महाराष्ट्रातील किल्ले

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून


Wiki letter w.svg
कृपया या लेखाचा / विभागाचा विस्तार करण्यास मदत करा.
अधिक माहितीसाठी या लेखाचे चर्चा पान, विस्तार कसा करावा? किंवा इतर विस्तार विनंत्या पाहा.

राजगड, रायगड, शिवनेरी, तोरणा, सिंहगड, प्रतापगड, पुरंदर, लोहगड, पन्हाळा, सिंधुदुर्ग, विजयदुर्ग, जंजिरा, विशाळगड इ. महत्त्वाचे किल्ले छत्रपती शिवाजीच्या स्वराज्यात होते.

शिवाजीचा जन्म शिवनेरी गडावर झाला. त्यांनी प्रथम जिंकलेला किल्ला तोरणा होय. राजगड ही मराठी राज्याची पहिली राजधानी होती. नंतर रायगड झाली. राजगड हा किल्ला शिवाजीने स्वतः बांधून घेतला. त्यापूर्वी त्या शहामृग नावाच्या डोंगरावर मुरुंबदेवाचे(ब्रह्मदेवाचे) देऊळ होते. ते देऊळ अजूनही राजगडाच्या बालेकिल्ल्यावर आहे. सिंधुदुर्ग, विजयदुर्ग व जंजिरा हे अरबी समुद्राला लागून असलेले किल्ले/जलदुर्ग आहेत. ते समुद्रमार्गे होणाऱ्या शत्रूंच्या हल्ल्यापासून स्वराज्याचे रक्षण करत.

महाराष्ट्रातील २३२ किल्ल्यांची यादी :-

महाराष्ट्रातील जिल्हावार किल्ले[संपादन]

(जिल्ह्याच्या नावापुढील आकडा त्या जिल्ह्याच्या यादीत असलेल्या एकूण किल्ल्यांची संख्या दाखवतो. या किल्ल्यांशिवाय आणखीही काही लहान किल्ले असू शकतील.)

अमरावती जिल्हा (१)[संपादन]

  1. गवळीगड(गाविलगड)

अहमदनगर जिल्हा (३)[संपादन]

  1. अहमदनगरचा भुईकोट किल्ला
  2. पेडगावचा बहादूरगड
  3. रतनगड

उस्मानाबाद जिल्हा (२)[संपादन]

  1. नळदुर्ग
  2. परंडा

औरंगाबाद जिल्हा (१)[संपादन]

  1. देवगिरी-दौलताबाद

कुलाबा जिल्हा (३०)[संपादन]

  1. अवचितगड
  2. उंदेरी
  3. कर्नाळा
  4. कुलाबा
  5. कोथळीगड (पेठचा किल्ला)
  6. कोरलई
  7. कौला किल्ला॑
  8. खांदेरी
  9. घोसाळगड
  10. चंदेरी
  11. तळेगड
  12. तुंगी
  13. धक
  14. पेब
  15. प्रबळगड
  16. बिरवाडी
  17. भिवगड
  18. मंगळगड-कांगोरी
  19. मलंगगड
  20. माणिकगड
  21. मानगड॑
  22. रतनगड
  23. रायगड
  24. लिंगाणा
  25. विशाळगड
  26. विश्रामगड
  27. सांकशी
  28. सागरगड
  29. सुरगड
  30. सोनगिरी

कोल्हापूर जिल्हा (८)[संपादन]

  1. कलानिधीगड
  2. पन्हाळा
  3. पारगड
  4. पावनगड
  5. बावडा
  6. भूधरगड
  7. रांगणा
  8. सामानगड

गोंदिया जिल्हा (१)[संपादन]

  1. गोंदियाचा प्रतापगड

चंद्रपूर जिल्हा (२)[संपादन]

  1. चंद्रपूरचा किल्ला
  2. बल्लारशा

जळगाव जिल्हा (४)[संपादन]

  1. अंमळनेरचा किल्ला
  2. कन्हेरगड
  3. पारोळयाचा किल्ला
  4. बहादरपूर किल्ला

ठाणे जिल्हा (३९)[संपादन]

  1. अर्नाळा
  2. अलिबाग
  3. अशीरगड
  4. असावगड
  5. इंद्रगड
  6. उंबरगांव
  7. कल्याणचा किल्ला
  8. कामनदुर्ग
  9. काळदुर्ग
  10. केळवे-माहीम
  11. कोंजकिल्ला
  12. गंभीरगड
  13. गुमतारा
  14. गोरखगड
  15. जीवधन
  16. टकमक
  17. ठाणे किल्ला
  18. डहाणू
  19. तांदुळवाडी किल्ला
  20. तारापूर
  21. धारावी
  22. दातिवरे
  23. दिंडू
  24. नळदुर्ग
  25. पारसिक
  26. बल्लाळगड
  27. बळवंतगड
  28. बेलापूर
  29. भवनगड
  30. भैरवगड
  31. भोपटगड
  32. मानोर
  33. माहुली
  34. वररसोवा
  35. वसईचा किल्ला
  36. शिरगांवचा किल्ला
  37. संजान
  38. सिद्धगड
  39. सेगवाह

धुळे जिल्हा (१)[संपादन]

  1. सोनगीरचा किल्ला

नंदुरबार जिल्हा (१)[संपादन]

  1. अक्काराणीचा किल्ला (अक्राणीचा किल्ला)


नागपूर जिल्हा (६)[संपादन]

  1. आमनेरचा किल्ला
  2. उमरेडचा किल्ला
  3. गोंड राजाचा किल्ला
  4. नगरधन(रामटेक)(भुईकोट किल्ला)
  5. भिवगड
  6. सिताबर्डीचा किल्ला

नाशिक जिल्हा (३७)[संपादन]

  1. अंकाई
  2. अचलगड
  3. अंजनेरी
  4. अलंग
  5. अहिवंत
  6. इंद्राई
  7. कंक्राळा
  8. कंचना
  9. कण्हेरगड
  10. कऱ्हेगड
  11. कावनई
  12. कुलंग
  13. कोळधेर
  14. गाळणा
  15. घनगड
  16. घारगड
  17. चांदोर
  18. जवळ्या
  19. टंकाई
  20. त्रिंगलवाडी
  21. त्रिंबक
  22. धैर
  23. धोडप
  24. पट्टा
  25. बहुळा
  26. ब्रह्मगिरी
  27. भास्करगड
  28. मार्किंडा
  29. मुल्हेर
  30. रवळ्या
  31. राजधेर
  32. रामसेज
  33. वाघेरा
  34. वितानगड
  35. हर्षगड
  36. हरगड
  37. हातगड

पुणे जिल्हा (१८)[संपादन]

  1. कुवारी
  2. चाकण
  3. चावंड
  4. जीवधन
  5. तिकोना
  6. तुंग
  7. नारायणगड
  8. पुरंदर
  9. प्रचंडगड (तोरणा)
  10. मल्हारगड
  11. राजगड
  12. राजमाची
  13. विचित्रगड
  14. विसापूर
  15. लोहगड
  16. शिवनेरी
  17. सिंहगड
  18. हडसर

रत्नागिरी-सिंधुदुर्ग जिल्हे (४२)[संपादन]

  1. अंजनवेल
  2. आंबोळगड
  3. आवर किल्ला
  4. कनकदुर्ग
  5. कुडाळचा किल्ला
  6. कोट कामते
  7. खारेपाटण
  8. गोवळकोट
  9. गोवा
  10. जयगड
  11. दुर्ग रत्नागिरी
  12. देवगड
  13. नांदोशी
  14. निवती
  15. पालगड
  16. पूर्णगड
  17. प्रचितगड
  18. फत्तेगड
  19. बाणकोट
  20. बांदे
  21. भगवंतगड
  22. भरतगड
  23. भवनगड
  24. भैरवगड
  25. मंडणगड
  26. मनसंतोषगड
  27. मनोहरगड
  28. महादेवगड
  29. महिपतगड
  30. यशवंतगड
  31. रसाळगड
  32. राजापूरचा किल्ला
  33. रायगड
  34. विजयगड
  35. विजयदुर्ग-घेरिया
  36. वेताळगड
  37. सर्जेकोट
  38. साठवली
  39. सावंतवाडीचा किल्ला
  40. सिंधुदुर्ग
  41. सुमारगड
  42. सुवर्णदुर्ग

सांगली जिल्हा (७)[संपादन]

  1. तेरदाळ
  2. दोदवाड
  3. मंगळवेढे
  4. शिरहट्टी
  5. श्रीमंतगड
  6. सांगली
  7. येलवट्टी

सातारा जिल्हा (२७)[संपादन]

  1. अजिंक्यतारा
  2. कमालगड
  3. कल्याणगड
  4. केंजळगड
  5. चंदन
  6. जंगली जयगड
  7. गुणवंतगड
  8. नांदगिरी
  9. प्रचितगड
  10. प्रतापगड
  11. पांडवगड
  12. बहिरवगड
  13. भूषणगड
  14. भोपाळगड
  15. मकरंदगड
  16. मच्छिंद्रगड
  17. महिमंडणगड
  18. महिमानगड
  19. सज्जनगड
  20. संतोषगड
  21. सदाशिवगड
  22. सुंदरगड
  23. वर्धनगड
  24. वंदन
  25. वसंतगड
  26. वारुगड
  27. वैराटगड

सिंधुदुर्ग जिल्हा

रत्नागिरी जिल्हा पहा.

सोलापूर जिल्हा (२)[संपादन]

  1. अक्कलकोटचा भुईकोट
  2. सोलापूरचा भुईकोट

पहा[संपादन]

बाह्य दुवे[संपादन]