जळकोट

	जळकोट; जलकोट
	शहर
	जळकोटजळकोटचे महाराष्ट्रमधील स्थान
	गुणक: 18°37′45″N 77°10′52″E / 18.62917°N 77.18111°E
देश	भारत
राज्य	महाराष्ट्र
जिल्हा	लातूर
स्थापना वर्ष	२३ जून १९९९
	लोकसंख्या (इ.स. २००१)
- शहर	७९१२
प्रमाणवेळ	भाप्रवे (+५:३० जीएमटी)

जळकोट हे शहर महाराष्ट्र राज्यातील लातूर जिल्ह्यातील जळकोट तालुक्याचे मुख्यालय आहे. हे शहर मण्याड नदीच्या खोऱ्यामध्ये, लातूर जिल्ह्याच्या पश्चिम भागात आहे. येथील महादेवाचे मंदिर लातूरभर प्रसिद्ध आहे. याच शहराच्या जवळ इ.स. १९४७ साली हैदराबाद मुक्तिसंग्रामादरम्यान पोलीस कारवाई झाली होती. या शहरात देशमुख व भोसले घराणे राहते.

भौगोलिक स्थान

चतुःसीमा

जळकोट तालुक्याच्या सीमा प्रामुख्याने लातूर आणि नांदेड या दोन जिल्ह्यांना जोडलेल्या आहेत. या तालुक्याच्या उत्तरेस नांदेड जिल्ह्यातील कंधार तालुका असून पूर्वेस मुखेड तालुक्याची सीमा लागते. तालुक्याच्या दक्षिणेस लातूर जिल्ह्यातील उदगीर तालुका आहे, तर पश्चिमेस अहमदपूर तालुक्याची भौगोलिक सीमा आहे. जळकोट तालुका हा बालाघाट डोंगररांगांच्या कुशीत वसलेला असल्याने याच्या सीमावर्ती भागात काही ठिकाणी डोंगराळ भूभाग आढळतो.^[१]

तालुक्यातील गावे

जळकोट तालुक्यातील गावे: लोकसंख्या, साक्षरता आणि स्त्री-पुरुष प्रमाण (२०११)
अ.क्र.	गावाचे नाव	एकूण लोकसंख्या	स्त्री-पुरुष प्रमाण	साक्षरता दर
१	अतनूर	३,२२६	९३६	६७.७९%
२	बेलसंगवी	१,१८९	९९२	७२.७७%
३	बोरगाव खुर्द	७२४	९३६	७२.६३%
४	चेरा	२,८०७	९७४	७२.३३%
५	चिंचोळी	६०७	९६४	७३.२४%
६	धामणगाव	२,३४०	९१६	७४.१५%
७	धोंडवाडी	६०५	९०३	६५.२५%
८	ढोरसंगवी	१,०१४	८६१	७८.२८%
९	डोमगाव	८८२	९९१	८०.५२%
१०	डोंगरगाव	१,२५३	८८७	७१.३९%
११	एकुरका खुर्द	१,०३३	९३४	७१.४८%
१२	गव्हाण	१,७५०	९३६	६७.८३%
१३	घोणसी	३,११९	९५८	७७.९८%
१४	गुट्टी	४,०५१	९०९	७४.४५%
१५	हळदवाधवान	९९४	९६८	७५.२३%
१६	हावरगा	१,०७३	९३३	७७.४६%
१७	होकरणा	२,१४५	९१७	७४.०९%
१८	जगळपूर बुद्रुक	२,६७९	९४०	७४.४४%
१९	जळकोट	९,३५६	९४९	८१.९२%
२०	जिरगा	४४३	९८७	७०.३४%
२१	कारंजी	१,४४४	९६५	७८.६५%
२२	केकाटसिंदगी	१,६८६	९२९	७०.८९%
२३	कोळणूर	१,७१०	८७९	७६.९३%
२४	कोणाळीडोंगर	१,१६२	९११	७०.०२%
२५	कुणकी	२,३८१	९१६	६९.८०%
२६	लाली बुद्रुक	१,१७८	९८३	७८.९६%
२७	लाली खुर्द	१,१३५	९८८	६८.३६%
२८	माळीहप्परगा	३,४२५	९४४	७१.६०%
२९	मांगरुळ	२,५६०	९६०	७४.७२%
३०	मारसांगवी	२,२४९	९१७	७३.२४%
३१	मेवापूर	१,१००	८७४	७२.१९%
३२	पाटोदा बुद्रुक	२,९३३	९४८	६९.८९%
३३	पाटोदा खुर्द	९८६	९४५	७२.७२%
३४	रवणकोळा	२,८९५	८९९	७१.४४%
३५	शेळदरा	१,३३१	८४६	७९.६७%
३६	शिवाजीनगरतांडा	७७१	९१३	५८.६३%
३७	सोनवळा	२,२६४	९३०	७५.३३%
३८	सोरगा	३२०	९६३	७१.६१%
३९	सुल्हाळी	१,४१८	९९२	७६.७२%
४०	तिरुका	२,२३४	८८२	८०.७२%
४१	उमरदरा	१,३४२	९४८	७५.१३%
४२	उमरगारेतु	१,७६०	९२६	७६.३९%
२३	विराळ	१,०६०	९८५	७१.९६%
४४	वडगाव	५७४	८८८	७६.५३%
४५	वंजारवाडा	३,९०८	९२७	७२.३८%
४६	येळदरा	८८८	८८५	७५.४७%
४७	येवरी	१,१९७	९६२	७७.९७%
एकूण (तालुका)		८७,२०१	९३८	७४.२५%

टीप:

सर्वात जास्त साक्षरता: जळकोट शहर (८१.९२%) आणि तिरुका (८०.७२%).
सर्वात कमी साक्षरता: शिवाजीनगर तांडा (५८.६३%).
चांगले स्त्री-पुरुष प्रमाण: सुल्हाळी आणि बेलसंगवी सारख्या गावांत स्त्रियांचे प्रमाण सरासरीपेक्षा जास्त आहे.

हवामान

जळकोट तालुक्यातील हवामान प्रामुख्याने उष्ण व कोरडे आहे. तालुक्यात मुख्यत्वे तीन ऋतू जाणवतात. उन्हाळ्यात येथील तापमान ३८°C ते ४५°C पर्यंत वाढते, तर हिवाळ्यात ते किमान १२°C ते १५°C पर्यंत खाली येते. येथील पर्जन्यमान प्रामुख्याने नैऋत्य मान्सून वाऱ्यांवर अवलंबून असून सरासरी वार्षिक पाऊस ७५० ते ८५० मिमीच्या दरम्यान असतो.

अर्थव्यवस्था

तालुक्याची अर्थव्यवस्था प्रामुख्याने शेतीवर आधारित आहे. येथील मृदा प्रामुख्याने मध्यम ते भारी काळ्या स्वरूपाची असून ती खरीप आणि रब्बी अशा दोन्ही हंगामांसाठी उपयुक्त आहे. खरीप हंगामात सोयाबीन, तूर, आणि मूग ही प्रमुख पिके घेतली जातात. अलीकडच्या काळात सोयाबीन हे तालुक्यातील मुख्य नगदी पीक म्हणून उदयास आले आहे. रब्बी हंगामात ज्वारी, हरभरा आणि गहू यांची मोठ्या प्रमाणावर पेरणी केली जाते. तालुक्यातील सिंचनासाठी प्रामुख्याने विहिरी आणि लघु प्रकल्पांचा वापर केला जातो.^[२]

लोकजीवन

प्रेक्षणीय स्थळे

नागरी सुविधा

संदर्भ आणि नोंदी

↑ "District Census Handbook, Latur" (PDF). Directorate of Census Operations, Maharashtra. २२ फेब्रुवारी २०२६ रोजी पाहिले.
↑ "Agriculture Contingency Plan for Latur District" (PDF). ICAR - Central Research Institute for Dryland Agriculture. २२ फेब्रुवारी २०२६ रोजी पाहिले.

लातूर जिल्ह्यातील तालुके
लातूर तालुका \| उदगीर तालुका \| अहमदपूर तालुका \| देवणी तालुका \| शिरूर अनंतपाळ तालुका \| जळकोट तालुका \| औसा तालुका \| निलंगा तालुका \| रेणापूर तालुका \| चाकूर तालुका

[1] "District Census Handbook, Latur" (PDF). Directorate of Census Operations, Maharashtra. २२ फेब्रुवारी २०२६ रोजी पाहिले.

[2] "Agriculture Contingency Plan for Latur District" (PDF). ICAR - Central Research Institute for Dryland Agriculture. २२ फेब्रुवारी २०२६ रोजी पाहिले.

[१]

[२]