वढू बुद्रुक

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
(वढू या पानावरून पुनर्निर्देशित)
Jump to navigation Jump to search

वढू बुद्रुक महाराष्ट्राच्या पुणे जिल्ह्यातील गाव असून ते भीमा नदी, भामा नदी आणि इंद्रायणी नद्यांच्या संगमावर वसलेले आहे.

वढू बुद्रुक
गाव
वढू बुद्रुक is located in Maharashtra
वढू बुद्रुक
वढू बुद्रुक
महाराष्ट्रातील स्थान
गुणक: 18°39′54″N 74°02′24″E / 18.665°N 74.04°E / 18.665; 74.04
देश भारत ध्वज भारत
राज्य महाराष्ट्र
जिल्हा पुणे
तालुका शिरुर
क्षेत्रफळ
 • एकूण १४.७८
उंची ५५४.९९
लोकसंख्या (2011)
 • एकूण ५,७००
 • घनता /किमी2 (/चौ मै)
भाषा
 • अधिकृत मराठी
वेळ क्षेत्र IST (यूटीसी=+5:30)
पिन कोड 412216
जवळचे शहर पुणे
लिंग गुणोत्तर 928 /
साक्षरता ७३.१६%
जनगणनेतील स्थल निर्देशांक ५५५६३२

भौगोलिक स्थान आणि लोकसंख्या[संपादन]

हे पुणे जिल्ह्यातल्या शिरूर तालुक्यातील १४७७.७४ हेक्टर क्षेत्राचे गाव असून २०११ च्या जनगणनेनुसार ह्या गावात १०५६ कुटुंबे व एकूण ५७०० लोकसंख्या आहे. ह्याच्या सर्वात जवळचे शहर पुणे ३४ किलोमीटर अंतरावर आहे. यामध्ये २९५५ पुरुष आणि २७४५ स्त्रिया आहेत. यामध्ये अनुसूचित जातीचे लोक ३५२ असून अनुसूचित जमातीचे ७५ लोक आहेत.ह्या गावाचा जनगणनेतील स्थल निर्देशांक ५५५६३२ [१] आहे.

साक्षरता[संपादन]

  • एकूण साक्षर लोकसंख्या: ४१७० (७३.१६%)
  • साक्षर पुरुष लोकसंख्या: २२९७ (७७.७३%)
  • साक्षर स्त्री लोकसंख्या: १८७३ (६८.२३%)

इतिहास[संपादन]

या गावात संभाजी महाराजांची समाधी आहे. येथे औरंगजेबाने छत्रपती संभाजी महाराज यांची निर्घृण हत्या केली. त्यांच्या मृतदेहाचे तुकडे करून इतरत्र फेकले. ते तुकडे एकत्र करून, त्यांना शिवून त्यांच्यावर अंत्यसंस्कार केले होते

वढू बुद्रुक १६८९ पूर्वीच

वढू हे गाव शंभूराजे ची हत्या झाली ११ मार्च १६८९ साली त्यावेळी वढू गाव कसे होते या बद्दल आज या लेखात जाणून घेवू

कोरेगाव पासून आपटी पर्यत च्या बरोबर मध्यभागी वढू हे गाव येते याच ठिकाणी क्रूर औरंग्या एक कारागृह निर्माण केले होते व या कारागृहात छत्रपती संभाजी महाराज व कवी कलश यांना

औरंगजेबचा सरदार सिकंदरखान या कारागृहावर पहारा देत असे (अ. ख.)

वढू च्या चोहोबाजूंनी २० फुटी उंचीचे दगडी भिंतिची तटबंदी असलेले भुईकोट किल्ल्या प्रमाणे एक

गढीवजा एक गाव ,गावच्या पूर्वेला वेस होती पण गावचा राबता हा मुख्यतः उत्तरेकडील खिडकी दरवाजातून पाबळ रस्त्यला मिळत असे आता याचे नाल्यात रुपांतर झाले आहे आता या भागला खोलवट म्हणतात भीमा नदीच्या काठी वसलेले हे गाव या गावला प्राचीन यादवकालीन शिवमंदिर ज्याला वडेश्वर असे म्हणत या प्राचीन मंदिराचे अवशेष आजही वढू गावच्या पश्चिमेला असणारया भीमा नदीच्या १५ ते २० फुट पाण्यात खोलवर पाहायला मिळतात पण आता भीमा नदीवर शंभूसागर या छोट्या धरणामुळे शिवमंदिराचे हे अवशेष पाण्यात बुडालेले आहेत औरंगजेबच्या अतिक्रमणात हा प्राचीन ठेवा नष्ट झाला आहे वढू हे गाव साधरण बाराव्या शतकापासून पाबळ सुभ्यचा पुणे व इतर प्रांताशी व्यापार करणाऱ्या लोकांचे राहण्याचे ठिकाण होत

जवळ असलेल्या पाणवठ्यावर व रोजच्या गरजा भागवण्यासाठी पाणी आणण्यासाठी तसेच वडेश्वर मंदिरात पूजा अशी कामे करण्यासाठी कुंभार वेशीतून एक दरवाजा असायचा याच दरवाजातून उन्हाळ्यात भीमा नदीला पाणी नसल्याने व्यापर व दळणवळण चालायला मदत व्हायची पावसाळयात पूर्व दरवाजाचा वापर व्हायचा ,पश्चिमेला ही एक दरवाजा असायचा

तटबंदीच्या आतमध्ये दक्षिणमुखी हनुमान मंदिर ,विठ्ठल मंदिर ,भैरवनाथ मंदिर व उधोबा महाराजांसारखा युग पुरुषाची समधी आहे ,तटबंदी आतच सारा राबता असायचा रात्री चोहुबाजुंचे दरवाजे बंद झाले की सारा गाव पेटीत बंद झाल्याप्रमाणे बंद असायचा संध्याकाळी खांबांवरील दिवे लागण झाली की गाव कसा ऐश्वर्य प्राप्त व्हायचं

तटबंदीच्या बाहेरून ओढा वाहत असे ओढ्याकाठी हजारो वर्षे पूर्वीचे वडाची झाडे वाटसरू ना व व्यापार करणाऱ्या सावली द्यायची कामे करायची याच वडांच्या झाडावरूनच वडेश्वर हे नाव गावातील शिवमंदिराचं रूढ झाले.गावात सतीचे मंदिर आहे या सती विषयी जास्त माहिती उपलब्ध नाही वढू च्या परिसरात पिरांचे थडगी आहेत गावात छत्रपती संभाजी महाराजांच्या चित्तेला अग्नी देणाऱ्या वीरांचे स्मारक वृंदावन उभारलेले आहे व विरगळही आहेत.

संदर्भ ,शिवछावा संभाजी महाराज

लेखण श्री संभाजी शिवले

प्रथम आवृत्ती २०१२

वीज[संपादन]

प्रतिदिवस १२ तासांचा वीजपुरवठा सर्व प्रकारच्या वापरासाठी उपलब्ध आहे.

जमिनीचा वापर[संपादन]

या गावात जमिनीचा वापर खालीलप्रमाणे होतो (हेक्टरमध्ये क्षेत्रफळ):

  • वन: ६५.५५
  • बिगरशेती वापरात असलेली जमीन: ८
  • ओसाड व लागवडीला अयोग्य जमीन: १६.७८
  • कुरणे व इतर चराऊ जमीन: ४.३९
  • फुटकळ झाडीखालची जमीन: ८.१
  • लागवडीयोग्य पडीक जमीन: १५.१
  • कायमस्वरूपी पडीक जमीन: २२
  • सद्यस्थितीतील पडीक जमीन: १२४.८
  • पिकांखालची जमीन: १२१३.०२
  • एकूण कोरडवाहू जमीन: ८१९.३५
  • एकूण बागायती जमीन: ३९३.६७

सिंचन सुविधा[संपादन]

सिंचनाचे स्रोत खालीलप्रमाणे आहेत (हेक्टरमध्ये क्षेत्रफळ):

  • कालवे: ११९.२८
  • विहिरी / कूप नलिका: १७५.२
  • ओढे: ५१४.८७
  • इतर: १०

उत्पादन[संपादन]

या गावात वस्तूंचे उत्पादन होते:

संदर्भ आणि नोंदी[संपादन]

  1. "जिल्हा जनगणना पुस्तिका". महारजिस्ट्रार आणि जनगणना आयुक्त कार्यालय, भारत.