अनुराधापुऱ्याचे राज्य

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
(अनुराधापुर्‍याचे राज्य या पानावरून पुनर्निर्देशित)
Jump to navigation Jump to search
अनुराधापुऱ्याचे राज्य
අනුරාධපුර රාජධානිය
इ.स.पू. ३७७इ.स. १०१७
Flag of Dutthagamani.pngदत्तगामनी व त्यानंतरच्या राजांच्या काळात वापरात असलेल्या ध्वजाचे पुनर्रचित चित्र
Important locations of Anuradhapura Kingdom.png
राजधानी अनुराधापुरा
शासनप्रकार राजेशाही
राष्ट्रप्रमुख प्रथम: पांडुकभय (इ.स.पू. ३७७ - इ.स.पू. ३६७)
अंतिम: पाचवा महिंद (इ.स. ९८२ - इ.स. १०१७)
अधिकृत भाषा सिंहला
क्षेत्रफळ ६५,६१० चौरस किमी

अनुराधापुऱ्याचे राज्य अर्थात अनुराधापुरा राज्य (सिंहला: අනුරාධපුර රාජධානිය; ) हे इ.स.पू. ३७७ ते इ.स. १०१७ या कालखंडात, म्हणजे सुमारे १३०० वर्षे अस्तित्वात असलेले श्रीलंकेतील एक राज्य होते. इ.स.पू. ३७७ सालाच्या सुमारास पांडुकभय राजाने अनुराधापुरा या नगरात हे राज्य स्थापले. अनुराधापुरा राज्याच्या कालखंडात श्रीलंकेच्या बेटावर अन्य भागांमध्ये छोटी छोटी अन्य राज्ये होती; मात्र ती बहुश: अनुराधापुऱ्याच्या सत्तेची मांडलिक होती. देवानामपिय तिस्सा राजाच्या कारकिर्दीत बौद्ध धर्म स्वीकारल्यापासून अनुराधापुऱ्यात थेरवादी बौद्ध पंथाचा संस्कृती, नीतिनियम, कायदे व राज्ययंत्रणेवर पगडा होता. अनुराधापुर कालावधीत दक्षिण भारतातील आक्रमण सतत धोक्यात आले होते. दत्तगगमानी, वलगंबा आणि धातुसेनासारख्या शासकांनी दक्षिण भारतीयांना पराभूत करण्यासाठी आणि साम्राज्याचे नियंत्रण मिळविण्यासाठी लक्ष दिले होते. लष्करी यशासाठी महत्त्वपूर्ण असलेल्या इतर शासकीय शाखा, गजबहू I यांनी आक्रमणकर्त्यांवर आक्रमण केले आणि सेना II यांना पंडियन राजकुमारांच्या मदतीसाठी पाठवले होते.

कारण हे राज्य मुख्यत्वे कृषीवर आधारित होते, सिंचन कार्यांचे उत्पादन अनुराधापुरा राज्याचे एक मोठे यश होते, कोरड्या क्षेत्रात पाणी पुरवठा सुनिश्चित करणे आणि देशाचा विकास वाढण्यास मदत करणे. अनेक राजे, विशेषतः वसाभा आणि महासेना यांनी मोठ्या जलाशया आणि कालवे बांधली, ज्याने अनुराधापुर कालावधीत राजाराटा परिसरात एक विशाल आणि जटिल सिंचन नेटवर्क तयार केला. हे बांधकाम तयार करण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या प्रगत तांत्रिक आणि अभियांत्रिकी कौशल्यांचा संकेत आहेत. सिगिरिया येथे प्रसिद्ध चित्रे आणि रचना; रूवानवेलिस, जेटवण स्तूप आणि इतर मोठ्या स्तूप; लोवाहापायासारख्या मोठ्या इमारती; आणि धार्मिक कार्ये (असंख्य बुद्ध मूर्तिंप्रमाणे) अनुराधापूरच्या काळात शिल्पकला मध्ये प्रगती दर्शविणारी ठिकाणे आहेत.

इतिहास[संपादन]

अनुराधापुरा साम्राज्याचे संस्थापक आणि पहिले शासक राजा पांडुकभाय यांनी देशातील गावाची सीमा निश्चित केली आणि गावातील सरदारांची नेमणूक करून प्रशासकीय व्यवस्था स्थापन केली. त्यांनी आश्रयस्थान, गरीबांसाठी, स्मशानभूमी आणि सिंचन टाक्या बांधल्या. अनुराधापुरा साम्राज्याच्या ताब्यात त्याने देशाचा एक मोठा भाग आणला. तथापि, दत्ताघमणी (161-137 ईसापूर्व) च्या शासनकाळातपर्यंत संपूर्ण देश अनुराधापुरा साम्राज्य अंतर्गत एकत्रित झाला नव्हता. त्याने अनुराधापुरावर कब्जा करणारे दक्षिण भारतीय शासक एलालान आणि सिंहासनावर चढून आल्यावर त्याने देशाच्या विविध भागात 32 शासकांना पराभूत केले. क्रॉनिकल महावमांनी आपल्या राज्याची प्रशंसा केली आणि त्याच्या शासनासाठी 37 पैकी 11 अध्याय दिले. तो एक योद्धा राजा आणि एक भक्त बौद्ध म्हणून वर्णन केले आहे. देशाला एकत्र आणल्यानंतर त्यांनी बौद्ध धर्मावर एक मजबूत आणि सुरक्षित आधार उभारण्यात मदत केली आणि रुवानवेली सेया आणि लोवामापायासह अनेक मठ आणि मंदिरे बांधली.

अनुराधापुरा साम्राज्याचे आणखी एक उल्लेखनीय राजा वालगंब (103, 8 9 -77 ई.पू.) आहे, याला वाथगगमानी अभय असेही म्हणतात, जो दक्षिण भारतातील पाच आक्रमणकर्त्यांनी उद्ध्वस्त केला होता. या आक्रमणकर्त्यांचा पराभव करून त्यांनी पुन्हा एकदा त्याचे राज्य जिंकले आणि पुन्हा एकदा त्याच्या शासनाखाली एकता केली. [17] सधा तिसा (137-119 ईसा पूर्व), महाकुली महातीसा (77-63 ईसापूर्व), वसाभा (67-111), गजाबाहू I (114-136), धातसेना (455-473), अगगोबोधी प्रथम (571-604) आणि अगगोबोधी दुसरा (604-614) [[दत्तागमणी आणि वलगंब नंतर संपूर्ण देशावर सत्ता गाजविणारे राज्यकर्ते होते. कुट्टाकन्ना तिसा (44-22 ईसापूर्व) पासून अम्मादागमनी (2 9 -19 ईसापूर्व) पर्यंत राज्यकर्ते अनुराधापुरा साम्राज्याच्या शासनाखाली राहू शकले. इतर शासक संपूर्ण बेटावर आपले राज्य कायम ठेवू शकले नाहीत आणि बहुतेक वेळा स्वतंत्र भाग रूहुना आणि मलयाराटा (डोंगराळ प्रदेश) मध्ये मर्यादित काळासाठी अस्तित्त्वात होते. अनुराधापुरा साम्राज्याच्या शेवटच्या वर्षांत विद्रोह वाढला आणि राजांचा अधिकार हळूहळू घटला. महिंदा व्ही (9 82-1017), अनुराधापुरा साम्राज्याचा शेवटचा राजा, राजाचा राजा इतका दुर्बल झाला होता की तो करांचे संग्रह योग्यरित्या व्यवस्थित करू शकत नव्हता.