तुळस

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
तुळस
तुळस
तुळस
तुळशीचे फूल
तुळशीची पाने

तुळस (शास्त्रीय नाव: Ocimum tenuiflorum, ऑसीमम टेन्युइफ्लोरम ; इंग्लिश: Holy Basil, होली बेसिल ;) ही लेबियाटी म्हणजे पुदिण्याच्या कुळातील एक सुगंधी वनस्पती आहे. आशिया, युरोपआफ्रिका खंडांमध्ये बहुतेक भूप्रदेशांत तुळशीची झुडपे आढळतात. तुळशीची रोपे सर्वसाधारणतः ३० ते १२० सें.मी. उंचीपर्यंत वाढतात. हिची पाने लंबगोलाकार, किंचित टोकदार व कातरलेली आणि एकाआड एक असतात. तुळशीच्या तुऱ्यासारख्या फुलांना मंजिऱ्या म्हणतात. त्यांतूनच तुळशीच्या बिया मिळतात.

तुळशीच्या जाती[संपादन]

  • औषधी तुळस - Fever plant of Sierra Leone (Ocimum viride)
  • कापूर तुळस - Camphor basil (Ocimum kilimandscharicum)
  • काळी तुळस/सब्जा/पंजाबी तुळस- Holy basil (Ocimum americanum)
  • कृष्ण तुळस - Sacred basil (Ocumum sanctum/tenuiflorum)
  • रान तुळस - Sweet basil (Ocimum basilicum)
  • राम तुळस - Shrubby basil (Ocimum gratissimum)



हिंदू धर्मातील स्थान[संपादन]

मुख्य पान: तुळशी विवाह

हिंदू समाजात तुळस या वनस्पतीला मानाचे स्थान आहे, तुळस मंगलतेचे, पावित्र्याचे प्रतीक आहे. हिंदू घरांमध्ये घरोघरी तुळशी-वृंदावनात, कुंडीत किंवा परसदारी जमिनीवर तुळशीचे रोप लावलेले असतेच. अनेकजण,विशेषतः हिंदू स्त्रिया नित्य नियमाने तुळशीची पूजा करतात. त्यासाठी रोज सकाळी परसदारी तुळशी-वृंदावनात असलेल्या रोपाला हिंदू स्त्रिया प्रदक्षणा घालतात व सायंकाळी तुळशीपुढे दिवा लावून प्रार्थना केली जाते. वारकरी संप्रदायात तुळशीला महत्त्वाचे स्थान आहे. वारकरी गळ्यात तुळशीची माळ घालतात. हिंदू धर्मात एखाद्याचा मृत्यू झाला तर मृतदेहावर तुलसीपत्र ठेवले जाते.

आयुर्वेदातील स्थान[संपादन]

औषधी उपयोग[संपादन]

  • या वनस्पतीमध्ये कीटक आणि डास दूर ठेवण्याचे गुण आहेत.

बाह्य दुवे[संपादन]

Commons-logo.svg
विकिमीडिया कॉमन्सवर संबंधित संचिका आहेत