औंढा नागनाथ तालुका
| टोपणनाव: नागनाथ / नागेश्वर | |
| — तालुका — | |
 | |
| |
| भाषा | मराठी |
| तहसील | |
| पंचायत समिती | |
औंढा नागनाथ तालुका हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील हिंगोली जिल्ह्यातील एक तालुका आहे. येथे बारा ज्योतिर्लिंगांपैकी औंढा-नागनाथ हे ज्योतिर्लिंग आहे. याचे प्राचीन नाव आमर्दक. ही एक शिवाची उपाधी असून, या नावाचा एक शैवपंथही अस्तित्वात होता. यातूनच या स्थलनामाची उत्पत्ती झाली. 'आमर्दक सन्तान' या नावाने ओळखल्या जाणाऱ्या शैव अनुयायांचे हे मुख्य पीठ असून, त्याचा प्रसार सातव्या ते अकराव्या शतकात गुजरात, राजस्थान आणि मध्य प्रदेश या भागांतही झाला होता.
भारतातील पवित्र बारा ज्योतिर्लिंगापैकी आद्य ज्योतिर्लिंग मानल्या जाणाऱ्या नागनाथ (नागेश्वर) मंदिरासाठी औंढा हे गाव प्रसिद्ध आहे. या गावात एकेकाळी आमर्दक सरोवर होते. हे मंदिर एका विस्तीर्ण २९०X१९० फुटी आवारात असून त्याभोवती एक मोठा परकोट आहे. परकोटाला चार प्रवेशद्वारे असून त्यातील उत्तरेकडील प्रवेशद्वारावर नगारखाना आहे. तेच मुख्य प्रवेशद्वार होय. आवारातच एक पायविहीर असून तिचा नागतीर्थ असा उल्लेख केला जातो. सासू-सुनेची बारव असेही तिला म्हणतात. मुख्य मंदिराची लांबी १२६ फूट, रुंदी ११८ फूट आणि उंची ९६ फूट आहे. मंदिराच्या पश्चिमेस नामदेव महाराजांचे मंदिर व सभामंडप आहे. औंढा हे संत नामदेवाचे गुरू विसोबा खेचर यांचेही गाव आहे. त्यांची समाधी या परिसरातच आहे.[१] [२]
- येथे नागनाथ या नावाने महाविद्यालय आहे.
औंढा नागनाथ तालुक्यातील काही गांवे:-
- अंजनवाडा
- अंजनवाडी
- अनखळी
- असोंदा
- असोला
असोला आजरसोंडा आमदरी उंडेगाव उखळी उमरा औंढा नागनाथ कंजारा काकडदाभा काठोडा तांडा कुंडकर पिंपरी केळी कोंडशी बुद्रुक गढाळा गांगलवाडी गोजेगाव गोळेगाव चिंचोली चिमेगाव चोंडी शहापूर जडगाव जलालदाभा जलालपूर जवळा जामगव्हाण जोडपिंपरी टाकळगाव ढेगज तपोवन दुघाळा तामटी तांडा दरेगाव दुरचुना देवाळा देवाळा दौडगाव धार नांदखेडा नांदगाव नागझरी नागेशवाडी नालेगाव निशाणा पांगरा पार्डी सावळी पिंपळदरी पिंपळा पुरजळ पूर पोटा पोटा खुर्द फुलदाभा बेरुळा बोरजा ब्राह्मणवाडा भोसी माथा मार्डी मूर्तीजापूर सावंगी मेथा येडूत येळी येहळेगाव रांजाळा राजदरी राजापूर रामेश्वर [रामेश्वर १] रूपूर लक्ष्मणनाईक तांडा लांडाळा लाख लोहरा खुर्द लोहरा बुद्रुक वगरवाडी वगरवाडी तांडा वडचुना वडद वसई वाळकी शिरड शहापूर शिरला संमगानाईक तांडा सारंगवाडी साळणा सावरखेडा सावळी खुर्द सावळी बुद्रुक सिद्धेश्‍वर सुकापूर सुरेगाव सूरवाडी सेंदूरसना सोनवाडी हिवरखेडा हिवराजाटू ........ई.
 | हा लेख/विभाग स्वत:च्या शब्दात विस्तार करण्यास मदत करा. |
संदर्भ
[संपादन]- ↑ "RBS Visitors Guide India: Maharashtra Travel Guide Archived 3 July 2019[Date mismatch] at the वेबॅक मशीन.," Ashutosh Goyal, Data and Expo India Pvt. Ltd., 2015, ISBN 9789380844831
- ↑ "Mystical, Magical Maharashtra Archived 30 June 2019[Date mismatch] at the वेबॅक मशीन.," Milind Gunaji, Popular Prakashan, 2010, ISBN 9788179914458
- ↑ रामेश्वर, ता. औंढा नागनाथ, जि. हिंगोली महाराष्ट्र राज्यातील मराठवाडा विभागात, हिंगोली जिल्ह्यामध्ये औंढा नागनाथ हा बारा ज्योतिर्लिंगांपैकी आठवे आद्य ज्योतिलिंग असलेला तालुका आहे. ह्या तालुक्यात १५०० लोकवस्ती असलेले रामेश्वर हे छोटेसं गांव आहे. औंढा नागनाथपासून अवघ्या २० कि.मी. अंतरावर जिंतूर ते औंढा नागनाथ मार्गावर वसलेलं रामेश्वर हे टुमदार गांव आहे. काही वर्षांपूर्वी रामेश्वरचं चित्र इतर गावांपेक्षा वेगळं नव्हतं. चिखलाने भरलेले रस्ते, उघडी गटारे, आपापसातील हेवेदावे, यांने हे गाव ग्रासले होते. या गावचा मुख्य व्यवसाय शेती असून कुकुटपालन, बकरीपालन इत्यादी जोडधंदेही आहेत. या गावात अनेक बचतगट स्थापन झाले असून गावातील महिला स्वंयरोजगाराच्या दिशेने वाटचाल करीत आहेत. या गावात अंगणवाडी व जिल्हा परिषदेची पहिले ते सातवीपर्यंतची शाळा आहे. परंतु, गेल्या काही वर्षांपासून या गावात, गाव विकासाच्या विविध योजना राबविल्या जात आहेत. या गावात दरवर्षी पाण्याचा मोठा प्रश्‍न उद्भवत असे. समस्त गावकर्‍यांनी सार्वजनिक प्रयत्नातून विहीर खोदून त्याद्वारे आता घरोघरी पाण्याच्या व्यवस्था केली आहे. गावातील रस्त्याचे आता क्रॉंक्रिटीकरण करण्यात आले असून पथदिवे लावण्यात आले आहेत. घराघरातील सांडपाणी आता भूमिगत गटाराद्वारे बाहेर काढले जात आहे. बायोगॅस सयंत्र, हातपंप इत्यादीची सोय केली आहे. नदीचे पाणी अडवून ते शेतीकरिता वापरात आणले जात आहे. प्रामुख्याने आदिवासी वस्ती असलेल्या रामेश्वरमध्ये, शेतकरी, बारा बलुतेदार व इतर व्यावसायिक देखील मोठ्या प्रमाणात आढळतात. श्री पांडुरंग, तत्त्वज्ञ संत ज्ञानेश्‍वर महाराज व जगद्गुरु तत्त्वज्ञ संत तुकाराम महाराज यांचेवर विश्‍वास ठेवणारा वारकरी संप्रदाय समाजही मोठ्या प्रमाणात आढळतो. याच श्रद्धेतून गावातील समस्त गावकर्‍यांनी स्वंप्रयत्नातून नदीच्या तीरावर श्री विठ्ठलाच्या मंदिराची उभारणी केली आहे. भारतीय संस्कृती आणि परंपरेचे एक मूर्तिमंत प्रतिक म्हणजेच येथील श्री हनुमान मंदिर होय. हे मंदिर म्हणजेच सर्व धर्मीयांचे श्रद्धास्थान असून या गावातील समस्त नागरिकांनी एकत्र येऊन या मंदिराची पुनर्बांधणी व नूतनीकरण केले आहे. रामेश्वर पासून ४५ कि.मी. अंतराव हिंगोली जिल्ह्यातील नरसी येथे संत नामदेवांचे जन्मस्थान असून, शिरड शहापूर येथे मल्लिनाथ दिगंबर जैन यांचे प्रसिद्ध मंदिर आहे.
<ref>खूणपताका उपलब्ध आहेत, पण संबंधीत <references group="रामेश्वर"/> खूण मिळाली नाही.