserve Bank of India
  14. 1974-89 Secretary-General, International Maritime Organization, United Nations, London

Secretary-General Emeritus[संपादन]

1990 International Maritime Organization

Chancellor[संपादन]

  • 1983-91 World Maritime University, Malmo, Sweden

Founding Chancellor Emeritus[संपादन]

  • 1991 World Maritime University, Malmo, Sweden

President[संपादन]

  • 1971-73 Indian National Shipowners' Association
  • 1972-89 Institute of Maritime Technologists, India
  • 1973-74 United Nations Plenipotentiary Conference on Code of conduct for Linear Conferences
  • 1980-91 International Maritime Lecturer's Association.

Chairman[संपादन]

  1. 1972 Committee on Invisibles Including Shipping, Insurance and Tourism, Third United Nations Conference on Trade and Development
  2. 1988 Sea trade Annual Award for Achievement, United Kingdom
  3. 1989 Governing Board, IMO International Maritime Law Institute, Malta
  4. 1991 Indian Register of Shipping
  5. 1992 Government of India Committee on Maritime Education and Training
  6. 1998 Governing Council, Tolani Maritime Institute, Induri, Pune
  7. 2000 National Maritime Day Awards Committee, India

Alternate Chairman and Life Member[संपादन]

  • 1991 Board of Governors, World Maritime University

Vice President[संपादन]

  1. 1970-73 Sea Cadet Council, India
  2. 1989 Welsh Centre for International Affairs, United Kingdom
  3. 1989 Advisory Committee on Pollution of the Sea (ACOPS), United Kingdom

Member[संपादन]

  1. 1959-73 National Shipping Board, India
  2. 1959-73 Merchant Navy Training Board, India
  3. 1966-73 National Welfare Board for Seafarers, India American Bureau of Shipping
  4. 1969 1970 Government Body, Indian Institute of Foreign Trade
  5. 1970-73 National Harbor Board, India
  6. 1971 General Committee, Bombay Chamber of Commerce and Industry
  7. 1972-73 Governing Body, Indian Institute of Management, Ahmedabad, India
  8. 1978-89 Advisory Board of the Sea Trade Academy
  9. 1981-89 Board of International Maritime Bureau of the International Chamber of Commerce
  10. 1985-89 Board of Directors of the ICC Centre for Maritime Corporation
  11. 1989-90 Honorary Advisory Committee, International Congress on "The Port-An Ecological Challenge", Hamburg, Germany.
  12. 1989-01 Specially Elected Member, General Committee of Lloyd's Register, United Kingdom

Life Governor[संपादन]

  • 1984 The Maritime Society, United Kingdom

Publications[संपादन]

  1. 1995 Lal Bahadur Shastri A Life of Truth in Politics, New Delhi, Oxford University Press
  2. 2001 Corruption : India's Enemy Within, Macmillan India Limited
  3. 2003 World Maritime University -First 20 Years, C.P. Srivastava, Pune, India
  4. Articles on Shipping in news-papers and journals

Recreations[संपादन]

  • Music, Tennis, Reading

पुरस्कार[संपादन]

  • पद्मभूषण - १९७२

Decorations, Awards and Honors[संपादन]

  1. 1972 "Padma Bushan", awarded by the President of India
  2. 1978 "Admiral Padilla" Award, Colombia
  3. 1978 "Gran Amigo Del Marks" Award, Colombia
  4. 1978-89 Honorary Member, The Honorable Company of Master Mariners, United Kingdom
  5. 1979 Honorary Fellow, Plymouth Polytechnic, United Kingdom
  6. 1980-89 Europort International Committee of Honor
  7. 1981 Honorary Member, Institute of Marine Technologists, India
  8. 1981 Fellow, Royal Society of Arts, United Kingdom
  9. 1982 "Commander du Merite Maritime", by the Government of France
  10. 1982 Commander of the Order of Saint Olav, by the King of Norway
  11. 1983 "Grande Ufficiale dell' Ordine al Merito", by the Government of Italy
  12. 1983 Order of Prince Henry, The Navigator (Commander), by the Government of Portugal
  13. 1983 Nautical Medal, First Class, by the Government of Greece
  14. 1984 Gold Mercury International Award, Ad Personam
  15. 1984 "Orden Cruz Peruana al Merito Naval" grade ",Gran Cruz Distintivo Blanco", by the Government of Peru
  16. 1985 Honary Fellow, The Nautical Institute, United kingdom
  17. 1985 Honary Member, International Federation of Shipmasters' Associations
  18. 1985 "Order del Manuel Amador Guerrero" grade "Gran Cruz", by the President of Panama
  19. 1986 "Orden do Merito Naval" grade "Grande Official", by the Government of Brazil
  20. 1986 Commander's Cross of the Order of Merit, by the President of Poland
  21. 1988 Honorary Member, The Warsash Association, United Kingdom
  22. 1988 Honorary Member, International Maritime Pilots' Association
  23. 1988 Malmo City Silver Medal of Honour, Sweden
  24. 1989 Knight Great Band, Liberian Humande Order of African Redemption, by the President of Liberia
  25. 1989 Sea trade Award for Achievement (Sea trade Organization), United Kingdom
  26. 1989 BIMCO Appreciation Award (Baltic and International Maritime Council)
  27. 1989 Commander's Cross of the Order of Merit, by the President of Germany
  28. 1989 Commander's Grand Cross of the Royal Order of the Polar Star, by the king of Sweden
  29. 1990 Honorary Knight Commander of the Most Distinguished Order of St. Michael and St.George, by the Queen of the United kingdom 1990 Order of Merit, First Grade, by the President of Egypt
  30. 1992 International Maritime Prize, IMO, United Nations
  31. 1994 Encomienda de Numero de la Orden de Isabel La Catolica, by the king of Spain
  32. 2000 Lifetime Achievement Award Lloyd's Ship Manager Manning and Training, United Kingdom
  33. 2003 Malmo City Gold Medal of Honour and Honorary Citizenship of Malmo, Swden
  34. 2005 Sixth Lal Bahadur Shastri National Award for Excellence in Public Administration, Academies and Management, by President of India.

Clubs[संपादन]

  • Anglo-Belgian, London
  • Willington Sports, Mumbai
  • Poona Club, Pune
  • India International Centre, New Delhi

Address[संपादन]

  • UNITED KINGDOM : International Maritime Association 4 Albert Embankment, London SE 17 SR
  • INDIA, 'Pratishthan" , National Defense Academy Road, Post Box No.2, Pune-411023, Tel.: 91-20-25281374 , Fax: 91-20-25285268 , Tel/Fax : 91-20-25280053

बाह्यदुवे[संपादन]

संदर्भ[संपादन]

  1. ^ http://sircpsrivastava.com/
  2. ^ http://shrimataji.org/site/life/shri-mataji-family/sir-c.p.-srivastava.html
  3. ^ Editorial Reviews, About the Author : http://www.amazon.com/Bahadur-Shastri-Prime-Minister-1964-1966/dp/0195673514
  4. ^ http://shrimataji.org/site/life/shri-mataji-family/sir-c.p.-srivastava.html
  5. ^ http://sircpsrivastava.com/
  6. ^ http://shrimataji.org/site/life/shri-mataji-family/sir-c.p.-srivastava.html
  7. ^ http://www.oup.co.in/isbn/9780195673517
  8. ^ http://www.amazon.com/Bahadur-Shastri-Prime-Minister-1964-1966/dp/0195673514