आयएनएस विक्रांत (आर ११)

विमानवाहू नौका
जलयान दर्जा	Majestic-class aircraft carrier
वापर	warship, museum ship
नाव	INS Vikrant
मूळ लेबल	विक्रान्‍त
युद्ध	भारत-पाकिस्तान तिसरे युद्ध, Annexation of Goa, दुसरे महायुद्ध
ब्रीदवाक्याचा मजकूर	जयेम सं युधि स्पृध
मूळ देश	युनायटेड किंग्डम
महत्वाची घटना	keel laying, ship launching, ship commissioning, ship decommissioning, ship breaking
चालक कंपनी	भारतीय नौदल
उत्पादक	Vickers-Armstrongs, Harland and Wolff
Location of creation	बेलफास्ट
Armament	Bofors 40 mm
ऊर्जा-संयंत्र	three-drum boiler, steam turbine
गृह बंदर (पोर्ट)	मुंबई
Squadron embarked	INAS 300, INAS 310, INAS 321, INAS 330
Item operated	हॉकर सी हॉक, British Aerospace Sea Harrier, ब्रेग्वे अलिझे, Chetak, WS-61 Sea King
Country of registry	भारत
Pennant number	R11

आय.एन.एस. विक्रांत (२०१३) याच्याशी गल्लत करू नका.

आय.एन.एस विक्रांत (आर ११) (पूर्वीचे एच.एम.एस. हर्क्युलिस (आर ४९)) हे भारतीय नौदलाचे मॅजेस्टिक-वर्गातील, हलके विमानवाहू जहाज होते. याचे जलावतरण सप्टेंबर २२, १९४५ रोजी झाले. जानेवारी १९५७च्या सुमारास ते ब्रिटिश नौदलाकडून भारताने विकत घेतले. मार्च ४ इ.स. १९६१ रोजी ते उत्तर आयर्लंडात बेलफास्ट येथे असताना युनायटेड किंग्डमातील भारतीय उच्चायुक्त विजयालक्ष्मी पंडित यांनी आय.एन.एस. विक्रांत या नावाने भारतीय नौदलाच्या ताफ्यात दाखल करून घेतले. या जहाजाने इ.स. १९६५ व १९७१ सालांच्या दोन्ही भारत-पाकिस्तान युद्धांत भारतीय नौदलासाठी महत्त्वाची कामगिरी बजावली. जानेवारी ३१, १९९७ रोजी ते भारतीय नौदलातून सेवानिवृत्त करण्यात आले. सध्या ते वस्तुसंग्रहालयात बदलवण्यात आले आहे.

इतिहास

या नौकेची बांधणी उत्तर आयर्लंडच्या बेलफास्ट शहरात दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान सुरू करण्यात आली. महायुद्ध संपल्यावर बांधणीचे काम स्थगित करण्यात आले व याचा ध्वजक्रमांक R49 बदलून R11 करण्यात आला.

भारताने विकत घेतल्यावर उरलेले बांधकाम हार्लांड अँड वूल्फ या कंपनीने पूर्ण केले.^[१] अनेक आधुनिक उपकरणांसह नौकेच्या डेक^{[मराठी शब्द सुचवा]}वर वाफेवर चालणारे विमानफेकी यंत्र (कॅटेपुल्ट^{[मराठी शब्द सुचवा]}) बसवण्यात आले तसेच नियंत्रणकक्षातही आमूळ बदल करण्यात आले.

या नौकेचा प्रथम कमांडिंग ऑफिसर कॅप्टन प्रीतम सिंगच्या नेतृत्वाखाली विक्रांत नोव्हेंबर ३, इ.स. १९६१ रोजी मुंबईच्या बॅलार्ड पियर येथे भारतीय आरमारात दाखल झाले.^[२]

विक्रांतवर सुरुवातीला युनायटेड किंग्डमकडून विकत घेतलेली हॉकर सी हॉक प्रकारची लढाऊ-बॉम्बफेकी विमाने तसेच फ्रांसकडून विकत घेतलेली ब्रेग्वे अलिझ प्रकारची पाणबुडीविरोधी विमाने होती. लेफ्टनंट आर.एच. ताहिलियानीने मे १८, १९६१ रोजी पहिले विमान विक्रांतवर उतरवले.