म्हणी

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
Jump to navigation Jump to search

मराठी म्हणींची यादी विकीकोट सहप्रकल्पात पहावी.

'म्हण' म्हणजे काय?[संपादन]

'म्हणी' म्हणजे लोकांनी वारंवार उच्चारलेले वाक्य.

म्हणीमध्ये जीवनातील विशिष्ट अनुभव, माहिती, सत्य व उपदेश साठवलेला असतो. म्हणीच्या विचारांत मार्मिकता असते. जे वाक्य किवा वचन वारंवार म्हणण्यात येते ती 'म्हण'होय. म्हणी समाजाचा आरसाच आहेत. मानवाच्या चांगल्या वाईट प्रवृत्ती, आचार -विचार, नानाविध चालीरीती ,निरनिराळी नातीगोती इ.चे प्रतिबिंब त्यांत पडलेले असते. समाजातील सर्व थरातील लोकांना 'म्हणी ' आवडतात . कमी शब्दात परिस्थितीचा अन्वयार्थ अथवा तत्संबंधी सूचक, समर्पक, कालातीत भाष्य व्यक्त करणारा लोकपरंपरेने वापरला जाणाऱ्या अर्थपूर्ण शब्द समूहांना 'म्हण' असे म्हणतात. यात उपमा, रूप, पर्यायोक्ती, विरोधाभास, यमक, अनुप्रास अशा विविध भाषा अलंकारां सोबत ठसकेदार रचनेचा वैशिष्ट्यपूर्ण उपयोग केलेला असतो.[१]'म्हण' शब्द समुहात बऱ्याचदा ध्वन्यार्थ हा वाच्यार्था पेक्षा निराळा असू शकतो.[२] या शिवाय गणिती अंक, संख्या व कल्पना यांचा चपखल उपयोग यामुळे म्हणी तसेच वाक्प्रचारयुक्त भाषा-साहित्य व बोलीभाषा लोकप्रिय राहिलेल्या आहेत.जगातील सर्व प्रमुख भाषांमध्ये म्हणी भरपूर प्रमाणात आढळतात. [३]

मराठी म्हणींचा उगम[संपादन]

मराठी म्हणींचे अपभ्रंश[संपादन]


मराठीतील काही म्हणी[संपादन]

  1. एका हाताने टाळी वाजत नाही. म्हणजे भांडणात दोन्ही पक्षांचा दोष असतो.
  2. खाई त्याला खवखवे.
  3. गर्जेल तो पडेल काय?
  4. बोलेल तो करेल काय? - गर्जेल ते पडेल काय?
  5. मांजराने कितीही डोळे मिटून दूध पिले तरी ते कळतेच
  6. वासरात लंगडी गाय शहाणी._अंधों के राज्य में काना श्रेष्ठ ।

म्हणींचे मराठी भाषेतील प्रचलनाचे स्वरूप[संपादन]

म्हणी आणि वाक्प्रचार यांतील साम्य व भेद[संपादन]

म्हणीसंबंधातील ग्रंथ आणि कोशवाङ्‍मय[संपादन]

हेसुद्धा पहा[संपादन]

संदर्भ[संपादन]

  1. भाषा-गणित घनिष्टता लेखक-डॉ. विवेक पाटकर स्वतंत्र संशोधक दिव्य मराठी भास्कर Jun 13, 2012, 06:18AM IST संकेतस्थळ दिनांक १५ फे.२०१३ रोजी रात्रौ १९ वाजून ८ मिनीटांनी जसा दिसला
  2. अडथळ्यांची शर्यत! लेखक-प्रताप आसबे हा लेख महाराष्ट्र टाईम्स संकेतस्थळावर दिनांक १५ फे.२०१३ रोजी रात्रौ १९ वाजून ८ मिनीटांनी जसा दिसला
  3. भाषा-गणित घनिष्टता लेखक-डॉ. विवेक पाटकर स्वतंत्र संशोधक दिव्यमराठी भास्कर Jun 13, 2012, 06:18AM IST संकेतस्थळ दिनांक १५ फे.२०१३ रोजी रात्रौ १९ वाजून ८ मिनिटांनी जसे दिसले