वीजेचे भारनियमन

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून


Wiki letter w.svg
कृपया या लेखाचा / विभागाचा विस्तार करण्यास मदत करा.
अधिक माहितीसाठी या लेखाचे चर्चा पान, विस्तार कसा करावा? किंवा इतर विस्तार विनंत्या पाहा.

प्रत्यक्ष उत्पादनापेक्षा जेंव्हा मागणी जास्त असते (वीज टंचाई असते) तेंव्हा वीजेचे उत्पादन व पुरवठ्याचा मेळ साधण्यासाठी वीजेचे भारनियमन केल्या जाते. काही क्षेत्रात मग वीज पुरवठा बंद करण्यात येतो.येथे 'मागणी तसा पुरवठा' हे वाणीज्यिक सुत्र कुचकामी ठरते.

भारनियमनाची कारणे[संपादन]

अचानक वीजेची मागणी वाढल्यामुळे वा तांत्रिक खराबीमुळे वीजनिर्मिती संचांवर ताण येउन ते कसे बंद पडतात हे दाखविणारे एक नमुना चित्र.
  • नैसर्गिक आपत्ती-वादळ,पूर,भूकंप याने उत्पादन व वितरण प्रणाली विस्कळीत होणे.
  • वीजेचे मागणीपेक्षा कमी उत्पादन.
  • तांत्रिक प्रणालीत उद्भवलेली नादुरुस्ती.
  • अचानक वीजेची मागणी वाढल्यामुळे वा तांत्रिक खराबीमुळे वीजनिर्मिती संचांवर ताण येउन ते बंद पडणे.
  • वीजनिर्मिती संचांची देखभाल व दुरुस्ती.
  • वीज निर्मिती संच चालण्यासाठी आवश्यक रसदेचा अपुरा पुरवठा-उदा. कोळसा,पाणी,नॅप्था,वायु,अणुउर्जा, कच्चे तेल इत्यादी.
  • वीजचोरी
  • वीज संवहन हानी व वीजगळती(वीज गळती १ टक्क्याने कमी झाल्यास सुमारे २५० कोटी रुपयाची बचत होते.)
  • वित्तपुरवठा
  • कामगारांचा संप
  • वीजेचा अनियंत्रित वापर

भारनियमनाचे प्रकार[संपादन]

वादळामुळे वीजवाहक तारा एकमेकांस स्पर्षुन ठिणग्या उडतात व वीज-उपकरणे बंद पडुन वीजपुरवठा बंद होतो.

भारनियमनाचे साधारणतः खालील दोन प्रकार आहेतः

  • नियोजित (घोषित) भारनियमन
  • अघोषित भारनियमन

भारनियमनाने पडणारे प्रभाव[संपादन]

प्रत्यक्ष प्रभाव[संपादन]

ज्या ज्या ठिकाणी वीजचलीत उपकरणे आहेत ती चालु शकत नाही.

  • मानवांवर-मनस्ताप
  • घरघुती-मिक्सर,फ्रिज,दिवे,पाणीपुरवठ्याच्या मोटारी,उद्वाहक,संगणक,कुलर,वातानुकुलन यंत्र, ई.
  • औद्योगिक व व्यापार-सर्व प्रकारचे उद्योग ज्यात निर्मिती प्रक्रिया चालते त्या प्रक्रियेत खंड पडतो.जास्तीत जास्त उत्पादन मिळविण्याचे धडपडीमुळे दर्जा घसरतो.पर्यायाने उत्पन्न कमी होते, तेवढ्याच मालासाठी जास्त उत्पादनखर्च.म्हणुन मालाच्या किंमतीत वाढ.वाढलेल्या किंमतीमुळे कमी विक्री.
  • काम नसल्यामुळे मनुष्यबळाचे तास वाया जातात.कमी रोजगारनिर्मिती.
  • सार्वजनिक-कामगारकपात.संप व निदर्शने.सार्वजनिक मालमत्तेचे नुकसान.पथदिवे, पाणीपुरवठा योजना इत्यादींवर प्रभाव.

अप्रत्यक्ष प्रभाव[संपादन]

  • राष्ट्रावर वा राज्यांवर-
  • उत्पादनांवर-
  • वीजवापर वाढतो.-इन्व्हर्टर इत्यादी उपकरणे लावल्या जातात.त्यांचे चार्जिंगसाठी जास्तीची वीज वापरल्या जाते.अधिक खर्च येतो.

उपाययोजना[संपादन]

  • वीज उत्पादनाचे विकेंद्रीकरण व एकाधिकार संपविणे.चढाओढ निर्माण करणे.
  • अपारंपारिक उर्जेचे उत्पादन व वापर वाढविणे.
  • एकुण वीज उत्पादन वाढविणे.
  • अद्ययावत् तांत्रिक क्षमता निर्माण करणे.
  • भविष्यातील मागणी जोखुन नियोजन करणे.
  • आपत्कालीन परीस्थिती पूर्वीच जोखुन पर्यायी योजना आखणे व तयार असणे.
  • वीजक्षेत्र राजकारण विरहीत करणे.