स्क्वेअर किलोमीटर ॲरे

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
स्क्वेअर किलोमीटर ॲरे
SKA overview.jpg
संस्था एसकेए संघटना
स्थळ दक्षिण आफ्रिका, ऑस्ट्रेलिया
तरंगलांबी रेडिओ तरंग ५० मेगाहर्ट्‌झ ते १४ गिगाहर्ट्‌झ
स्थापना बांधणीस सुरूवात २०१८
संग्रहण क्षेत्रफळ १ किमी
संकेतस्थळ http://www.skatelescope.org/



स्क्वेअर किलोमीटर ॲरे (Square Kilometre Array; SKA; एसकेए किंवा स्का) हा अनेक रेडिओ दुर्बिणींचा एक भव्य प्रकल्प आहे जो ऑस्ट्रेलिया आणि दक्षिण आफ्रिका या देशांमध्ये बनवण्यात येईल. जर पूर्ण झाला तर त्याचे संकलन क्षेत्रफळ एक वर्ग किलोमीटर असेल.[१][२] हा प्रकल्प रेडिओ वर्णपटातील विस्तृत वारंवारतांवर काम करेल आणि त्याच्या आकारामुळे तो इतर कोणत्याही रेडिओ दुर्बिणीपेक्षा ५० पट जास्त संवेदनशील असेल. यासाठी अतिशय उच्च क्षमतेचे केंद्रीय संगणक आणि सध्याच्या जागतिक इंटरनेट वाहतुकीपेक्षा जास्त क्षमतेचे लांब पल्ल्याचे दुवे लागतील.[३] त्यामुळे कधीही नव्हे इतक्या दहा हजार पटापेक्षा जास्त वेगाने आकाशाचा सर्व्हे करता येईल.

ग्रहण केंद्रे केंद्रीय कोरपासून कमीत कमी ३००० किमी (१९०० मैल) अंतरावर असल्यामुळे त्यांपासून खगोलशास्त्रातील सर्वात जास्त विभेदन असलेली छायाचित्रे मिळतील. एसकेए दक्षिण गोलार्धातील उप-सहारा राज्यांमध्ये बनवले जाईल व त्याचे केंद्रीय कोर रेडिओ गोंगाट कमी असलेल्या आणि आपल्या आकाशगंगेचे सर्वोत्तम दृश्य दिसणाऱ्या दक्षिण आफ्रिका आणि ऑस्ट्रेलियामध्ये असेल.[४]

एसकेएच्या नियोजीत योजनेनुसार त्याचे बांधकाम २०१८ मध्ये सुरू करण्यात येणार आहे आणि सुरुवातीची निरीक्षणे २०२० साली घेण्यातयेतील. एसकेएचे बांधकाम दोन टप्प्यांमध्ये पूर्ण केले जाईल. पहिला टप्पा (२०१८-२०२३) दुर्बिणीच्या एकूण क्षमतेच्या १०% असेल.[५][६] एसकेएच्या पहिल्या टप्प्याचा खर्च ६५ कोटी युरो आहे. दुसऱ्या टप्प्याचा खर्च अद्याप काढण्यात आलेला नाही.[७] या प्रकल्पाचे मुख्यालय युनायटेड किंग्डमच्या जॉड्रेल बँक वेधशाळा येथे आहे.[८][९]

संघटना[संपादन]

लो-बँड एसकेए स्पार्स ॲपर्चर ॲरे स्टेशनचे कलात्मक चित्रण
एसकेए डेन्स ॲपर्चर ॲरे स्टेशनचे कलात्मक चित्रण

एसकेए या जागतिक प्रकल्पामध्ये दहा देश सहभागी आहेत. या प्रकल्पाचे उद्दिष्ट विश्वाची निर्मिती आणि उत्क्रांतीबद्दलच्या प्रमुख प्रश्नांचा वेध घेणे हा आहे.[१०]

नोव्हेंबर २०११ मध्ये एसकेए संघटनेची स्थापना केरण्यात आली आणि प्रकल्प केवळ एक सहकार्यामधून एक स्वतंत्र विना-नफा कंपनीमध्ये बदलला.[११] एप्रिल २०१६ पर्यंत एसकेए संघटनेचे सदस्य पुढीलप्रमाणे आहेत:[११][१२][१३]

जर्मनी या संघटनेचा सदस्य होता,[१६][१७] पण जून २०१५ मध्ये जर्मनीने सदस्यत्व सोडले.[१८]

वर्णन[संपादन]

ऑफसेट ग्रेगरियन अँटेनाचे कलात्मक चित्रण
एसकेएच्या केंद्रीय भागाचा आराखडा

एसकेए हजारो किलोमीटर अंतरामध्ये पसरलेल्या हजारो अँटेनांनी ग्रहण केलेले संदेश एकत्रित करून छिद्र संष्लेशण (ॲपर्चर सिंथेसिस) या तंत्राच्या सहाय्याने एका भव्य रेडिओ दुर्बिणीची नक्कल करेल.[१९] [२०]

एसकेए पहिल्या दोन टप्प्यांमध्ये ५० मेगाहर्ट्‌झ ते १४ गिगाहर्ट्‌झ या वारंवारतांदरम्यान अखंड कव्हरेज देईल.

  • पहिला टप्पा: २०२३ पर्यंत कमी आणि मध्य वारंवारतांमध्ये एकूण संकलन क्षेत्रफळाच्या १०% क्षेत्रफळ पुरवेल (एसकेए१).[२१]
  • दुसरा टप्पा:२०३० पर्यंत कमी आणि मध्य वारंवारतांमध्ये संपूर्ण शृंखला तयार.[२२]

५० मेगाहर्ट्‌झ ते १४ मेगाहर्ट्‌झ एवढ्या विस्तृत वारंवारतांसाठी एकाच प्रकारच्या अँटेना वापरल्या जाऊ शकत नाहीत. म्हणून एसकेए मध्ये एसकेए-कमी, एसकेए-मध्य आणि सर्व्हे शृंखलेसाठी वेगवेगळ्या प्रकारच्या अँटेनांच्या उप-शृंखला असतील.


महत्त्वाचे प्रकल्प[संपादन]

एसकेएला खगोलभौतिकी, मूलभूत भौतिकशास्त्र, विश्वनिर्मितीशास्त्र आणि मूलकण भौतिकशास्त्रामधील अनेक प्रश्नांची उत्तरे शोधण्याची क्षमता असेल असे अभिकल्पित केले जाईल. एसकेए साठी पुढील प्रमूख वैज्ञानिक विषय निवडण्यात आले आहेत:


Wiki letter w.svg
कृपया स्वत:च्या शब्दात परिच्छेद लेखन करून या लेखाचा / विभागाचा विस्तार करण्यास मदत करा.
अधिक माहितीसाठी या लेखाचे चर्चा पान, विस्तार कसा करावा? किंवा इतर विस्तार विनंत्या पाहा.

सामान्य सापेक्षतावादाच्या चाचण्या[संपादन]

दीर्घिका, विश्वनिर्मितीशास्त्र, कृष्णद्रव्य, कृष्णऊर्जा[संपादन]

पुनर्-आयनीकरणाचा काळ[संपादन]

वैश्विक चुंबकत्व[संपादन]

पृथ्वीच्या बाहेरील जीवनाचा शोध[संपादन]

संदर्भ[संपादन]

  1. Facts and figures. (इंग्रजी मजकूर)
  2. (2014) "Philip Diamond plenary: The Square Kilometre Array: A Physics Machine for the 21st Century" (इंग्रजी मजकूर). SPIE Newsroom. दुवा:10.1117/2.3201407.12. 
  3. [१], The Square Kilometre Array, p.19
  4. "Africa and Australasia to share Square Kilometre Array", २५ मे २०१२. (इंग्रजी मजकूर) 
  5. The project timeline. (इंग्रजी मजकूर)
  6. SKA site bid outcome. (इंग्रजी मजकूर)
  7. SKA Project. (इंग्रजी मजकूर)
  8. The SKA Organisation. (इंग्रजी मजकूर)
  9. UK to be giant telescope's HQ.
  10. Redfern, Martin (31 March 2011).
  11. ११.० ११.१ "The organisation", SKA Organisation. (इंग्रजी मजकूर) 
  12. http://www.mpifr-bonn.mpg.de/99606/news_publication_6728490?c=2169
  13. Sweden joins global radio telescope project. Chalmers. (इंग्रजी मजकूर)
  14. India’s National Centre for Radio Astrophysics becomes the 11th full SKA Organisation member. SKA Organisation. (इंग्रजी मजकूर)
  15. "भारतीय ‘स्का’ संघटनेची स्थापना", सकाळ, १७ फेब्रुवारी २०१५. 
  16. Germany joins SKA, praises SA. Business Day. (इंग्रजी मजकूर)
  17. Deutschland beteiligt sich an SKA-Riesenteleskop. Welt Online.
  18. Germany announces its intent to leave the SKA Organisation. Square Kilometre Array. (इंग्रजी मजकूर)
  19. The SKA Layout. (इंग्रजी मजकूर)
  20. How will SKA1 be better than today's best radio telescopes? [image]. (इंग्रजी मजकूर)
  21. SKA1. SKA Science. (इंग्रजी मजकूर)
  22. SKA2. SKA Science. (इंग्रजी मजकूर)

बाह्य दुवे[संपादन]