श्रीपाद वैद्य

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
Jump to navigation Jump to search
श्रीपाद वैद्य
SHRIPAD.jpg
जन्म ५ मे १९६९
नागपूर
राष्ट्रीयत्व भारतीय
नागरिकत्व भारतीय
धर्म हिंदू
वडील कृष्णराव शंकर वैद्य
आई शारदा कृष्णराव वैद्य
पुरस्कार दिल्ली येथे भारत गौरव पुरस्काराने सन्मानित

श्रीपाद वैद्य हे 'पर्यावरणीय मानव विकास' या विषयाचे जनक, सर्वप्रथम व्याख्याकर्ता ऑथर, रिसर्च चँपियन व ॲडव्होकेट आहेत.[१][२][३] ते पर्यावरणवादी, लेखक, कवी व नवनिर्मितीकारसुद्धा आहेत. पर्यावरणीय मानव विकास या विषयाच्या व्याख्येच्या अनुशंगाने पाणी, अन्न, ऊर्जा, नवनवीन खेळ, नवनिर्मिती, इकोवरशिप, विज्ञान, साहित्य, लेखन, कला, इत्यादि सारख्या पर्यावरणीय मानव विकासात महत्त्वाच्या ठरणाऱ्या बाबींमध्ये त्यांनी केलेले विक्रम व उपाययाेजना जनतेला योग्य दिशा दाखवून जनजागृती करतात. ते या क्षेत्रातील अग्रणी रेकॉ़र्ड सेटर आहेत.[४][५][६][७] 'पर्यावरणीय मानव विकास' या क्षेत्रातील त्यांच्या नि:स्वार्थ योगदानासाठी त्यांना पुरस्कार मिळाले आहेत.[८][९][१०][११][१][१२] त्यांच्या शंभराहून अधिक, विविध राष्ट्रीय व आंतरराष्ट्रीय स्तरांवरील विक्रमांनी पर्यावरणीय मानव विकासाच्या कार्यात भर पडली आहे.[१३][१४][१५] जगाच्या पाठीवर कोठेही पर्यावरणीय मानव विकास साधू इच्छिणारा निःस्वार्थ स्वयंसेवक हा कोणत्याही बाह्य मदतीची अपेक्षा न ठेवता स्वतःच सततचे प्रयत्न करत राहू शकतो, याचे उदाहरण दाखवायचे झाल्यास त्यांचे कार्य बोलके व प्रेरणादायी असे आहे. [१२][१६][१७][८][१८][१९][२०][२१][२२][२३][६][२४][२५][२६][२]. मानवी जीवनाला सुखी, समृद्ध व सक्षम करणारी पर्यावरणीय मानव विकासाची नवी दिशा त्यांनी दाखविली.[१][२७] १९९३ पासून आजतागायत ते निरपेक्षपणे पर्यावरणीय मानव विकासासाठी प्रचार, प्रसार व संशोधनातून सातत्यपूर्ण योगदान देत आले असून त्यांनी या संबंधित ज्ञान 'सा विद्या या विमुक्तये' (The knowledge is that which liberates) या उक्तीनुसार सर्वांसाठी मुक्त करून विविध माध्यमांद्वारे जगभरात प्रसिद्ध केलेले आहे.

सुरुवातीचे जीवन[संपादन]

श्रीपाद वैद्य यांचा जन्म ५ मे, १९६९ रोजी नागपूर येथे मध्यमवर्गीय मराठी कुटुंबात झाला. त्यांचे वडील कृष्णराव व आई शारदा यांचे आराध्य हे श्रीदेव दत्त असल्याने त्यांचे नाव श्रीपाद असे ठेवण्यात आले. त्यांच्या वडिलांनी भारतीय सैन्यात सेवारत असताना चीनच्या व पाकिस्तानच्या विरुद्ध झालेल्या १९६५ सहित एकूण तीन युद्धांत सक्रिय सहभाग नोंदविला होता.[२८] नागपूर महानगरपालिकेतर्फे आयोजित नागपूर महोत्सव २०१६ तील माजी सैनिकांप्रती कृतज्ञता व्यक्त करणाऱ्या कार्यक्रमात कृष्णराव वैद्य यांचा मरणोपरान्त सत्कार मुलगा या नात्याने श्रीपाद यांनी स्वीकारला.

नागपूर विद्यापीठातून त्यांनी बी.ई., एल्‌एल.बी., एम.बी.ए या पदव्या प्राप्त केल्या. त्यांनी कोळसा खाणींसहित सोन्याच्या खाणींचा (जगातील सर्वात खोल खाणींपैकी एक समजल्या जाणारी कोलार येथील चँपियन माईन) देखील अनुभव घेतला. त्यांनी दिल्ली येथील एका नामवंत इन्स्टिट्यूटमधून पोस्ट ग्रॅज्युएशन डिप्लोमा इन इकोलॉजी ॲन्ड एनव्हायर्नमेंट हा अभ्यासक्रम पूर्ण केला व इतरही पर्यावरणमित्र विषयांसंबंधी विविध सर्टिफिकेट कोर्सेस केले. त्यांनी भगवद्गीतेचाही अभ्यास केला आहे.[२९]

पर्यावरणीय मानव विकास[संपादन]

नैसर्गिक संसाधनांचे पर्यावरणीय मानव विकासात अनन्यसाधारण असे महत्त्व आहे. 'पर्यावरणीय मानव विकास' या विषयाची व्याख्या इंग्रजीमध्ये अशी आहे : The systematic process of using knowledge and eco-innovations for satisfying fundamental human needs along with creation of enriched environment, peace, competence and more opportunities to spread happiness and bring about well-being of ordinary people.[१] पर्यावरणीय मानव विकास ही एक नीटनेटकी अशी धोरणात्मक योजनाप्रणाली आहे जिचा उद्देश उपलब्ध ज्ञानाच्या आधारे सृजनात्मक अशा निसर्गमित्र नवनिर्मितींचा उपयोग मानवाच्या मूलभूत गरजा भागविण्यासाठी तसेच समृद्ध पर्यावरण, शांती, सक्षमता व अधिकच्या सुसंधी घडविताना सर्वसामांन्यांचे कल्याण साधून त्यांना सुखी करणे हा आहे.[१][२७][३०][३१][३२][३३][३४]

पर्यावरणीय मानव विकासातील उल्लेखनीय कार्ये[संपादन]

पाणी विषयक[संपादन]

  • जगातील पहिला स्वस्त साैर वाॅटर फिल्टर (World's first identified inexpensive solar water filter) : [३५][३६]त्यांनी केलेल्या या नवनिर्मितीचे जनहितार्थ सादरीकरण करण्यासाठी त्यांनी आय.आय.टी. कानपूर यांच्या 'TECHKRITI 2012' या कार्यक्रमाचे विशेष आमंत्रण सीविकारून तेथे सहभाग नाेंदवला. या नवनिर्मितीसाठी त्यांची विविध राष्ट्रीय व वर्ल्ड रॅकॉर्ड्‌सनी नाेंद घेतली.[३७][३५][३८][३९][४०][४१][४२][४३][४४] पिण्याचे अशुद्ध पाणी पिण्यायोग्य करणारी अशी ही त्यांची नवनिर्मिती कमी खर्चाची असली तरीही संपूर्ण शास्त्रीय सिद्धांतांवर काम करते. मुख्य म्हणजे ही नवनिर्मिती सूर्यकिरणांचा थेट वापर करत असल्याने सोलर बॅटरी, सोलर पॅनल, इत्यादींची आवश्यकता नसून त्यामुळे होणारे ई-वेस्ट (e-waste) सुद्धा आपोआप टळून प्रदूषणाला आळा बसतो. यात इतर कोणत्याही ऊर्जा उपकरणाचा वापर केला जात नाही. विशेष सामग्री किंवा तज्ज्ञ व्यक्तीची आवश्यकता नसल्याने अतिदुर्गम भागातही या नवनिर्मितीचा वापर शक्य हाेतो. अनुकरणातून प्रसार घडत गेल्याने अनेकांना सोयीचे ठरते. यात कॅपिलरी पंपिंग तंत्राचा केलेला वापर वैशिष्ट्यपूर्ण आहे.
  • वॉटर क्रेडिट : जल संरक्षण व संवर्धनाच्या दृष्टीने अतिशय महत्त्वाच्या अशा पर्यावरणपूरक 'वॉटर क्रेडिट' या संकल्पनेला वैद्य यांनी सर्वप्रथम मांडले.[४५] या संकल्पनेला विविध समर्थने प्राप्त झालेली आहेत.[४६][४७][४८][४९][५०]
  • रुटर पॉट : झाडांच्या कुंड्यांतून बाहेर वाहून माेठ्या प्रमाणात वाया जाणाऱ्या पिण्याच्या पाण्याची बचत करण्यासाेबतच झाडाला याेग्यप्रकारे व कमी देखभालीत नियमित पाणी-पुरवठा करणारी अशी ही साेपी, घरच्या घरी सहज शक्य, प्रतिकृतीगत समाजेापयाेगी निसर्गमित्र नवनिर्मिती त्यांनी केली.[६][५१][५२][५३][५४][५][५५]
  • क्लीन वॉटर हार्वेस्टिंग : Clean Water Harvesting ही नवसंकल्पना त्यांनी मांडली. रेन वॉटर हार्वेस्टिंगच्या धर्तीवरच विविध कारणांस्तव वाया जाणाऱ्या स्वच्छ पाण्याची जपणूक / साठवणूक / पुनर्वापर व गत्यंतर नसल्यास जमिनीत पुनर्भरण करण्याच्या प्रयत्नांचा यात समावेश आहे.[३०]

अन्न विषयक[संपादन]

  • फूड ऑफ फ्यूचर : पिण्याच्या पाण्याचे वाढते दुर्भिक्ष लक्षात घेऊन व समुद्राच्या तसेच जमिनीतील खाऱ्या पाण्याचा उपयाेग करून घेणारी 'फूड ऑफ फ्यूचर' ही संकल्पना मांडताना त्यांनी इको-फ्रेंडली भाजी म्हणून रानघोळ (घोळाची भाजी) (Portulaca Oleracea) चे महत्त्व शोधून ते लक्षात आणून दिले.[५६][५७][५८][५९][६०][६१][६२][६३][६४]
  • खाऱ्या (saline) जमिनींची सुपीकता : खाऱ्या (saline) जमिनींची सुपीकता वाढविण्यासाठी 'खाऱ्या (saline) जमिनीवर वाढणारे वृक्षारोपण' (salt sustained plantation) करण्याचे सुचविताना त्यांनी यासाठी एक साधे,सहज शक्य व प्रतीकृतिगत असे साधन नवनिर्मित केले ज्याद्वारे आर्द्र हवामानाच्या हवेत असलेली पाण्याची वाफ ही वृक्षाला उपयोगी अशा खाऱ्या पाण्यात बदलते. यामुळे पिण्यायोग्य पाण्याची संसाधने प्रभावित न होता वृक्ष वाढतात. वृक्ष वाढीमुळे पाऊस पडतो व जमीन सुपीक होते हे सर्व जाणतात. समुद्राच्या / खाऱ्या पाण्याच्या स्रोतांचा पाईपलाईनमधून सर्वदूर वापर शक्य व्हावा या उद्देशाने त्यांनी छत / गच्चीवरील सॉल्ट सस्टेनेबल भाजीपाल्याचा बगीचा तसेच कुंडीतील सॉल्ट सस्टेनेबल वृक्ष (Salt sustainable plants) ही संकल्पना मांडली.[६५][६६][४२][४३][५७][५८]
  • मध : 'बॅच फ्लॉवर हनी' (Batch Flower Honey) ही ४५ प्रकारच्या वृक्षवनस्पतींपासूनच्या मधाचे वर्गीकरण करून मधाचा उपयोग वाढविणारी अशी त्यांची नवनिर्मिती आहे.[६७][६८]
  • दूध : दुभत्या जनावरांच्या आहारात नियमित प्राधान्याने असलेल्या वनस्पतींचा उल्लेख त्याच्या दुधाच्या लेबल / टॅगवर करण्याची संकल्पना त्यांनी मांडली. उदाहरणार्थ, 'कडुनिंबाचा पाला नियमित खाणाऱ्या दुभत्या जनावराचे दूध' असा टॅग, इत्यादि. दुभत्या जनावरांच्या आहारानुसार त्यांच्या दुधाचे महत्त्व वाढविणारी ही नवसंकल्पना पशुवैद्यक, आहारतज्ज्ञ, आयुर्वेदतज्ज्ञ तसेच ग्रामीण उद्योजकता वाढीशी संबंधित अशी आहे. [६९]
  • कॉलिफ्लॉवर स्टेमकाेअर चिप्स : फुलकोबीच्या निरुपयोगी समजून वाया जाणाऱ्या देठापासून (डंठलापासून) खाद्योपयोगी चिप्स (Cauliflower Stemcore Chips) बनविता येतात, हे त्यांनी शोधले.[७०]

ऊर्जा विषयक[संपादन]

  • स्पॉन्टेनियस हीट एनर्जी रिझर्व्ह (spontaneous heat energy reserve) : 'स्पॉन्टेनियस हीट एनर्जी रिझर्व्ह' या नवीन ऊर्जा स्रोतावर पुस्तकाचे लेखन करणारे ते सर्वांत पहिले लेखक आहेत. स्पॉन्टेनियस हीट एनर्जी ही जागतिक तापमानवाढीवर अंकुश आणण्यासाठीचा एक उपाय ठरू शकणारा नवीन ऊर्जा स्रोत आहे, हे त्यांनी निदर्शनास आणून दिले. स्पॉन्टेनियस हीट एनर्जी हे नवीन ऊर्जा स्रोताचे भांडार असल्याचे त्यांनी शाेधले.[७१][७२][७३][७४][७५][७६][२९][७७][७८]
  • गुरुत्वाकर्षण ऊर्जा चक्र (Gravity energy wheel) : त्यांनी जगातील पहिल्या वेट ऑपरेटेड गुरुत्वाकर्षण ऊर्जा चक्र (Gravity energy wheel) मॉडेलची निर्मिती केली. तिचा उपयोग गुरुत्वाकर्षण ऊर्जेसंबंधित संशोधन कार्यात होणे शक्य आहे. चाकाचे गुरुत्वाकर्षण केंद्र अतिशय कमी प्रमाणात बाह्य ऊर्जा वापरून सतत बदलत ठेवता येऊ शकते व त्यायोगे गुरुत्वाकर्षणाचा फायदा घेऊन चाकर फिरते ठेवता येते, हे त्यांनी या मॉडेलद्वारे दाखविले.[७९][८०][८१][८२][८३][८४][८५][८६][८७][८८][८९]

नवनवीन खेळ[संपादन]

श्रीपाद वैद्य यांनी विविध नवीन खेळांची रचना केली आहे[७०][९०][९१]. देश-विदेशात तसेच नवीन खेळांच्या विश्वकोशात या खेळांची नाेंद घेतली गेली आहे.[९२][९३][९४][८][९५][९६][९७][९८][११][९९][१००]

विक्रम प्राप्त स्पोर्टिंग चॅलेंजेस[संपादन]

स्पोर्टिंग चॅलेंजेस द्वारे आव्हानात्मक वृत्ती संरचनात्मकतेच्या वाटेवर येण्यास मदत होऊन समाजात शांतीचा मार्ग प्रशस्त होतो. या दृष्टीने महागड्या खेळांपासून वंचित राहिलेले, घरच्या घरी सहज उपलब्ध साधनांद्वारे खेळून जागतिक पातळीवरही आपले काैशल्य दाखवू शकतील अशा विविध स्पोर्टिंग चॅलेंजेसचे महत्त्व त्यांनी निदर्शनास आणून दिले. अनेक स्पोर्टिंग चॅलेंजेसचे ते ओरिजिनेटर आहेत. खेळभावना प्रोत्साहित करणाऱ्या त्यांच्या राष्ट्रीय व विश्वविक्रमांच्या संदर्भातील विविध चॅलेंजेस जगभरात प्रदर्शित झाली आहेत.[१८][२६][१२०][१२१][१२२][१२३]

  • मोस्ट रबर बॅन्ड्ज स्ट्रेच्ड ओव्हर द फेस इन वन मिनिट (Most rubber bands stretched over the face in one minute)[१२१][१२४][१२५][१२६][१२७][१२८][१२९][१३०][३६][१३१][१३२][१३३][१३४][१३५][१३६]
  • मोस्ट ड्राइड पीज मुव्ह्‌ड इन वन मिनिट यूजिंग अ स्ट्राॅ (Most dried peas moved in one minute using a straw)[१२२][१३०][३६][१३१][१३२][१३३][१३४][१३६]
  • मोस्ट स्पून्स बॅलेन्स्ड ऑन द फेस (Most spoons balanced on the face)[१३०][३६][१३१][१३२][१३७][१३३][१३४][१३८][१३५][१३६]
  • द लाँगेस्ट पेपर क्लिप चेन इन ३० सेकंड्स (The longest paper clip chain in 30 seconds)[१३६][१३९][१४०][१४१]
  • फास्टेस्ट पेपर क्लिप चेन इन वन मिनिट (Fastest paper clip chain in one minute)[१४२]
  • फास्टेस्ट काॅइन स्टॅकिंग इन वन मिनिट (Fastest coin stacking in one minute)[१४३][१४४]
  • स्टॅकिंग मोस्ट काॅइन्स इन्टू अ टाॅवर बाय वन हॅन्ड इन वन मिनिट (Stacking most coins into a tower by one hand in one minute)[१४३]
  • मोस्ट काॅइन्स स्टॅक्ड ऑन द फिस्ट (Most coins stacked on the fist)[१४५][१४६]
  • मोस्ट काॅइन्स स्टॅक्ड ऑन मेजरिंग स्केल (Most coins stacked on measuring scale)[१४५][१४६]
  • मोस्ट काॅइन्स स्टॅक्ड ऑन द फिस्ट रेस्टिंग ऑन द टेबल (Most coins stacked on the fist resting on the table)[१४५][१४६]
  • मोस्ट काॅइन्स बॅलॅन्स्ड ऑन द एल्बो ॲन्ड काॅट् (Most coins balanced on the elbow and caught)[१४५][१४६]
  • मोस्ट काॅइन्स स्टॅक्ड ऑन द सिंगल काॅलम (Most coins stacked on the single column)[१४५][१४६]
  • टाॅलेस्ट काॅईन टाॅवर स्टॅक्ड ऑन द लिटल फिंगर (Tallest coin tower stacked on the little finger)[१४५][१४६]
  • टाॅलेस्ट काॅईन टाॅवर स्टॅक्ड ऑन फोरफिंगर (Tallest coin tower stacked on forefinger)[१४५][१४६]
  • टाॅलेस्ट काॅईन टाॅवर स्टॅक्ड ऑन थंबनेल (Tallest coin tower stacked on thumbnail)[१४५][१४६]
  • टाॅलेस्ट काॅईन टाॅवर स्टॅक्ड ऑन द टिप ऑफ मिडल फिंगर (Tallest coin tower stacked on the tip of the middle finger)[१४७]
  • टाॅलेस्ट काॅईन टाॅवर स्टॅक्ड ऑन बायसेप (Tallest coin tower stacked on bicep)[१४८]
  • मोस्ट ५ रुपी काॅइन्स स्टॅक्ड विथ वन हॅन्ड इन ३० सेकंडस् (Most five rupee coins stacked with one hand in 30 seconds)[१४९]
  • मोस्ट १० रुपी काॅइन्स बॅलॅन्स्ड ऑन द फेस (Most ten rupee coins balanced on the face)[१५०]
  • मोस्ट कॅन्डीज ड्राॅप्ड इन वन मिनिट यूजिंग अ स्ट्राॅ (Most candies dropped in one minute using a straw)[१५१]
  • फास्टेस्ट टाईम टु प्लेस हंड्रेड ड्राइड पीज इन अ बाॅक्स यूजिंग अ स्ट्राॅ (Fastest time to place 100 dried peas in a box using a straw)[१५२]
  • मोस्ट टेनिस बाॅल्स हेल्ड इन हॅन्ड ॲट वन्स (Most tennis balls held in hand at once)[१५३][१५४][१५५][१५६]
  • मोस्ट कॉइन्स यूज्ड टु बिल्ड अ ब्रिज (Most coins used to build a bridge - LBR 2019)
  • मोस्ट कॉइन्स स्टॅक्ड इनसाइड टेप रोल वन बाय वन यूजिंग वन हॅन्ड (Most coins stacked inside tape roll one by one using one hand - LBR 2019)
  • मोस्ट वन रुपी कॉइन्स हेल्ड इन हॅन्ड (Most one rupee coins held in hand - LBR 2019)
  • टॉलेस्ट कॉईन टॉवर ऑन अ सिंगल कॉलम्न (Tallest coin tower on a single column - LBR 2019)
  • मोस्ट कॉइन् स्टॅक्ड ऑन द टिप ऑफ द थम्ब (Most coins stacked on the tip of the thumb - LBR 2019)
  • मोस्ट टेन रुपी काॅइन्स बॅलॅन्स्ड ऑन फेस (Most Rs 10 coins balanced on face - LBR 2019)
  • मोस्ट कॉइन्स स्टॅक्ड ऑन टिप ऑफ द मिडल फिंगर (Most coins stacked on tip of the middle finger - LBR 2019)
  • मोस्ट कॉइन्स स्टॅक्ड ऑन टिप ऑफ द फोरफिंगर (Most coins stacked on tip of the forefinger - LBR 2019)
  • मोस्ट कॉइन्स स्टॅक्ड ऑन अ टेप रोल (Most coins stacked on a tape roll - LBR 2019)
  • मोस्ट कॉइन्स स्टॅक्ड ऑन फोरहेड यूजिंग वन हॅन्ड ( Most coins stacked on forehead using one hand - LBR 2019)
  • मोस्ट कॉइन्स स्टॅक्ड ऑन बायसेप्स (Most coins stacked on biceps - LBR 2019)
  • टॉलेस्ट कॉइन टॉवर ऑन अ ब्रिज (Tallest coin tower on a bridge - LBR 2019)
  • टॉलेस्ट कॉइन टॉवर स्टॅक्ड ऑन अ कॉइन ब्रिज (Tallest coin tower stacked on a coin bridge) [१५७]
  • टॉलेस्ट १० रुपी टॉवर स्टॅक्ड ऑन पिंकी फिंगर (Tallest 10 - rupee tower stacked on pinky finger) [१५८]
  • टॉलेस्ट १० रुपी टॉवर स्टॅक्ड ऑन इन्डेक्स फिंगर (Tallest 10 - rupee tower stacked on index finger) [१५९]
  • टॉलेस्ट १० रुपी टॉवर स्टॅक्ड ऑन थंबनेल (Tallest 10 - rupee tower stacked on thumbnail) [१६०]
  • मोस्ट इन्डियन रुपीज बॅलॅन्स्ड ऑन एल्बो ॲन्ड काॅट् (Most Indian rupees balanced on elbow and caught) [१६१]
  • मोस्ट काॅइन्स स्टॅक्ड ऑन फिस्ट (Most coins stacked on fist) [१६२]
  • मोस्ट काॅइन्स स्टॅक्ड ऑन फिस्ट रेस्टेड ऑन अ टेबल (Most coins stacked on fist rested on a table) [१६३]
  • मोस्ट ५ रुपी कॉइन्स स्टॅक्ड इन वन मिनिट यूजिंग राईट हॅन्ड (Most five - rupee coins stacked in one minute using right hand) [१६४]
  • टॉलेस्ट कॉइई टॉवर स्टॅक्ड विथ राईट हॅन्ड इन वन मिनिट (Tallest coin tower stacked with right hand in one minute) [१६५]
  • टॉलेस्ट कॉईन टॉवर स्टॅक्ड विथ राईट हॅन्ड इन थर्टी सेकंड्स (Tallest coin tower stacked with right hand in 30 seconds) [१६६]
  • मोस्ट कॅन्डीज प्लेस्ड इन अ जार यूजिंग अ स्ट्रॉ इन वन मिनिट (Most candies placed in a jar using a straw in one minute) [१६७]
  • मोस्ट ड्राइड पीज प्लेस्ड इन अ बॉक्स इन वन मिनिट यूजिंग अ स्ट्रॉ (Most dried peas placed in a box in one minute using a straw) [१६८]
  • फास्टेस्ट टाईम टु प्लेस १०० ड्राईड पीज इन अ बॉक्स यूजिंग अ स्ट्रॉ (Fastest time to place 100 dried peas in a box using a straw) [१६९]
  • मोस्ट टेनिस बॉल्स हेल्ड इन हॅन्ड ॲट वन्स (Most tennis balls held in hand at once) [१७०]
  • मोस्ट रबर बॅन्ड्ज स्ट्रेच्ड ओव्हर द हेड इन वन मिनिट (Most rubber bands stretched over the head in one minute) [१७१]
  • मोस्ट स्पून्स बॅलेन्स्ड ऑन फेस ॲट वन्स (Most spoons balanced on face at once) [१७२]
  • लाँगेस्ट पेपर क्लिप चेन असेम्बल्ड इन वन मिनिट (Longest paper clip chain assembled in one minute) [१७३]
  • लाँगेस्ट पेपर क्लिप चेन असेम्बल्ड इन थर्टी सेकंड्स (Longest paper clip chain assembled in thirty seconds) [१७४]

नवनिर्मिती[संपादन]

  • इको-इनोव्हेशन्स : त्यांच्या ५० हून अधिक निसर्गमित्र नवनिर्मितींमुळे (Eco-innovations Galore) इ.स. २००९ ला त्यांची विक्रमांच्या पुस्तकात नोंद झाली. इको-इनोव्हेशन्सच्या विकासासाठी ते जगातील सर्वात पहिले रेकॉर्ड होल्डर (विक्रमवीर) आहेत.[६९][१७५][१७६][७१][७२][७४][१७७][१७८][१७९][१८०][१८१][१८२][१८३][१८४][१८५][१८६][१८७]. त्यांनी पर्यावरण हितार्थ शोधलेल्या 'बांडगूळ टेक्निक ऑफ प्लॅन्टेशन', 'ग्रीन बॉक्स अफॉरेस्टेशन टेक्निक', 'सीड आयडाॅल', 'अर्थक्वेक रेजिस्टंट बांबू वॉल' (ज्यात रेतीऐवजी राखेचा पर्याय सुचविला आहे), यासारख्या १०० हून अधिक नवसंकल्पनांची नोंद इनोव्हेशन संबंधित डाटाबेसमध्ये झालेली आहे.[९४]
  • मच्छर किडा सापळा (Mosquito Larva Trap) : जनउपयोगाच्या हेतूने त्यांनी एक प्रतिकृतिगत कमखर्चिक, निसर्गमित्र मच्छर किडा सापळा बनवला. ह्यात डासांच्या जीवन चक्राचा उपयोग केला आहे. कोणत्याही प्रकारचे प्रदूषण टाळून, कोणतीही ऊर्जा न वापरता मच्छरांचा बंदोबस्त या सापळ्याद्वारे करता येऊ शकतो हे त्यांनी दाखविले.[२०][१८८][१८९][१९०]
  • युरीन कलेक्शन सेंटर्स : उघड्यावर मूत्रविसर्जनाला आळा घालण्यास उपयोगी तसेच पर्यावरण व मानव हितार्थ ही नवसंकल्पना त्यांनी २०११ सालाच्या आधीच मांडली होती व या नवसंकल्पनेची डाटाबेसमध्येही नोंद झाली. आज अशा प्रकारच्या संकल्पनांचा कचरा व्यवस्थापनात उपयोग होऊ शकतो हा आशावाद वाढत आहे. शेतीसाठी उपयुक्त यूरियाच्या उत्पादनात युरीनचा (मूत्राचा) वापर होऊ शकतो. [३४][१९१][१९२]

निसर्गपूजा (Eco-worship)[संपादन]

  • इकोवर्शिप प्रसार : आराध्य वृक्षांच्या माध्यमातून इकोवर्शिप म्हणजेच निसर्गपूजेचा प्रसार करणारे जगातील पहिले नक्षत्रवन वृक्षारोपण त्यांनी नागपुरात केले.[१९३][१९४][१९५][१९६][१९७] निसर्गाप्रती आदरयुक्त आत्मीयता वाढावी व त्यायोगे निसर्गसंवर्धन घडावे या उद्देशाने आजवर नामस्वरूपात / निर्गुणस्वरूपात असलेल्या निसर्गदत्त या दैवताची सगुणस्वरूपातील मूर्तिपूजा त्यांनी सुरू केली. या निसर्गदत्त निसर्गपूजेद्वारे आपल्या आजूबाजूचा निसर्ग हेच खरे ईश्वराचे स्वरूप असल्याची भावना वृद्धिंगत होऊन निसर्गपूजा संकल्पांच्या माध्यमातून निसर्गसेवा घडते, जी आजच्या काळाची निकडीची आवश्यकता आहे. नक्षत्रवन निसर्गपूजेसंबंधित त्यांच्या विश्वविक्रमामुळे व्यक्तिसापेक्ष अशा आराध्य वृक्षाराेपणाच्या संकल्पनेची जगात ओळख निर्माण झाली. त्यामुळे जगभरात विविध ठिकाणी आराध्य वृक्षाराेपणाला सदर्भ प्राप्त होऊन आपसूकच हातभार लागला. [१९८][८][९७][९८][९६][९५][१९९][२००][२०१]
  • निसर्गपूजा लेखन : सर्वांना सहज समजावे व अनुकरणातून निसर्ग संरक्षणाचे कार्य सफल होण्यासाठी भगवंताचे अधिष्ठान लाभावे या उद्देशाने त्यांनी निसर्गपूजा पद्धतीचे लेखन केले. [२०२][२०३][२०४][२०५]

विज्ञान विषयक[संपादन]

  • पर्यावरणीय सिद्धान्त : त्यांनी एकूण चार पर्यावरणीय सिद्धान्त मांडले.[२०६][२०७][२०८][२०९] ते खालीलप्रमाणे :
  1. पर्यावरणीय सहिष्णुता सिद्धान्त (Theory of Environmental Bearability) : जेव्हा एखाद्या सजीवाचा पर्यावरणीय बदलांशी अल्पकाळ किंवा अल्पप्रभावासाठी साक्षात्कार हाेतो तेव्हा त्या सजीवात या पर्यावरणीय बदलांशी जुळवून घेण्याकरिता अल्प असे बदल घडतात. मात्र असे पर्यावरणीय प्रभाव संपुष्टात येतांच, त्यांच्यामुळे निर्माण झालेले सजीवांमधील बदलसुद्धा नाहीसे होऊन, तो सजीव पूर्वस्थितीला जातो. असे तेव्हाच घडते जेव्हा हे पर्यावरणीय प्रभाव त्या सजीवाच्या सहिष्णुता क्षमतेच्या मर्यादेचे उल्लंघन करीत नाहीत. उदाहरण : घराबाहेर थंडीत फिरताना हातमोजे घातले नसल्यास हात सुजू शकतात मात्र घरातील उबदार वातावरणात परत आल्यावर हातांची स्थिती पूर्ववत होते.
  2. पर्यावरणीय प्रतिरोध सिद्धान्त (Theory of Environmental Opposition) : जेव्हा एखाद्या सजीवावर होणारे पर्यावरणीय प्रभाव हे त्याच्या शारीरिक सहिष्णुतेच्या (सहनशीलतेच्या) मर्यादा ओलांडतात तेव्हा हा सिद्धान्त लागू होतो. यात सजीवावर होणारा कोणताही पर्यावरणीय प्रभाव त्या सजीवाच्या सहनशीलतेच्या मर्यादेच्या जास्त प्रमाणात किंवा जास्त वेळाकरिता असतो तेव्हा अशा दीर्घकालीन किंवा तीव्र प्रभावाने सजीवाच्या शरीरावर काही बदल होतात. मात्र यानंतर सजीवाचे शरीर निसर्गतः असा सिद्धिकारक उलट परिणाम उत्पन्न करते, ज्यामुळे पर्यावरणीय प्रभावांनी शरीरावर होणाऱ्या बदलांची स्थिती अगदी विरुद्ध आणि जास्त परिमाणांनी पालटली जाते. उदाहरण : सहनशीलतेपेक्षा जास्त थंडीत पावसात फिरल्यावर थंडी बाधते. यामुळे शरीराचे तापमान कमी होण्याचा तात्पुरता बदल पर्यावरणीय प्रभावाने घडू बघतो मात्र त्यानंतर शरीर सिद्धिकारक उलट परिणाम उत्पन्न करते ज्यामुळे घरी आल्यावर शरीराचे तापमान वाढते व ताप आल्यासारखे होते.
  3. पर्यावरणीय विनाश सिद्धान्त (Theory of Environmental Destruction) : जेव्हा एखाद्या सजीवावर होणारे पर्यावरणीय प्रभाव हे अतिशय मोठ्या असहनीय प्रमाणात आणि अति दीर्घकाळासाठी (असहनीय काळासाठी) कार्यरत राहतात तेव्हा अशा प्रभावांमुळे सजीवाच्या शरीरावर कायमस्वरूपी बदल होतात व या बदलांना पलटविणारा असा कोणताही परिणामकारक उलट परिणाम सजीवाचे शरीर उत्पन्न करू शकत नाही. उदाहरण : असहनीय हिमलोटात किंवा बर्फाळ प्रदेशातील अतिथंड पाण्यात पडल्यास शरीराचे तापमान कमी होते मात्र ही स्थिती पलटविण्यासाठी शरीर कोणतेही उलट परिणाम उत्पन्न करू शकत नाही.
  4. पर्यावरणीय सृजन सिद्धान्त (Theory of Environmental Creation) : जेव्हा एखाद्या सजीवाच्या शरीरावर असा पर्यावरणीय प्रभाव पडतो जो अतिशय अल्प प्रमाणात पण परिणामकारक काळासाठी अशा पद्धतीने कार्यरत राहतो, ज्याच्याकडे शरीराचे विशेष ध्यान जात नाही, तेव्हा असा पर्यावरणीय प्रभाव सर्वसाधारण परिस्थितीत सजीवाच्या शरीरावर निश्चित असे बदल घडवितात. मात्र शरीराकडून यासाठी कोणताही सिद्धिकारक उलट परिणाम उत्पन्न होत नाहीत. उदाहरण : उष्ण प्रदेशातून थंड प्रदेशात किंवा थंड प्रदेशातून उष्ण प्रदेशात स्थानांतरित झालेल्या लोकांच्या वर्णछटेत कालांतराने फरक दिसून येतो. व्यक्तीच्या शरीराचा सतत कपड्यांनी झाकलेल्या भागाचा रंग व कपड्यांनी झाकला नसलेल्या भागाचा रंग यातही तफावत आढळते.
  • पर्यावरणीय इलेक्ट्रोपथी विज्ञान : पर्यावरणीय इलेक्ट्रोपथी विज्ञान या त्यांच्या संशोधनाअंतर्गत त्यांनी, इलेक्ट्रोपथी विज्ञानात सांगितलेल्या विदेशी वनस्पतींच्या ऐवजी १२८ प्रकारच्या देशी वनस्पतींचा पर्याय शोधला. त्यांचा हा शोध स्थानिक वनस्पतींच्या वृक्षारोपणासोबतच स्थानिक संशोधन व विकासाला चालना देणारा असा होता. श्रीपाद वैद्य हे इलेक्ट्रोपथी विकासाकरिता जगातील पहिले भारतीय इनोव्हेटर / नवनिर्मितीकार ठरले, तसेच इलेक्ट्रोपथीकरिता विश्वविक्रमात नोंद झालेली जगातील पहिली व्यक्ती ठरले.[२०९][२१०][२११][२१२]

साहित्य व लेखन विषयक[संपादन]

कला विषयक[संपादन]

कॉईन स्टॅकिंग या कलाप्रकारात त्यांनी विविध प्रयोग यशस्वी केले ज्याची नोंद विविध विक्रमस्वरूपात झाली. जगातील सर्वात वेगवान स्टॅकिंग म्हणजेच एका मिनिटात ७३ नाणी स्टॅक करण्याचा विक्रम[१४३][१४४]त्यांच्या नावे आहे. त्यांनी कॉईन स्टॅक्ड उभी थ्री-डी शब्दरचना (Vertical 3D coin structure of 'HI' - LBR 2019), श्री गणेश स्वरूपाची रचना, इत्यादि सारख्या नवनिर्मितींची सुरुवात करून या कलेला प्रसारित करण्याचा प्रयत्न केला.[२४५][२४६][२४७][२४८][२४९]

इतर सहभाग व सहयोग[संपादन]

  • पर्यावरण वाहिनी सदस्य : मार्च १९९३ पासून पुढील दोन वर्षांच्या काळात ते नागपूर जिल्हा पर्यावरण वाहिनी (पर्यावरण व वन मंत्रालय, भारत सरकार) या समितीचे मानद सदस्य होते.या काळात त्यांनी पर्यावरण संवर्धनाकरिता, विशेषतः जल प्रदूषण कमी करण्याकरिता भरीव कार्य केले.[२२५][२५०][२५१][२२९][२५२][१७८][१७९][१८०][१८२][२५३]
  • युनायटेड नेशन्स एनव्हायर्नमेंट प्रोग्राम (UNEP) च्या जागतिक पर्यावरण दिवस (World Environment Day) कार्यक्रमातील संकल्प सहभागाबद्दल त्यांना प्रशस्तीपत्रे मिळाली आहेत.[२५४][४२]
  • पर्यावरण व शिक्षण क्षेत्राशी संबंधित सेवाभावी संस्थांच्या कार्यात त्यांचा मोलाचा सहयोग राहिला.
  • पर्यावरणहितार्थ शाकाहार, जीवदया व निर्व्यसनी राहणीमानाचे ते पुरस्कर्ते आहेत.[१५४][१५३][१५५]
  • 'फ्रेंडलिएस्ट डे ऑफ द इयर' या विश्वविक्रमासाठी त्यांना सहभाग प्रमाणपत्र प्राप्त आहे.[१४१]
  • मोझिला सर्टिफिकेट ऑफ थँक्स टू हेल्प सेट अ वर्ल्ड रेकाॅर्ड (१७ जून २००८)[१८५]
  • नॅशनल जिओग्राफिक - द ग्रेट नेचर प्रोजेक्ट यांच्या 'लार्जेस्ट ऑनलाईन फोटो अल्बम ऑफ ॲनिमल्स' या विश्वविक्रमात सहभाग
  • मोस्ट 'टाईम्स ऑफ इंडिया - नागपूर एडिशन' न्यूजपेपर्स कलेक्टेड इन वन इयर (Most 'Times of India - Nagpur Edition' newspapers collected in one year) [२५५] हा नाविन्यपूर्ण मथळ्यांची पाने संकलनाचा विश्वविक्रम (वर्षभरात २१५ पाने).
  • 'सेल्फी विथ ट्री काॅन्टेस्ट - २०१६' या राष्ट्रीय विक्रम प्राप्त कार्यात वृक्षारोपण करून सहभाग[२५६]
  • ते विक्रमांचे शतक नोंदविणारे पहिले नागपूरकर ठरले आहेत (The first Nagpurian to become the centurion of records[९१]).[१३][१४][१५] पर्यावरणीय मानव विकासाचा संदेश देणारे अशा प्रकारचे हे जगातील पहिलेच विक्रमी शतक आहे. [२५७][२५८]

पुरस्कार[संपादन]

श्रीपाद वैद्य यांची जीवनी प्रकाशित झालेली पुस्तके[संपादन]

  • हूज हू इन द वर्ल्ड - २६वी आवृत्ती - २००८[१८७]
  • हूज हू इन द वर्ल्ड - २७वी आवृत्ती - २००९
  • हूज हू इन द वर्ल्ड - २८वी आवृत्ती - २०१०
  • हूज हू इन सायन्स ॲन्ड इंजिनियरिंग - ११वी आवृत्ती - २०१०
  • हूज हू इन द वर्ल्ड - ३०वी आवृत्ती - २०१२
  • हूज हू इन द वर्ल्ड - ३१वी आवृत्ती - २०१३[१३६][२७६][१३९][१४०]
  • हूज हू इन द वर्ल्ड - ३२वी आवृत्ती - २०१४[१४१]
  • हूज हू इन द वर्ल्ड २०१६
  • हूज हू इन सायन्स ॲन्ड इंजिनियरिंग २०१६


संदर्भ[संपादन]

  1. a b c d e f "Vaidya's new subject in record book". The Times Of India (Nagpur Times). April 4, 2018. पान क्रमांक Page 4. 
  2. a b "FIRST ECO-INNOVATOR CHAMPION TO DEFINE THE SUBJECT OF 'ENVIRONMENTAL HUMAN DEVELOPMENT – India Book of Records". India Book of Records (en-US मजकूर). 2018-04-18. 2018-09-13 रोजी पाहिले. 
  3. ^ "Record Holders Republic (INDIA)". www.rhrindianrecords.co.in. 2018-09-13 रोजी पाहिले. 
  4. ^ "Shripad Vaidya". The Hitavada (Nagpur). December 25, 2017. 
  5. a b "'इकाेचँम्पियन' श्रीपाद वैद्य यांचे 'रूटर पॉट' लिम्का बुकमध्ये". पुण्य नगरी (नागपूर). २७ नोव्हेंबर, २०१७. पान क्रमांक ६. 
  6. a b c "Shripad Vaidya entered in Limca Book for his Eco-innovation ‘Rooter Pot’". www.nagpurtoday.in (en-US मजकूर). 2018-09-13 रोजी पाहिले. 
  7. ^ "Record Holders Republic (INDIA)". www.rhrindianrecords.co.in. 2018-09-13 रोजी पाहिले. 
  8. a b c d e "Adv Vaidya presented Best Citizen Award". The Hitavada (Nagpur). May 6, 2017. पान क्रमांक 7. 
  9. a b "Shripad Vaidya awarded". The Times Of India (Nagpur Times) (Nagpur). May 17, 2017. 
  10. a b "श्रीपाद वैद्य". तरुण भारत (नागपूर). १ मे, २०१७. पान क्रमांक १८. 
  11. a b c "वैद्य यांना बेस्ट सिटीझन अवार्ड". सकाळ (नागपूर). ८ मे, २०१७. 
  12. a b "Nagpur’s Sripad Vaidya achieves hattrick in Guinness Book of World Records". www.nagpurtoday.in (en-US मजकूर). 2018-09-14 रोजी पाहिले. 
  13. a b "Nagpur lawyer Vaidya makes it to Limca Book of Records - Nagpur Today English". Dailyhunt (en मजकूर). 2019-05-13 रोजी पाहिले. 
  14. a b News, Nagpur. "Nagpur lawyer Vaidya makes it to Limca Book of Records". www.nagpurtoday.in (en-US मजकूर). 2019-05-13 रोजी पाहिले. 
  15. a b "NewsDog - India News - NewsDog". www.newsdogapp.com. 2019-05-13 रोजी पाहिले. 
  16. ^ "Most dried peas moved in one minute using a straw". Guinness World Records (en-GB मजकूर). 2018-09-14 रोजी पाहिले. 
  17. ^ Records, Guinness World (2013-09-12). Guinness World Records 2014 (en मजकूर). Guinness World Records. आय.एस.बी.एन. 978-1-908843-56-2. 
  18. a b Guinness World Records / Pea | HD Stock Video 838-957-680 | Framepool & RightSmith Stock Footage (en-US मजकूर). 2018-09-14 रोजी पाहिले. 
  19. ^ "Meeting Vijaya Ghose – the record keeper". dna (en-US मजकूर). 2015-05-17. 2018-09-14 रोजी पाहिले. 
  20. a b "Eco-Friendly Mosquito Larva Trap". The Coca-Cola Company (en-IN मजकूर). 2018-09-14 रोजी पाहिले. 
  21. ^ "Details". miraclesworldrecords.com. 2018-09-14 रोजी पाहिले. 
  22. ^ "Eco-innovation | Open Access articles | Open Access journals | Conference Proceedings | Editors | Authors | Reviewers | scientific events". research.omicsgroup.org (en मजकूर). 2018-09-14 रोजी पाहिले. 
  23. ^ "Guinness World Records List". Netdata. 2018-09-14 रोजी पाहिले. 
  24. ^ "Limca Book of Records". www.limcabookofrecords.in. 2018-09-14 रोजी पाहिले. 
  25. ^ "Limca Book of Records". www.limcabookofrecords.in. 2018-09-14 रोजी पाहिले. 
  26. a b LBR, Team (2018-05-05). Limca Book of Records: India at Her Best (en मजकूर). Hachette India. आय.एस.बी.एन. 9789351952404. 
  27. a b c "पर्यावरणीय मानव विकास...". तरुण भारत (नागपूर). १७ नोव्हेंबर, २०१८. पान क्रमांक ४. 
  28. ^ "सैनिक वैद्य और स्वतंत्रता संग्राम सेनानी अंजना कामडे को लगता है". लोकमत समाचार (नागपूर). २६ जानेवारी, २०१०. "१९६५ में उनकी पोस्टिंग लेह में थी.वे उस वक्त अपने साथियों के साथ १८ हजार फीट की ऊंचाई पर बर्फीली वादियों में तैनात थे. सन् ७१ में एक बार फिर जब भारत-पाकिस्तान के बीच युद्ध हुआ उस समय वैद्य लोंगेवाला में तैनात थे." 
  29. a b c d "Environmentalist-poet eyes Guinness record". THE TIMES OF INDIA. "Vaidya is the first Nagpurian to get two Limca records within a year in two distinct fields. One is for writing his first book on ‘Spontaneous Heat Energy Reserve’ which deals with the subject of ecofriendly energy source, to reduce global warming." 
  30. a b "पर्यावरणीय मानव विकास (नैसर्गिक संसाधनांचे महत्त्व)". तरूण भारत (आसमंत). २३ डिसेंबर, २०१८. पान क्रमांक १. 
  31. ^ "तरुण भारत". www.tarunbharat.net. 2018-12-24 रोजी पाहिले. 
  32. a b "पर्यावरणीय मानव विकास (शाश्वत विकासाचा ऊहापोह)". तरुण भारत (आसमन्त) (नागपूर). १० फेब्रुवारी, २०१९. पान क्रमांक ६. 
  33. ^ "नवसंकल्पनांची शोधयात्रा". तरुण भारत (आसमंत) (नागपूर). २४ फेब्रुवारी, २०१९. पान क्रमांक ८. 
  34. a b "पर्यावरणीय विकासार्थ कचरा व्यवस्थापन...". तरुण भारत (नागपूर). १६ एप्रिल, २०१९. पान क्रमांक ४. 
  35. a b "Elite World Records". www.eliteworldrecords.org. 2018-09-14 रोजी पाहिले. 
  36. a b c d "गिनीज बुक ऑफ वर्ल्ड रिकाॅर्ड में हैट्रिक". लोकमत समाचार (नागपूर). ३ डिसेंबर, २०१२. पान क्रमांक ५. 
  37. ^ "An accessible Solar Water Filter for Nagpurians". The Hitavada (Nagpur). 19 January, 2012. पान क्रमांक 5. "An environment friendly person is working with dedication for the welfare of nature and practicing new ideas for the same.It (the filter) can be easily available in villages if promoted properly." 
  38. ^ "श्रीपाद वैद्य यांची दुहेरी लिम्का रॅकॉर्ड्‌स. हँटट्रिक". देशाेन्नती (मराठी मजकूर) (नागपूर). ४ जानेवारी, २०१२. पान क्रमांक २. "समाजाेपयाेगी आणि पर्यावरणमित्र शाेधकार्याच्या संबंधित प्राप्त झालेल्या राष्ट्रीय विक्रमांसाठी त्यांचे सर्वत्र स्वागत हाेत आहे." 
  39. ^ "श्रीपाद वैद्य यांची लिम्का रेकॉर्ड्सची हँटट्रिक". तरुण भारत (नागपूर). ६ जानेवारी, २०१२. पान क्रमांक ९. 
  40. ^ "श्रीपाद वैद्य". लाेकमत (नागपूर). ८ जानेवारी, २०१२. पान क्रमांक ४. "त्यांना आय.आय.टी. कानपूर येथील कार्यक्रमात सहभागी हाेण्याचे निमंत्रण प्राप्त झाले आहे." 
  41. ^ "India Records Academy". indiarecordsacademy.com. 2018-09-14 रोजी पाहिले. 
  42. a b c "श्रीपाद वैद्य". लाेकमत (नागपूर). १८ जून, २०१३. पान क्रमांक ४. 
  43. a b "श्रीपाद वैद्य". तरुण भारत (नागपूर). १७ जून, २०१३. 
  44. ^ "DOCILE SOLAR WATER FILTER | Gandhian Young Technological Innovation Award". gyti.techpedia.in (en मजकूर). 2018-11-02 रोजी पाहिले. 
  45. ^ "Water credits: A new way to conserve precious resource – Times of India". The Times of India. 2018-09-15 रोजी पाहिले. 
  46. ^ "This tech fest’s theme is water". dna (en-US मजकूर). 2012-01-23. 2018-09-15 रोजी पाहिले. 
  47. ^ Idea Of Water Credit. Limca Book of Records. 2012. 
  48. ^ "Water | arnoneumann". arnoneumann.wordpress.com (en मजकूर). 2018-09-15 रोजी पाहिले. 
  49. ^ Kanniappan, Nivashini. "SRI MUDA" (en-GB मजकूर). 2018-12-05 रोजी पाहिले. 
  50. ^ "Water use | Water Use | Water Resources". Scribd (en मजकूर). 2018-12-05 रोजी पाहिले. 
  51. ^ NYOOOZ. "Shripad Vaidya entered in Limca Book for his Eco-innovation ‘Rooter Pot’ | Nagpur NYOOOZ". NYOOOZ (en मजकूर). 2018-09-14 रोजी पाहिले. 
  52. ^ "rooter-pot | Our Nagpur". Our Nagpur (en-GB मजकूर). 2018-09-15 रोजी पाहिले. 
  53. ^ "Nature". Rooter Pot, to save water, stay green. Limca Book Of Records (Editorial) Hachette India. 2017. पान क्रमांक 243. आय.एस.बी.एन. ISBN 978-93-82867-24-1. 
  54. ^ "श्रीपाद वैद्य". महाराष्ट्र टाइम्स (नागपूर). २८ नाेव्हेंबर २०१७. पान क्रमांक २. 
  55. ^ "Save water, stay green using rooter pot". पान क्रमांक 13. 
  56. ^ "ENVIRONMENTAL FOOD INNOVATION: SALT SUSTAINED VEGETABLE “Portulaca Oleracea” AS A FOOD OF FUTURE". 
  57. a b New food resource discovered. New Delhi: Diamond pocket books (P.) LTD. 2016. pp. Page number 44. आय.एस.बी.एन. ISBN 978-93-85975-91-2. 
  58. a b Saving water through innovative pots. Limca Book Of Records. 2015. 
  59. ^ "कृष्णानेही शिताचे महत्त्व पटवून दिले आहे". तरुण भारत - आकांक्षा (नागपूर). १६ जानेवारी, २०१५. 
  60. ^ "श्रीपाद वैद्य". तरुण भारत (नागपूर). ११ ऑक्टाेबर, २०१४. पान क्रमांक १४. 
  61. ^ "Shripad Vaidya". The Hitavada (Nagpur). October 13, 2014. पान क्रमांक 8. 
  62. ^ "'हुज हू' मध्ये श्रीपाद वैद्य यांची नाेंद". पुण्य नगरी (नागपूर). १५ ऑक्टाेबर, २०१४. पान क्रमांक ७. 
  63. ^ "'हुज हू' में श्रीपाद वैद्य". नवभारत (नागपूर). १७ अक्टूबर, २०१४. पान क्रमांक ४. 
  64. ^ "श्रीपाद वैद्य 'हूज हू' मध्ये". महाराष्ट्र टाइम्स (नागपूर). २८ ऑक्टाेबर, २०१४. पान क्रमांक ४. 
  65. ^ "Green for salt sustained plantations Technique can turn saline lands fertile". The Times Of India (Nagpur). June 14, 2013. "Saline lands and wastelands can also become productive with the use of this technique over the years." 
  66. ^ "पर्यावरणमित्र श्रीपाद वैद्य 'हूज हू इन द वर्ल्ड' मध्ये". देशोन्नती (नागपूर). ७ जून, २०१३. पान क्रमांक ८. 
  67. ^ Honey derived from a Medicinal Plant. India Book of Records (Diamond Books). 2013. 
  68. ^ Limca Book of Records 2011. Limca Book of Records. 2011. 
  69. a b Innovation Galore of eco-friendly innovations. Limca Book of Records. 2009. 
  70. a b c "LOKMAT E-Paper". epaperlokmat.in. 2019-09-25 रोजी पाहिले. 
  71. a b "लिम्का बुकमध्ये नागपूरचे श्रीपाद वैद्य यांनी नाेंदविले दाेन रेकॉर्डस्". लाेकमत (नागपूर). ११ मे, २००९. पान क्रमांक २. 
  72. a b "लिम्का बुकात श्रीपाद वैद्य यांची दुहेरी नाेंद". तरुण भारत (नागपूर). ११ मे, २००९. पान क्रमांक १२. 
  73. ^ "श्रीपाद वैद्य". सकाळ (नागपूर). १२ मे, २००९. 
  74. a b "श्रीपाद वैद्य यांचा दुहेरी विक्रम". लाेकसत्ता (नागपूर). ११ मे, २००९. पान क्रमांक ३. 
  75. ^ "श्रीपाद वैद्य लिम्का बुक में दर्ज". लाेकमत समाचार (नागपूर). १२ मे, २००९. 
  76. a b The First Book of Spontaneous Heat Energy Reserve, an eco-friendly natural energy source to reduce global warming. Limca Book of Records. 2009. 
  77. ^ "निसर्ग मित्र ऊर्जा स्त्रोत की खोज". नवभारत (नागपूर). २५ जून, २००८. पान क्रमांक ३. 
  78. ^ "नागपूरच्या श्रीपाद वैद्य यांना नवीन ऊर्जास्त्रोताचा शोध". लोकसत्ता (नागपूर). १ जुलै, २००८. पान क्रमांक ६. 
  79. ^ "Invented Weight Operated Gravity Energy Wheel". World Records India – Indian World Record Book 2018| 2017 | 2016 (en-US मजकूर). 2018-09-18 रोजी पाहिले. 
  80. ^ "GRAVITY ENERGY WHEEL (TOUCH POWERED) | Gandhian Young Technological Innovation Award". gyti.techpedia.in (en मजकूर). 2018-09-18 रोजी पाहिले. 
  81. ^ "श्रीपाद वैद्य यांनी साकारले 'ग्रँव्हिटी एनर्जी व्हील मॉडेल'". देशाेन्नती (नागपूर). ४ जून, २०१५. 
  82. ^ "City's ecologist invents gravity energy wheel". Lokmat Times (Nagpur). 2 June, 2015. पान क्रमांक 6. "Vaidya, with the help of his innovation model, practically showed how one can use gravitational force for rotating the wheel and became first innovator of gravity energy wheel." 
  83. ^ "श्रीपाद ने बनाया ग्रैविटी का मॉडल". लाेकमत समाचार (नागपूर). २ जून, २०१५. पान क्रमांक २. 
  84. ^ "नागपूरकराने केली जगातील पहिल्या 'ग्रैव्हीटी एनर्जी व्हील' ची निर्मिती". सकाळ (नागपूर). ११ जुलै, २०१५. 
  85. ^ "ऊर्जा निर्माण में गुरुत्वाकर्षण बल प्रयाेग". दैनिक भास्कर (नागपूर). १ जून, २०१५. पान क्रमांक १६. 
  86. ^ "जगातील पहिल्या 'ग्रँव्हिटी एनर्जी व्हील' निर्मितीचा दावा". लोकसत्ता (नागपूर). २६ मे, २०१५. पान क्रमांक ३. 
  87. ^ "जगातील पहिल्या 'ग्रँव्हिटी एनर्जी व्हील' मॉडेलचा शाेध". पुण्य नगरी (नागपूर चाैफेर पुरवणी) (नागपूर). २७ मे, २०१५. पान क्रमांक १. 
  88. ^ "जगातील पहिले 'ग्रँव्हिटी व्हील' नागपूरच्या संशाेधकाचे यश". तरुण भारत (फुल ऑन पुरवणी) (नागपूर). १६ जुलै, २०१५. पान क्रमांक २. 
  89. ^ "Nagpurian Sripad Vaidya invents World’s First Gravity Energy Wheel". www.nagpurtoday.in (en-US मजकूर). 2018-11-01 रोजी पाहिले. 
  90. ^ "श्रीपाद वैद्य यांच्या विक्रमांचे जगातील पहिले शतक". देशोन्नती (नागपूर). ३० ऑगस्ट, २०१९. पान क्रमांक ४. "पर्यावरणीय मानव विकासाला हातभार लावणारे नवनवीन खेळ त्यांनी शोधले असून..." 
  91. a b "The Hitavada". The Hitavada. 2019-09-25 रोजी पाहिले. 
  92. a b "New Sport: Luckchase". www.topendsports.com (en मजकूर). 2018-09-20 रोजी पाहिले. 
  93. a b "New Sport: Disha". www.topendsports.com (en मजकूर). 2018-09-20 रोजी पाहिले. 
  94. a b c Best Citizens Of India. International Publishing House. 2017. पान क्रमांक 136. 
  95. a b c "श्रीपाद वैद्य बेस्ट सिटिझन ॲवार्डने सन्मानित". पुण्यनगरी (नागपूर). ३० एप्रिल, २०१७. पान क्रमांक ३. 
  96. a b c "श्रीपाद वैद्य को बेस्ट सिटिजन अवार्ड". नवभारत (नागपूर). ३० अप्रैल, २०१७. पान क्रमांक ३. "निसर्ग के प्रति सद्भावना, आदर व असीम भक्ति जागृत होना समय की माँग है और इसे ध्यान में रखते हुए उन्होंने भारत के सर्वप्रथम नक्षत्रवन प्रसारक निसर्गदत्त मंदिर की नींव नागपुर में रखी." 
  97. a b c "Shripad Vaidya gets 'Best Citizen of India – 2017' award". Lokmat times (Nagpur). 1 May, 2017. 
  98. a b c "श्रीपाद वैद्य यांना बेस्ट सिटीझन अवार्ड". देशोन्नती (नागपूर). १ मे, २०१७. 
  99. ^ "New and Unique Sports". www.topendsports.com (en मजकूर). 2018-10-27 रोजी पाहिले. 
  100. a b "New Sport: Three-in-one Race". www.topendsports.com (en मजकूर). 2018-10-27 रोजी पाहिले. 
  101. a b "New and Unique Sports". www.topendsports.com (en मजकूर). 2018-11-21 रोजी पाहिले. 
  102. ^ "New Sport: Khogoska". www.topendsports.com (en मजकूर). 2018-11-21 रोजी पाहिले. 
  103. a b "New and Unique Sports". www.topendsports.com. 2018-12-21 रोजी पाहिले. 
  104. ^ "New Sport: One in Ten". www.topendsports.com. 2018-12-21 रोजी पाहिले. 
  105. ^ "New Sport: Ballpather". www.topendsports.com. 2018-12-21 रोजी पाहिले. 
  106. a b c "New and Unique Sports". www.topendsports.com. 2019-03-17 रोजी पाहिले. 
  107. ^ "New Sport: Bouncerbask". www.topendsports.com. 2019-03-17 रोजी पाहिले. 
  108. ^ "New Sport: Masedeball". www.topendsports.com. 2019-03-17 रोजी पाहिले. 
  109. ^ "New Sport: Silejum". www.topendsports.com. 2019-03-17 रोजी पाहिले. 
  110. ^ "New Sport: Spekthow". www.topendsports.com. 2019-03-17 रोजी पाहिले. 
  111. ^ "New and Unique Sports List". www.topendsports.com. 2019-03-17 रोजी पाहिले. 
  112. a b "New and Unique Sports". www.topendsports.com. 2019-06-14 रोजी पाहिले. 
  113. ^ "New Sport: Ballkenche". www.topendsports.com. 2019-06-14 रोजी पाहिले. 
  114. ^ "New Sport: Kaaitoskill". www.topendsports.com. 2019-06-14 रोजी पाहिले. 
  115. a b c "New and Unique Sports". www.topendsports.com. 2019-07-28 रोजी पाहिले. 
  116. ^ "New Sport: Batthroball". www.topendsports.com. 2019-07-28 रोजी पाहिले. 
  117. ^ "New Sport: Seedballer". www.topendsports.com. 2019-07-28 रोजी पाहिले. 
  118. ^ "New Sport: Twinbatting". www.topendsports.com. 2019-07-28 रोजी पाहिले. 
  119. ^ "SHRIPAD VAIDYA". prabook.com (en-EN मजकूर). 2019-10-06 रोजी पाहिले. 
  120. ^ "WR: Fastest paper clip chain making". The Coca-Cola Company (en-IN मजकूर). 2018-11-12 रोजी पाहिले. 
  121. a b "Most rubber bands stretched over the face in one minute". 
  122. a b "Most dried peas moved in one minute using a straw". Guinness World Records (en-GB मजकूर). 2018-11-29 रोजी पाहिले. 
  123. ^ "Nagpur gal makes a world record! - Times of India". The Times of India. 2018-12-05 रोजी पाहिले. 
  124. ^ "नागपुर के श्रीपाद गिनीज बुक में". लोकमत समाचार (नागपुर). १० अगस्त, २०१२. 
  125. ^ "City's Shripad Vaidya enters guinness". Lokmat times (Nagpur). 10 August, 2012. पान क्रमांक 2. 
  126. ^ "श्रीपाद वैद्य यांची गिनीज विश्वविक्रमात नोंद". पुण्य नगरी (नागपूर). १० ऑगस्ट, २०१२. 
  127. ^ "श्रीपाद वैद्य यांच्या विक्रमाची गिनीज बुकात नोंद". तरुण भारत (नागपूर). १२ ऑगस्ट, २०१२. 
  128. ^ "श्रीपाद वैद्य". महाराष्ट्र टाइम्स (नागपूर). २५ ऑगस्ट, २०१२. पान क्रमांक २. 
  129. ^ "नागपूरकर श्रीपाद @Guinness Book". लोकमत (नागपूर). १० ऑगस्ट, २०१२. पान क्रमांक २. 
  130. a b c "श्रीपाद वैद्य यांची गिनीज विश्वविक्रमांची हॅट्ट्रिक". तरूण भारत (नागपूर). ३ डिसेंबर, २०१२. पान क्रमांक १४. 
  131. a b c "श्रीपाद वैद्य यांची गिनेस वर्ल्ड रेकॉर्ड्‌समध्ये नोंद". सकाळ (नागपूर). ३ डिसेंबर, २०१२. पान क्रमांक ६. 
  132. a b c "श्रीपाद वैद्य". महाराष्ट्र टाइम्स (नागपूर). ४ डिसेंबर, २०१२. पान क्रमांक २. "गिनीज चॅलेंजर्स या कॅटेगिरीत विश्वविक्रमांची नोंद करणारे हे पहिले भारतीय आहेत." 
  133. a b c "श्रीपाद वैद्य यांची गिनीज विश्वविक्रमांची हॅट्ट्रिक". देशोन्नती (नागपूर). ४ डिसेंबर २०१२. पान क्रमांक ८. 
  134. a b c "श्रीपाद वैद्य की गिनीज वर्ल्ड रेकॉर्ड्‌स हैट्रिक". नवभारत (नागपूर). ६ दिसंबर २०१२. पान क्रमांक ४. "गिनीज चैलेंजर्स कैटेगरी में विश्वविक्रमों की हैट्रिक करनेवाले वे पहले भारतीय बन गये है." 
  135. a b "Some of the Nagpurians who made their way into the Guinness Book". The Times of India (Nagpur Times) (Nagpur). April 9, 2013. 
  136. a b c d e "वैद्य ने चाैथी बार बनाया वर्ल्ड रिकार्ड". लोकमत समाचार (नागपूर). २१ अक्तूबर २०१३. पान क्रमांक ३. "अमेरिका से प्रकाशित हूज हू इन द वर्ल्ड पत्रिका में उन्हें दुनिया के पहले मल्टिपल रिकाॅर्ड होल्डर एन्वायरमेंटलिस्ट के ताैर पर लिखा गया है।" 
  137. ^ "Shripad Vaidya sets record". The Times of India (Nagpur). December 5, 2012. "He becomes the first Indian to make a hattrick in Guinness challenger's category of Guinness World Records." 
  138. ^ "Shripad Vaidya". The Hitavada (Nagpur). December 7, 2012. 
  139. a b "श्रीपाद वैद्य यांना चाैथे गिनीज". तरूण भारत (नागपूर). २१ ऑक्टोबर २०१३. पान क्रमांक १४. 
  140. a b "पांचवी बार गिनीज बुक आॅफ रिकाॅर्ड में नाम दर्ज". दैनिक भास्कर (नागपूर). २१ अक्टूबर २०१३. पान क्रमांक २०. 
  141. a b c "4th Guinness record by Shripad Vaidya". The Hitavada (Nagpur). 22 October 2013. पान क्रमांक 7. "He has also made many national and international records in the environment field. Who's Who in the World publication America has recently registered his entry as 'World's first multiple record holder environmentalist' for their future edition." 
  142. ^ Limca Book of Records 2016. Limca Book of Records. 2016. पान क्रमांक 48. आय.एस.बी.एन. 978-93-82867-18-0. 
  143. a b c "Vaidya's unique world record". The Times of India (Nagpur). 26 May 2016. 
  144. a b Limca Book of Records 2017. Hachette Book Publishing India Pvt. Ltd. 2017. पान क्रमांक 30. आय.एस.बी.एन. 978-93-82867-24-1. 
  145. a b c d e f g h Limca Book of Records 2018. Hachette Book Publishing India Pvt. Ltd. 2018. पान क्रमांक 022. आय.एस.बी.एन. 978-93-5195-217-6. 
  146. a b c d e f g h Limca Book of Records 2019 (Most coins stacked). Hachette Book Publishing India Pvt. Ltd. 2019. पान क्रमांक 027. आय.एस.बी.एन. 978-93-5195-285-5. 
  147. ^ "Tallest Coin Tower Stacked On The Tip Of Middle Finger". RecordSetter (en मजकूर). 2019-05-13 रोजी पाहिले. 
  148. ^ "Tallest Coin Tower Stacked On Bicep". RecordSetter (en मजकूर). 2019-05-13 रोजी पाहिले. 
  149. ^ "Most Five-Rupee Coins Stacked With One Hand In 30 Seconds". RecordSetter (en मजकूर). 2019-05-13 रोजी पाहिले. 
  150. ^ "Most Indian 10-Rupee Coins Balanced On Face". RecordSetter (en मजकूर). 2019-05-13 रोजी पाहिले. 
  151. ^ "Most Candies Placed In A Jar Using A Straw In One Minute". RecordSetter (en मजकूर). 2019-05-13 रोजी पाहिले. 
  152. ^ "Fastest Time To Place 100 Dried Peas In A Box Using A Straw". RecordSetter (en मजकूर). 2019-05-13 रोजी पाहिले. 
  153. a b "Shripad Vaidya sets new world record". The Hitavada (Nagpur). 20 July, 2013. पान क्रमांक 5. 
  154. a b "23 tennis balls in one hand? City man sets world record". The Times of India (Nagpur). 21 July 2013. "He says he has set these records for spreading message about environmental conservation and vegetarianism. I show that having a very good health and strength is possible even without consuming non-veg food, he insisted." 
  155. a b "श्रीपाद वैद्य यांचा विश्वविक्रम". देशोन्नती (नागपूर). १९ जुलै, २०१३. पान क्रमांक ८. 
  156. ^ "श्रीपाद वैद्य यांचा अनोखा विक्रम". सकाळ (नागपूर). १९ जुलै, २०१३. "श्रीपाद वैद्य यांनी सुरुवातीपासून शेवटपर्यंत खांद्यापर्यंतच्या हाताला कोणताही आधार न घेता हा विक्रम केला हे विशेष." 
  157. ^ "Tallest Coin Tower Stacked On A Coin Bridge". RecordSetter (en मजकूर). 2019-05-16 रोजी पाहिले. 
  158. ^ "Tallest 10-Rupee Tower Stacked On Pinky Finger". RecordSetter (en मजकूर). 2019-05-16 रोजी पाहिले. 
  159. ^ "Tallest 10-Rupee Tower Stacked On Index Finger". RecordSetter (en मजकूर). 2019-05-16 रोजी पाहिले. 
  160. ^ "Tallest 10-Rupee Tower Stacked On Thumbnail". RecordSetter (en मजकूर). 2019-05-16 रोजी पाहिले. 
  161. ^ "Most Indian Rupees Balanced On Elbow And Caught". RecordSetter (en मजकूर). 2019-05-16 रोजी पाहिले. 
  162. ^ "Most Coins Stacked On Fist". RecordSetter (en मजकूर). 2019-05-16 रोजी पाहिले. 
  163. ^ "Most Coins Stacked On Fist Rested On A Table". RecordSetter (en मजकूर). 2019-05-16 रोजी पाहिले. 
  164. ^ "Most Five-Rupee Coins Stacked In One Minute Using Right Hand". RecordSetter (en मजकूर). 2019-05-16 रोजी पाहिले. 
  165. ^ "Tallest Coin Tower Stacked With Right Hand In One Minute". RecordSetter (en मजकूर). 2019-05-16 रोजी पाहिले. 
  166. ^ "Tallest Coin Tower Stacked With Right Hand In 30 Seconds". RecordSetter (en मजकूर). 2019-05-16 रोजी पाहिले. 
  167. ^ "Most Candies Placed In A Jar Using A Straw In One Minute". RecordSetter (en मजकूर). 2019-05-17 रोजी पाहिले. 
  168. ^ "Most Dried Peas Placed In A Box In One Minute Using A Straw". RecordSetter (en मजकूर). 2019-05-17 रोजी पाहिले. 
  169. ^ "Fastest Time To Place 100 Dried Peas In A Box Using A Straw". RecordSetter (en मजकूर). 2019-05-17 रोजी पाहिले. 
  170. ^ "Most Tennis Balls Held In Hand At Once". RecordSetter (en मजकूर). 2019-05-17 रोजी पाहिले. 
  171. ^ "Most Rubber Bands Stretched Over The Head In One Minute". RecordSetter (en मजकूर). 2019-05-17 रोजी पाहिले. 
  172. ^ "Most spoons balanced on face at once". Record Setter World Records. 
  173. ^ "Longest Paper Clip Chain Assembled In One Minute". RecordSetter (en मजकूर). 2019-05-17 रोजी पाहिले. 
  174. ^ "Longest Paper Clip Chain Assembled In 30 Seconds". RecordSetter (en मजकूर). 2019-05-17 रोजी पाहिले. 
  175. ^ "Environmentalist poet eyes Guinness record". "Vaidya’s name also figures in the 26th edition of the famous American publication ‘Who’s Who In The World’ as the first record holder in the field of development of eco-innovation." 
  176. ^ "Shripad Vaidya". The Hitavada (Nagpur). March 17, 2011. पान क्रमांक 8. "'Who's Who in the World' Records in America has taken Vaidya's entry as the first record holder in the world for development of eco-innovations. He is also included in the book, 'Who's Who in Science and Engineering 2011'." 
  177. ^ "श्रीपाद वैद्य का सुयश". नवभारत (नागपूर). ९ सितंबर, २००९. 
  178. a b "श्रीपाद वैद्य यांची लिम्का रेकॉर्ड हॅटट्रिक". लोकमत (नागपूर). ९ मार्च, २०११. पान क्रमांक ३. 
  179. a b "श्रीपाद वैद्य यांची लिम्का रेकॉर्ड ची हॅटट्रिक". तरुण भारत (नागपूर). ५ मार्च, २०११. पान क्रमांक ११. 
  180. a b "श्रीपाद वैद्य यांची लिम्का रेकॉर्ड हॅटट्रिक". पुण्य नगरी (नागपूर). ६ मार्च, २०११. पान क्रमांक ५. 
  181. ^ "वैद्य की उपलब्धि". नवभारत (नागपूर). ५ मार्च, २०११. 
  182. a b "श्रीपाद वैद्यंची लिम्का रेकॉर्ड मध्ये हॅटट्रिक". सकाळ (नागपूर). ५ मार्च, २०११. पान क्रमांक २. 
  183. ^ "श्रीपाद वैद्य यांची लिम्का रेकॉर्ड हॅटट्रिक". देशोन्नती (नागपूर). ५ मार्च, २०११. पान क्रमांक २. "इको इन्नोव्हेशन्स विकासासाठी जगातील पहिले रेकॉर्ड होल्डर म्हणून अमेरिकेच्या हूज हू इन द वर्ल्ड प्रकाशनाने त्यांची नोंद घेतली आहे." 
  184. a b c Sakal Papers (2010-06-26). book, nagpur. 2018-10-01 रोजी पाहिले. 
  185. a b c "श्रीपाद वैद्य". लोकमत (नागपूर). १३ सप्टेंबर, २०१०. पान क्रमांक २. 
  186. a b "श्रीपाद वैद्य". सकाळ (नागपूर). १७ सप्टेंबर, २०१०. 
  187. a b "Eco-innovations". pp. Page no. 14. 
  188. ^ "श्रीपाद वैद्य यांची नवनिर्मिती". महासागर (नागपूर). २३ मार्च, २०१५. पान क्रमांक ३. 
  189. ^ "श्रीपाद वैद्य". लोकमत (नागपूर). २६ मार्च, २०१५. पान क्रमांक ४. 
  190. ^ Limca Book of Records 2016 (Eco-friendly Mosquito Larva Trap). Limca Book of Records. 2016. पान क्रमांक 248. आय.एस.बी.एन. 978-93-82867-18-0. 
  191. ^ "Collect urine at airports, convert to urea and end imports, says Gadkari". The Times Of India (Nagpur Times) (Nagpur). March 5, 2019. पान क्रमांक 1. 
  192. ^ "नवसंकल्पनेतून संशोधक तयार होतील : गडकरी". तरुण भारत (आपलं नागपूर) (नागपूर). ४ मार्च, २०१९. पान क्रमांक ४. 
  193. ^ www.unicorndesigners.co.uk, Unicorn Designers -. "World Record Holders and Breakers – Shripad Vaidya". www.recordholdersrepublic.co.uk. 2018-09-25 रोजी पाहिले. 
  194. ^ "A green act of faith – Times of India". The Times of India. 2018-09-25 रोजी पाहिले. 
  195. ^ First Eco-worship Promotional Centre. India Book of Records (Diamond Books). 2012. 
  196. ^ "आस्था से ही बचेंगे पेड". लोकमत समाचार (नागपूर). १० नवंबर, २०११. पान क्रमांक ३. "उपराजधानी के युवा पर्यावरणविद श्रीपाद वैद्य है, जो पेडों को बचाने के लिए अनूठे ढंग से काम लेते" 
  197. a b "नक्षत्रवन मंदिर बदलत्या पर्यावरणाचे आधारस्तंभ". तरुण भारत (नागपूर). १८ मार्च, २००९. पान क्रमांक ४. 
  198. a b "Details". miraclesworldrecords.com. 2018-09-29 रोजी पाहिले. 
  199. a b "निसर्गदत्तांचे चैतन्यमयी स्थान". महाराष्ट्र टाइम्स (नागपूर). २८ जून, २०१६. पान क्रमांक ६. 
  200. a b "नक्षत्रवन वृक्षारोपण एक शास्त्रीय परंपरा". तरुण भारत (नागपूर). १६ मार्च, २०१३. 
  201. ^ "Nagpur needs to do a lot more for environment". The Times of India (Nagpur). March 6, 2013. 
  202. ^ "निसर्गपूजा लेखनाचा विक्रम". लोकमत (नागपूर). १६ नोव्हेंबर, २०१८. पान क्रमांक १. 
  203. ^ "निसर्ग पूजा लेखन का रिकाॅर्ड, ७३६९ शब्दों की रचना". लोकमत समाचार (नागपूर). पान क्रमांक ८. 
  204. ^ "निसर्गपूजा लेखनाचा विश्वविक्रम". पुण्य नगरी (नागपूर). १७ नोव्हेंबर, २०१८. पान क्रमांक ८. "निसर्गपूजेच्या अनुकरणातून व प्रसारातून जगभरात निसर्ग संवर्धनाला हातभार लागेल." 
  205. ^ "श्रीपाद वैद्य". तरूण भारत (नागपूर). १९ नोव्हेंबर, २०१८. पान क्रमांक ८. 
  206. ^ "चिकित्सा विज्ञान के लिए पर्यावरणीय सिद्धान्त प्रतिपादित किए श्रीपाद ने !". लोकमत समाचार (नागपूर). १८ सितंबर, २००४. पान क्रमांक १३. 
  207. ^ "ज्यों जल बिन मीन, त्यों सूत्र बिना विज्ञान". लोकमत समाचार (नागपूर). १९ सितंबर, २००४. पान क्रमांक १२. 
  208. ^ "श्रीपाद वैद्य यांचा शोध स्वीकृत". तरुण भारत (नागपूर). १८ ऑक्टाेबर, २००४. 
  209. a b "2014I265 – INVENTION OF ENVIRONMENTAL ELECTROPATHY BY DEVELOPMENT OF ENVIRONMENTAL THEORY AND FORMULAS APPLICABLE TO ELECTROPATHY – UNIQUE WORLD RECORDS LIMITED". www.uniqueworldrecords.com (en-US मजकूर). 2018-09-24 रोजी पाहिले. 
  210. ^ Records, Unique World (2016-12-25). Unique World Records 2016: Unique World Records 2016 Digital Edition (en मजकूर). Symbion Books. आय.एस.बी.एन. 9789352587711. 
  211. ^ Limited, Unique World Records (2017-12-25). Unique World Records 2017: Unique World Records 2017 Digital Edition (en मजकूर). Symbion Books. आय.एस.बी.एन. 9788193394502. 
  212. ^ Limited, Unique World Records (2018-12-25). Unique World Records 2018: Unique World Records 2018 Digital Edition (en मजकूर). Symbion Books. आय.एस.बी.एन. 9788193394526. 
  213. a b The Longest Title of Book. India Book of Records (Diamond Books). 2011. 
  214. a b Limited, Unique World Records (2013-04-24). Unique World Records 2013: Book of World Records (en मजकूर). Symbion Books. आय.एस.बी.एन. 9789351047612. 
  215. a b "श्रीपाद वैद्य यांच्या 'निसर्ग' पुस्तकाचे प्रकाशन". पुण्य नगरी (नागपूर). १ एप्रिल, २०१०. पान क्रमांक ३. 
  216. a b "विश्वविक्रमी पुस्तकाचे प्रकाशन". सकाळ (नागपूर). १ एप्रिल, २०१०. पान क्रमांक ८. 
  217. a b "Shripad Vaidya's book on eco-friendly poems out". The Hitavada (Nagpur). March 31, 2010. 
  218. a b "श्रीपाद वैद्य यांच्या पुस्तकाचे प्रकाशन". तरुण भारत (नागपूर). १ एप्रिल, २०१०. पान क्रमांक १३. 
  219. a b "तब्बल ३५५ शब्दांचे शीर्षक". सकाळ (नागपूर). २६ जून, २०१०. 
  220. ^ "Indian English literature.pdf | Indian Literature | English Language Literature". Scribd (en मजकूर). 2018-12-05 रोजी पाहिले. 
  221. ^ Limited, Unique World Records (2014-08-24). Unique World Records 2014: Explore the Unique Records Inside (en मजकूर). Symbion Books. आय.एस.बी.एन. 9789351741565. 
  222. ^ "Longest Poetry on Nature in Hinglish Language". World Records India – Indian World Record Book 2018| 2017 | 2016 (en-US मजकूर). 2018-10-01 रोजी पाहिले. 
  223. ^ "Longest Poem About Nature Written In Hinglish". RecordSetter (en मजकूर). 2019-05-16 रोजी पाहिले. 
  224. ^ "पर्यावरण संरक्षण कायदा". लोकसत्ता (नागपूर). ३० डिसेंबर, १९९४. 
  225. a b "पर्यावरण वाहिनी". लोकसत्ता (नागपूर). २६ नोव्हेंबर, १९९४. 
  226. ^ "दुर्गंधाचा गंध पर्यावरण कायद्यांना किती ?". लोकसत्ता (नागपूर). १९९४-९५. 
  227. ^ "पर्यावरणाचा समतोल राखणारे वास्तुशास्त्र". लोकसत्ता (नागपूर). १३ जानेवारी, १९९५. 
  228. ^ "प्रदूषणाच्या घटकांमुळे मानसिक आघात". लोकसत्ता (नागपूर). १९९५. 
  229. a b "११ फुटी साप आणि आपण". लोकसत्ता (नागपूर). २१ डिसेंबर, १९९४. 
  230. ^ "Medicine of the future". Lokmat Times (Nagpur). April 2, 1996. 
  231. ^ "इलेक्ट्रोपथी चिकित्सा पद्धती एक दृष्टिक्षेप !". लोकमत (नागपूर). २४ मार्च, २००२. पान क्रमांक २. 
  232. a b "इलेक्ट्रोहोमिओपथी संशोधन". लोकमत (नागपूर). ९ जून, २००२. पान क्रमांक २. 
  233. ^ "उद्योग". जल्लोश काव्य संग्रह (कविता) (कोल्हापूर: मासिक ज्ञान विज्ञान प्रबोधिनी). १३ नोव्हेंबर, २००४. 
  234. ^ "चिंबचिंब या पावसात". सकाळ (कविता) (नागपूर). ३० जुलै, २००६. पान क्रमांक ६. 
  235. ^ "गंगा प्रदूषणाचा वेध". तरुण भारत (आसमंत) (नागपूर). २४ जुलै, २०११. पान क्रमांक १. 
  236. ^ "पर्यावरण मित्र इलेक्ट्रोपथी". लोकमत (नागपूर). २५ ऑगस्ट, २००२. 
  237. ^ "इलेक्ट्रोहोमिओपथी आहे तरी काय ?". तरुण भारत (नागपूर). २२ जुलै, १९९९. पान क्रमांक ७. 
  238. ^ "इलेक्ट्रोहोमिओपथी आहे तरी काय ?". नवराष्ट्र (नागपूर). २९ मे, २००१. 
  239. ^ "बालक-बालिकांचा योग्य अनुपात : एक चिंतन". तरुण भारत (नागपूर). २१ एप्रिल, २०११. पान क्रमांक ५. 
  240. ^ "My Times My Voice". The Times of India (Nagpur). 14 January, 2012. पान क्रमांक 3. 
  241. ^ "All civic bodies must have plans to protect all water sources". The Times of India (Nagpur). May 25, 2013. पान क्रमांक 7. 
  242. ^ "लहान इच्छापत्राचा मसुदा श्रीपाद वैद्य यांच्या नावे". तरुण भारत (नागपूर). २८ एप्रिल, २०१२. पान क्रमांक ९. 
  243. ^ "श्रीपाद वैद्य यांचे जगातील सर्वात लहान 'इच्छापत्र'". पुण्य नगरी (नागपूर). ८ जून, २०१२. पान क्रमांक ८. 
  244. ^ Shortest Will. India Book of Records (Diamond Books). 2013. 
  245. ^ "Vaidya's unique world record". The Times Of India (Nagpur). May 26, 2016. 
  246. ^ "Celebrating with Times". The Times of India (Nagpur). September 19, 2018. पान क्रमांक 2. 
  247. ^ LBR, Team (2018-05-05). Limca Book of Records: India at Her Best (en मजकूर). Hachette India. आय.एस.बी.एन. 9789351952404. 
  248. ^ Most coins stacked (Limca Book of Records). Hachette Book Publishing India Pvt. Ltd. 2018. पान क्रमांक 022. आय.एस.बी.एन. ISBN 978-93-5195-217-6. 
  249. ^ Fastest stacking of Rs 10 coins. Limca Book of Records (Hachette India). 2017. पान क्रमांक 30. आय.एस.बी.एन. ISBN 978-93-82867-24-1. 
  250. ^ "निकृष्ट मलवाहिन्यांमुळे विहिरींचे पाणी प्रदूषित". लोकसत्ता (नागपूर). २ जून, १९९५. 
  251. ^ "नागपुरातील बहुतांश शाळांत पिण्याच्या पाण्याचे प्रदूषण". लोकसत्ता (नागपूर). ९ सप्टेंबर, १९९३. 
  252. ^ "Shripad Vaidya". The Hitavada (Nagpur). March 17, 2011. पान क्रमांक 8. "He was also the member of Nagpur District Paryavaran Vaahini Committee of Government of India" 
  253. ^ International Encyclopedia of Ecology and Environment. 19 (Environmental Procedures). New Delhi, India: Indian Institute of Ecology and Environment, New Delhi. 1995. pp. 71, 72. आय.एस.बी.एन. 81-7456-024-6. "The Paryavaran Vahini Scheme, launched during last year with the basic objectives of creation of Environmental Awareness through people's participation." 
  254. a b "पर्यावरणमित्र श्रीपाद वैद्य 'हूज हू इन द वर्ल्ड' मध्ये". देशोन्नती (नागपूर). ७ जून, २०१३. पान क्रमांक ८. 
  255. ^ "Most "Times Of India - Nagpur Edition" Newspapers Collected In One Year". RecordSetter (en मजकूर). 2019-05-17 रोजी पाहिले. 
  256. ^ Limca Book of Records 2017. Hachette Book Publishing India Pvt. Ltd. 2017. पान क्रमांक 233. आय.एस.बी.एन. 978-93-82867-24-1. 
  257. ^ "श्रीपाद वैद्य यांच्या विक्रमांचे जगातील पहिले शतक". देशोन्नती (मराठी मजकूर) (नागपूर). ३० ऑगस्ट २०१९. पान क्रमांक ४. "'पर्यावरणीय मानव विकास' या विषयाच्या समर्थनार्थ, मानवाच्या मूलभूत गरजांचे महत्व लक्षात घेऊन त्यांच्या पूर्तते संदर्भातील संरचनात्मक असे विक्रम ते सातत्याने करीत आले आहे. यावर्षी या विक्रमांचे शतक पूर्ण झाले." 
  258. ^ "Every person is best & unique in own way, says Shripad Vaidya". Lokmat Times (English मजकूर) (Nagpur). September 3, 2019. पान क्रमांक 6. "Thus it became the first century of its kind dedicated in support of the subject of environmental human development." 
  259. ^ "ॲड. श्रीपाद वैद्य". तरुण भारत (नागपूर). १५ डिसेंबर, २०१४. 
  260. ^ "Bharat Gaurav Award". The Times of India (Nagpur). December 1, 2014. 
  261. ^ "श्रीपाद वैद्य भारत गाैरव अवार्ड से सम्मानित". दैनिक भास्कर (नागपूर). १ दिसंबर, २०१४. 
  262. ^ "ॲड. श्रीपाद वैद्य यांना भारत गाैरव". महासागर (नागपूर). १ डिसेंबर, २०१४. 
  263. ^ "श्रीपाद वैद्य यांना भारत गाैरव अवार्ड". देशोन्नती (नागपूर). २ डिसेंबर, २०१४. पान क्रमांक ३. 
  264. ^ "श्रीपाद वैद्य". लोकमत (नागपूर). २ डिसेंबर, २०१४. पान क्रमांक ४. 
  265. ^ "श्रीपाद वैद्य सम्मानित". नवभारत (नागपूर). १ दिसंबर, २०१४. पान क्रमांक ४. 
  266. ^ "श्रीपाद वैद्य भारत गाैरव पुरस्काराने सन्मानित". सकाळ (नागपूर). ४ डिसेंबर, २०१४. पान क्रमांक ३. "देशाचा गाैरव वाढविण्यास ज्यांनी हातभार लावला अशा जगभरातील भारतीयांच्या कार्याची दखल या पुरस्काराद्वारे घेण्यात येते." 
  267. ^ Bharat Jyoti Puraskar. Best Citizen Publishing House. 2018. पान क्रमांक 10. 
  268. ^ "नागपूरभूषण पुरस्कार वितरण सोहळा उद्या". सकाळ (नागपूर). ११ डिसेंबर, २०१२. पान क्रमांक ८. 
  269. ^ "Nagpur Bhushan Awards". The Times of India (Nagpur). December 12, 2012. 
  270. ^ "कला, साहित्यक्षेत्रात उल्लेखनीय कार्य करणार्यांचा 'विशेष सेवा सन्मान'". सकाळ (नागपूर). १६ डिसेंबर, २०१२. पान क्रमांक ६. 
  271. ^ "नागपूरभूषण पुरस्काराचे थाटात वितरण". तरुण भारत (नागपूर). १६ डिसेंबर, २०१२. पान क्रमांक १३. 
  272. ^ "श्रीपाद वैद्य". तरुण भारत (नागपूर). १६ सप्टेंबर, २०१०. पान क्रमांक १४. 
  273. ^ "'हूज हू' मध्ये श्रीपाद वैद्य यांची नोंद". पुण्य नगरी (नागपूर). १५ ऑक्टोबर, २०१४. पान क्रमांक ७. 
  274. ^ "'हूज हू' में श्रीपाद वैद्य". नवभारत (नागपूर). १७ ऑक्टोबर, २०१४. पान क्रमांक ४. 
  275. ^ "श्रीपाद वैद्य 'हूज हू' मध्ये". महाराष्ट्र टाइम्स (नागपूर). २८ ऑक्टोबर, २०१४. पान क्रमांक ४. 
  276. ^ "श्रीपाद वैद्य यांची गिनीज बुकात नोंद". पुण्य नगरी (नागपूर). २१ ऑक्टोबर २०१३. "अमेरिकेतील हूज हू इन द वर्ल्ड या प्रकाशनासाठी त्यांची नोंद"