Jump to content

झुकलेले हुमाचे मंदिर

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
झुकलेले हुमाचे मंदिर

नाव: झुकलेले हुमाचे मंदिर
स्थान:
स्थापत्य: Kalinga Architecture
निर्देशांक: 21°16′50″N 83°54′44″E / 21.28056°N 83.91222°E / 21.28056; 83.91222गुणक: 21°16′50″N 83°54′44″E / 21.28056°N 83.91222°E / 21.28056; 83.91222


भारतातील हुमाचे झुकलेले मंदिर हे जगातील मोजक्या झुकलेल्या मंदिरांपैकी एक आहे.[१][२] हे महानदीच्या काठावर वसलेल्या हुमा गावात आहे. भारताच्या ओडिशा राज्यातील संबलपूरच्या दक्षिणेस २३ किमी अंतरावर आहे. हे मंदिर हिंदू देव, भगवान बिमलेश्वर यांना समर्पित आहे.

ही रचना डिझाईननुसार झुकलेली आहे की अन्य कारणामुळे हे माहीत नाही. वास्तू झुकलेली असली तरी मंदिराचा शिखर जमिनीशी काटकोनात आहे.

स्थापत्यशास्त्र[संपादन]

हुमा जवळील नैसर्गिक दृश्य

मुख्य मंदिराच्या डावीकडे भैरवी देवीचे मंदिर आहे. भैरो मंदिर मुख्य मंदिराच्या उजवीकडे आहे. ऐतिहासिक नोंदीनुसार, गंगा वंशी सम्राट अनंगभीमा देव-तिसरा याने हे मंदिर बांधले. संबलपूरचा पाचवा चौहान राजा बलियार सिंग (स.न. १६६० - १६९०) याने मंदिराची पुनर्बांधणी किंवा नूतनीकरण केले असावे. उर्वरित मंदिर संबलपूरचा राजा अजित सिंग (स.न. १७६६ - १७८८) याच्या काळात बांधले गेले.[३][४]

बिमलेश्वर मंदिर, हुमा
नदीच्या काठावर असणारे 'कुडो' मासे. ते पाहुण्यांच्या हातातील खाद्यपदार्थ खातात.

महानदीच्या तीरावर दगडी बांधावर हे मंदिर आहे. झुकण्याचे कारण बांधकामाच्या वेळी तांत्रिक त्रुटी असल्याचे गृहीत धरता येणार नाही. कमकुवत पायामुळे मंदिर झुकले असावे ही कल्पना सहजासहजी स्वीकारता येणार नाही. महानदीतील पुराच्या प्रवाहामुळे किंवा भूकंपामुळे तो उभा असलेल्या खडकाळ पलंगाचे अंतर्गत विस्थापन झाले असावे असा अंदाज आहे.

मंदिराचा मंडप त्याच्या मूळ व्यवस्थेपासून थोडासा विचलित झाला आहे आणि परिणामी, मंदिर झुकले आहे. या झुकावाने इतिहासकार, शिल्पकार आणि इतर संशोधकांना भुरळ घातली आहे. आश्‍चर्यकारक गोष्ट म्हणजे मुख्य मंदिर एका दिशेला झुकलेले आहे, तर इतर लहान मंदिरे दुसऱ्या दिशेला झुकलेली आहेत. मंदिर परिसरामध्ये म्हणजेच मंदिराच्या हद्दीत, सर्व काही झुकलेल्या अवस्थेत आहे, ज्यात स्वतःच्या सीमांचा समावेश आहे आणि ग्रामस्थ आणि पुजारी सांगतात की गेल्या ४० - ५० वर्षांमध्ये झुकण्याचा कोन बदललेला नाही. झुकाव भूगर्भशास्त्रीय कारणामुळे असू शकतो. अंतर्निहित खडक संरचनेत असमान असू शकतो. झुकण्याचा कोन १३.८ अंश आहे. या मंदिराची उंची ५५.८६ मीटर (१८३.३ फूट) आहे.[५]

इतिहास[संपादन]

शिवाच्या उपासनेची सुरुवात एका दूधवाल्याने केली होती. जो दररोज महानदी ओलांडून काठावरच्या एका जागी जात होता, जिथे एक खडक जमिनीतून बाहेर पडला होता. येथे त्याने आपले डोले दूध अर्पण केले, जे ताबडतोब खडकाने सेवन केले. या चमत्कारामुळे या गोष्टींचे नाव इतर ठिकाणी पसरले. आणि नंतर याचे ठिकाणी मंदिराचे बांधकाम करण्यात आले.[६]

वार्षिक जत्रा[संपादन]

दरवर्षी शिवरात्रीला मार्च महिन्यात या मंदिराच्या पायथ्याशी वार्षिक जत्रा भरते. या जत्रेत परदेशी पाहुण्यांचा समावेश असतो. वार्षिक जत्रेला अधिक पर्यटक आकर्षित करण्यासाठी ओडिशा सरकारने एका झुलत्या पुलाचा प्रस्ताव दिला आहे.[७] येथे एक विशेष प्रकारचा मासा आढळतो ज्याला 'कुडो' मासा म्हणतात. त्यांना येथे येणाऱ्या भाविकांकडून खायला दिले जाते. असे मानले जाते की कुडो मासा कोणी पकडला तर त्याच्या शापाने त्याचे दगडात रूपांतर होते. मंदिरात एका महिलेची दगडी मूर्ती आहे जी कुडो मासा कापताना दाखविली आहे. असे म्हटले जाते तीला प्रभावित होऊन दगड बनली शाप.[३][४]

हे देखील पहा[संपादन]

  • झुकलेल्या टॉवर्सची यादी

संदर्भ[संपादन]

  1. ^ Sajnani, Manohar (2001). Encyclopaedia of tourism resources in India. New Delhi: Kalpaz Pub. p. 266. ISBN 8178350181.
  2. ^ Kishore, author, B.R. (2008). India : a travel guide (Rev. ed.). New Delhi: Fusion Books. p. 333. ISBN 978-8128400674.
  3. ^ a b "Tourist Spots in Sambalpur District". Sambalpur.nic.in. Archived from the original on 16 July 2011. 2 September 2010 रोजी पाहिले.
  4. ^ a b (Panda, 1996:34–35; Pasayat, 1990:20–23; Senapati and Mahanti, 1971:51,526)
  5. ^ "नवरंग संकेतस्थळ".
  6. ^ "Article Download". Indianfolklore.org. Archived from the original on 2016-05-13. 2 September 2010 रोजी पाहिले.
  7. ^ "Hanging Bridge at Leaning Temple in Huma Proposed to Woo Tourists". The New Indian Express. 23 June 2014. Archived from the original on 2015-07-16. 2023-08-08 रोजी पाहिले.

बाह्य दुवे[संपादन]