दुर्ग

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून


Wiki letter w.svg
कृपया स्वत:च्या शब्दात परिच्छेद लेखन करून या लेखाचा / विभागाचा विस्तार करण्यास मदत करा.
अधिक माहितीसाठी या लेखाचे चर्चा पान, विस्तार कसा करावा? किंवा इतर विस्तार विनंत्या पाहा.

दुर्ग म्हणजे जिथे शिरकाव करणे दुर्गम(कठीण) असते असे बांधलेले ठिकाण. मध्ययुगीन मराठीत ह्यासाठी अरबीतून आलेला किल्ला हा शब्द वापरला जाई . शिवछत्रपतींच्या प्रेरणेने रचल्या गेलेल्या राजव्यवहारकोषात किल्ल्यासाठी दुर्ग हा प्रतिशब्द सुचवला आहे. अगदी प्राचीन काळापासून दुर्गांचा उल्लेख आढळतो.

दुर्गांचे प्रकार[संपादन]

प्राचीन ग्रंथांत दुर्गांचे वेगवेगळे प्रकार सांगतलेले आहेत. ते पुढीलप्रमाणे :

मनुस्मृती[संपादन]

मनुस्मृतीत आढळणारे किल्ल्यांचे प्रकार-

  • घनदुर्ग
  • महीदुर्ग
  • अष्दुर्ग
  • वार्क्षदुर्ग
  • नृदुर्ग
  • गिरीदुर्ग

देवज्ञविलास ग्रंथ[संपादन]

लाला लक्ष्मीधर याने राजा कृष्णदेवराय च्या काळात लिहीलेल्या 'देवज्ञविलास' या ग्रंथात किल्ल्यांचे वर्गीकरण लेलेले आढळते.(उपयुक्ततेच्या क्रमानुसार)

  • गिरीदुर्ग
  • वनदुर्ग
  • गव्हरदुर्ग(गुहेचा किल्ला म्हणून उपयोग)
  • जलदुर्ग
  • कर्दमदुर्ग (दलदलीचा प्रदेश असलेल्या ठिकाणी बांधलेला किल्ला)
  • मिश्रदुर्ग (वरीलपैकी दोन अथवा तीन प्रकार एकत्रित करून बांधलेला)
  • ग्रामदुर्ग
  • कोट (सभोवताल लाकूड वापरून तयार केले संरक्षण)

हेसुद्धा पाहा[संपादन]