टाकणकार (समाज)

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
(टाकणकार (जात) या पानावरून पुनर्निर्देशित)
Jump to navigation Jump to search
जय मावली देवी
टाकणकार

टाकणकार पारधी ही आदिवासी समाजातील एक जमात आहे.ती भारताच्या महाराष्ट्रातील अमरावती, अकोलाबुलढाणा जिल्ह्यातील काही तालुक्यात आढळते. हा समाज अंदाजे चारशे-पाचशे वर्षापासून राजस्थान-गुजरात मधून महाराष्ट्रात स्थलांतरित झाला असावा.समाजातील लोकगीते(खूळ), लोककथा (परसंग) यातून तसे उल्लेख येतात.[ संदर्भ हवा ] समाजाचे कुलदैवत मातृदेवता आहे. तिला ते 'वळेखन' या नावाने संबोधतात. या शिवाय खुऱ्याळ, मेळली, चोयटी इत्यादी नावेसुध्दा तिला आहेत. या समाजाची बोलीभाषा 'वाघरी' आहे, ती राजस्थानी व गुजराती बोलीशी जवळीक साधते.

वळेखण नवस दान[संपादन]

या समाजातील देवीची स्तुतिपर भजने म्ह्टली जातात त्याला ते 'खुळ'असे म्हणतात.ज्या गावात टाकणकार समाज आहे त्या गावात आपल्या तांड्यात निबांच्या झाडाखाली देवीचा थळा वटा / ओटा किंवा मंदीर असते.

मावली देवीचे ओठयावरील तोंड  केव्हाही पूर्वेकडे असते व देवीच्या  ओठयाच्या पाठीमागे मंदीर असल्यास जवळपास कड्निंबाचे झाड असते. 
देवीचा खुना ( कुळाचाराचे देव ) घराच्या नैऋत्य कोपरा निवडुन  तेथे ठेवतात त्यास वळखुणा म्हणतात. 

तसेच ज्याच्या अंगात देवी येते तो देविचा भुया असतो त्याच्या घरी वळखुना असतो,तोच वळागोत्री असतो किंवा काही लोक एक वेगळे घर वळखुना म्हणुन तयार करतात.

कुळं आडनावे व खळगोत्री[संपादन]

या समाजात मुख्यतः सात कुळे आहेत, त्यामधे खांदे(सिसोदिया,खानंदे,सिसोदे), हदे(चव्हाण), राठोड, सोळंके(खातेले/खुराळे), भरगडे (झाकर्डे), शेले(पवार) व खोनगरे(सोनोने) ही होत.समाजातील कुळं अडनावे व खोळगोत्री:- १) मालोये व कुवारे हे कुळ आहे, दोघाचे अडनाव डाबेराव! २) खातले व खुराळे हे कुळ आहे दोघाचे अडनाव सोळंके ३) शेले हे कुळ आहे त्यांचे अडनाव पवार आहे ४)हदे हे कुळ आहे अडनाव चव्हाण यापैकी कोणी हळदे लिहितात. ते चव्हाण आहेत ५)भरगडे काहिनी वाटेल ते लिहिले ६)खोनगरे सोनोने एकच आहेत. कोणी कुळ लिहिले कोणी अडनाव तर कोणी राणे लिहिले " राणे ही उपाधी म्हणून काहीजण आडनावासाठी लावतात."



टाकणकार समाजातील कुळाप्रमाणे देस्तान..

क्र. कुळ आडनावे देस्तान १ देस्तान २ देस्तान ३
खांदे खानंदे,सिसोदे, सिसोदिया वळेखण खुऱ्‍याळ मावली
खुराडे/खातेले सोळंके,कवाळे वळेखण/दगाव देवी खुऱ्‍याळ मावली ( ही फक्त खुराडे मध्ये आहे.)
नवले/मालोये डाबेराव,मालवे,कुवारे वळेखण मेळ्ली चोयटी त्याचप्रमाने या कुळाला "मोवाल" देस्तान पण लागू आहे.
राठोड राठोड वळेखण खुऱ्‍याळ मावली तसेच दादाजी लागू
हदे चव्हाण, हळदे वळेखण गंगोत्तर मावली तसेच मोवाल लागू
शेले पवार,झाकर्डे वळेखण मर्ह्याटी मावली तसेच या कुळात कुणाची देव आज्ञा झाल्यास "दादाजी" लागू
खोनगरे सोनोने वळेखण कोखळनी मावली दादाजी असतो

हे सुद्धा पहा

  1. ^ Chavan, Dev Chavan , Dev. "* आई वळेखण देवी *". आदिवासी टाकणकार पारधी समाज (वाघरी). 2019-08-23 रोजी पाहिले.