खेळपट्टी

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून


क्रिकेट खेळपट्टी

क्रिकेट ह्या खेळात, क्रिकेट खेळपट्टी म्हणजे क्रिकेट मैदानाच्या मध्यभागी विकेटच्या मधील एक २०.१२ मी (२२ यार्ड) लांब आणि ३.०५ मी (१० फूट रुंद) पट्टी होय. खेळपट्टीचा पृष्ठभाग हा सपाट आणि सामान्यत: अत्यंत लहान गवताने अच्छादलेला असतो.

जगात काही ठिकाणी हौशी सामन्यांसाठी कृत्रिम खेळपट्टी वापरली जाते. ही खेळपट्टी म्हणजे कथ्याची मॅट किंवा कृत्रिम टर्फ अंथरलेले काँक्रिटच्या स्लॅबपासून बनवलेली असते, काही वेळा काथ्याच्या मॅट किंवा चटईवर माती टाकली जाते जेणेकरुन ती अस्सल खेळपट्टी वाटू शकेल. परंतू व्यावसायिक क्रिकेटमध्ये कृत्रिम खेळपट्टी दुर्मिळ आहे. ज्या ठिकाणी क्रिकेट सामान्यतः खेळले जात नाही अशा ठिकाणी एखादा प्रदर्शनीय सामना अशी खेळपट्टीवर खेळवला जावू शकतो.

खेळपट्टीवर क्रिकेटच्या नियमांमध्ये निर्देशीत केल्याप्रमाणे क्रीस आखलेले असतात.

विकेट हा शब्द सहसा खेळपट्टीच्यता संदर्भात उद्भवतो. परंतू क्रिकेटच्या नियमांनुसार (नियम ७ मध्ये खेळपट्टी आणि नियम ८ विकेट, त्यामधील फरक दर्शवतात) तांत्रिकदृष्ट्या ते चुकीचे आहे. क्रिकेट खेळाडू, चाहते आणि समालोचक त्याचा वापर कोणत्याही शक्य संदिग्धतेशिवाय संदर्भांमध्ये करतात. ट्रॅक हा खेळपट्टीसाठी आणखी एक समानार्थी शब्द आहे.

क्रिकेटमैदानाच्या मध्यभागी खेळपट्टीसाठी वापरल्या जाणार्‍या क्षेत्राला स्क्वेअर असे म्हणतात. क्रिकेटची खेळपट्टी ही सहसा व्यावहारिकदृष्ट्या दक्षिणोत्तर दिशेने असते, कारण तसे नसल्यास दुपारच्यावेळी सुर्यामुळे पश्चिमेकडे तोंड असलेल्या फलंदाजाला ते धोकादायक असू शकते.[१]

संरक्षित क्षेत्र[संपादन]

तीन यष्ट्या असलेली विकेट जी मैदानावर ठेवलेली असते आणि त्यावर दोन बेल्स ठेवलेल्या असतात.

संरक्षित क्षेत्र किंवा धोकादायक क्षेत्र म्हणजे खेळपट्टीचा मधला भाग—एक आयताकार जो दोन फुट रुंद असतो आणि दोन्ही पॉपिंग क्रिसच्या पाच फुटांपासून सुरु होवून खेळपट्टीच्या मध्यापर्यंत जातो. क्रिकेटच्या कायद्यानुसार, चेंडू टाकल्यानंतर गोलंदाजाने ह्या क्षेत्रातून धावत जाणे टाळणे गरजेचे आहे.

खेळाची निष्पक्षता टिकवून ठेवण्यासाठी खेळपट्टी सुरक्षित ठेवली जाते. जेव्हा एखादा गोलंदाज खेळपट्टीवर मागोवा घेतो, तेव्हा तो खेळपट्टीवर पॅच तयार करतो ज्यामुळे चेंडूला अनपेक्षित स्विंग आणि बाउन्स मिळतो. गोलंदाजांकडून सामन्याचा निकाल बदलण्यासाठी या क्षेत्रांचा वापर केला जाऊ शकतो. एखादा गोलंदाज संरक्षित क्षेत्रावरुन धावल्यास, पंच गोलंदाज आणि त्याच्या संघाच्या कर्णधार यांना ताकीद देताता. गोलंदाजाने पुन्हा एकदा तसे केल्यास पंच त्यांना एक दुसरी आणि शेवटची चेतावणी देतात. याची तिसऱ्यांदा पुनरावृत्ती झाल्यास पंचांकडून गोलंदाजांना बाहेर काढले जाते आणि उर्वरित डावात गोलंदाज पुन्हा गोलंदाजी करू शकत नाही.[२]

संरक्षित क्षेत्राची अशा प्रकारची आखणी यासाठी केलेले असते कारण साधारणतः याच क्षेत्रात चेंडूचा टप्पा पडतो, आणि जर हे क्षेत्र गोलंदाजाच्या पायाच्या ठशांमुळे खराब झाले तर गोलंदाजी करणार्‍या संघाला त्याचा अयोग्य असा फायदा मिळू शकतो. गोलंदाज किंवा इतर कोणताही खेळाडूला ह्या क्षेत्रावरून धावत जावून क्षेत्ररक्षण करण्यास हा नियम मज्जाव करत नाहील फक्त गोलंदाजाच्या फॉलो-थ्रू साठी हा नियम लागू होतो.

संदर्भ आणि नोंदी[संपादन]

  1. ओरिएंटेशन ऑफ आऊटडोअर प्लेइंग एरियाज. पश्चिम ऑस्ट्रेलिया सरकार, क्रीडा आणि मनोरंजन विभाग (७ ऑगस्ट २०१३). २१ मार्च २०१७ रोजी पाहिले. (इंग्रजी मजकूर)
  2. क्रिकेटचे नियम: नियम ४२. १८ मे २०१७ रोजी पाहिले. (इंग्रजी मजकूर)