बीजप्रक्रिया

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
Jump to navigation Jump to search


Broom icon.svg
या लेखातील मजकूर मराठी विकिपीडियाच्या विश्वकोशीय लेखनशैलीस अनुसरून नाही. आपण हा लेख तपासून याच्या पुनर्लेखनास मदत करू शकता.

नवीन सदस्यांना मार्गदर्शन
हा साचा अशुद्धलेखन, अविश्वकोशीय मजकूर अथवा मजकुरात अविश्वकोशीय लेखनशैली व विना-संदर्भ लेखन आढळल्यास वापरला जातो. कृपया या संबंधीची चर्चा चर्चापानावर पहावी.


Imbox content.png
ह्या लेखाला एकही संदर्भ दिला गेलेला नाही. विश्वसनीय स्रोत जोडून या लेखातील माहितीची पडताळणी करण्यात मदत करा. संदर्भ नसल्याने प्रस्तुत लेखाची उल्लेखनीयता ही सिद्ध होत नाही. संदर्भहीन मजकूराची पडताळणी करता येत नसल्याने व उल्लेखनीयता सिद्ध होत नसल्याने हा लेख काढून टाकला जाऊ शकतो याची नोंद घ्यावी. संदर्भ कसे निवडावेत याची माहिती येथे मिळेल तर संदर्भ कसे जोडायचे याची माहिती आपल्याला येथे मिळेल.

'बीजप्रक्रिया' म्हणजे बियाण्यावर त्याच्या लागवडीपूर्वी प्रक्रिया करणे होय. त्यात बियाण्यांची पारख करणे, त्यातील सकस बिया निवडणे, त्यावर लेपन इत्यादी योग्य प्रक्रिया करणे, त्याची उगवणशक्ती तपासणे आदी बाबींचा समावेश असतो.बीजप्रक्रिया केल्यावर त्यापासून वाढीव उत्पादन अवश्यच मिळते.ही लागवडीपूर्व करावयाची एक सोपी पण परिणामकारक प्रक्रिया आहे.याने तद्नंतरच्या कीटकनाशक फवारणीच्या खर्चात बचत होते.त्यापासून दर्जेदार उत्पादनही मिळते.योग्य प्रक्रिया केलेले बियाणे पेरल्याने कमी अथवा जास्त ओलाव्यातही पीक एकसारखे येते.

बीजप्रक्रिया करणे ज्या बिया लावायच्या आहेत त्यांचे जमिनीमधून उद्भवणा-या बुरशीजन्य रोगांपासून संरक्षण करण्यासाठी तसेच बियांची उगवण क्षमता वाढविण्यासाठी किंवा उगवण काही विशिष्ट काळासाठी थांबवण्यासाठी त्या बियांवर विशिष्ट अशी प्रक्रिया केली जाते, त्यास बीजप्रक्रिया असे म्हणतात. बीजप्रक्रिया केल्यामुळे पिकांची रोग प्रतिकार शक्ती वाढते, उगवण क्षमता वाढते, पीक जोमदार येते, जमिनीत नत्राचे स्थिरीकरण होते, जमिनीतील अपायकारक जीवाणुंपासून संरक्षण होते व उत्पन्न वाढते.

साहित्य बियाणे, बुरशीजन्य औषधे: ॲझोटोबॅक्टर, रायझोबियम, सल्फर (गंधक), पाणी इत्यादी.

साधने घमेले, बादली, रद्दी पेपर, हातमोजे इ.

कृती

  • सुरूवातीस बिया घमेल्यात घेणे. हातात हातमोजे घालून बियांवर ५% गुळाचे पाणी शिंपडाणे. नंतर त्यांवर बुरशीनाशक औषध, संजीवक, सल्फर (गंधक), इ. औषधे योग्य प्रमाणात चोळाणे.
  • बियाणे थोडा वेळ सावलीत वाळण्यास ठेवावे.


निवड[संपादन]

योग्य बियाण्यांची निवड करणे आवश्यक आहे.बियाणे हे शुद्ध,निरोगी चमकदार व वजनदार असावयास हवे.पेरणीसाठी वापरण्यात येणाऱ्या बियांवर व त्याचे आतही रोगाचे जीवाणू असू शकतात. यासाठी त्यावर प्रतिबंधात्मक उपाय करावयास हवे.

लागवडपूर्व उपचार[संपादन]

बियाण्यांना जीवाणूव विषाणूरहित करण्यासाठी त्यावर प्रचलित अथवा पारंपारिक पध्दतीने लेपन आदी प्रक्रिया करणे आवश्यक आहे.त्यावर रासायनिक लेपन आदी केले जाते. त्यामुळे त्यावर रोग उद्भवण्याची शक्यता कमी असते.

उगवणशक्ती तपासणे[संपादन]

बियाण्याची उगवणशक्ती तपासणे आवश्यक आहे. ते यासाठी कि किती बियाण्यांची पेरणी करावी हे यातून ताडता येते. हे करावयास बियाणे हे पेरणीपूर्वी किमान १५ दिवस अगोदर खरेदी करावे व आपल्या ताब्यात घ्यावे. या बियाण्याच्या साठ्यातील सुमारे १०० दाणे काढून ते एखाद्या मातीच्या कुंडीत, ज्या शेतात त्यांची पेरणी करावयाची आहे तेथील माती घेउन, पेरावे. अशा बियाण्याचे सुमारे ८ ते १० दिवसात कोंब निघतात. किती कोंब निघाले यावरुन त्या विशिष्ट बियाण्याची उगवणशक्तीची टक्केवारी कळते. समजा,त्यापैकी ८३ कोंबच उगवले तर त्या बियाण्यांची उगवणशक्ती ८३% आहे असे अनुमान काढता येते.त्याप्रमाणात पेरणी करता येते.

बीजसंस्काराच्या पारंपारिक पद्धती[संपादन]

  • बी गरम पाण्यात भिजत ठेवणे.
  • बी थंड पाण्यात भिजत ठेवणे.
  • कोरडया बियांना औषध चोळणे.
  • रोपांची मुले द्रावणात बुडून ठेवणे.
  • बी कठीण पृष्ठभागावर घासणे.

बीजप्रक्रियेचे फायदे[संपादन]

  • बियांची उगवणक्षमता वाढते.
  • रोपांची किंवा पिकांची रोगप्रतिकार शक्ती वाढते.
  • पिकाच्या उत्पादनात वाढ होते.
  • रोपे मरण्याचे प्रमाण कमी होते.


Wiki letter w.svg
कृपया स्वत:च्या शब्दात परिच्छेद लेखन करून या लेखाचा / विभागाचा विस्तार करण्यास मदत करा.
अधिक माहितीसाठी या लेखाचे चर्चा पान, विस्तार कसा करावा? किंवा इतर विस्तार विनंत्या पाहा.

संदर्भ आणि नोंदी[संपादन]



बाह्य दुवे[संपादन]