डेंग्यू ताप

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून


Wiki letter w.svg
कृपया स्वत:च्या शब्दात परिच्छेद लेखन करून या लेखाचा / विभागाचा विस्तार करण्यास मदत करा.
अधिक माहितीसाठी या लेखाचे चर्चा पान, विस्तार कसा करावा? किंवा इतर विस्तार विनंत्या पाहा.
डेंग्यू ताप
----
डेंग्यू तापामुळे पाठिवर आलेले व्रण
डेंग्यू तापामुळे पाठिवर आलेले व्रण
ICD-10 A90
ICD-9 061
DiseasesDB 3564
MedlinePlus 001374
eMedicine med/528
MeSH C02.782.417.214
डेंग्यू तपा बद्दल माहिती ऐका

डेंग्यू ताप (हाडमोडी ताप) हा एक विषाणूजन्य रोग आहे. हा ताप डेंग्यू (DENV)विषाणूंमुळे होतो. एडीस इजिप्ती डासाच्या संक्रमणात्मक चाव्याव्दारे तो प्रसारित केला जातो. हा एक तीव्र, फ्लूसारखा आजार आहे. संक्रमणात्मक डासाच्या चाव्यानंतर 5-6 दिवसानंतर मनुष्याला हा रोग होतो. हा रोग दोन प्रकारे होतोः डेंग्यू ताप आणि डेंग्यू रक्तस्त्रावात्मक ताप (डीएचएफ). डेंग्यू रक्तस्त्रावात्मक ताप हा एक अधिक तीव्र स्वरुपाचा आजार असून, त्यामुळे मृत्यु ओढवू शकतो.

भारतात 1963 साली कलकत्त्यात याची पहिली मोठी साथ निर्माण झाली. त्यानंतर बहुतांश महानगरं आणि शहरांमधे व ग्रामीण भागांमधेही डेंग्यूचा उद्रेक झाल्याचे वृत्त आहे.

लक्षणे[संपादन]

1) डेंग्यू ताप

लहान मुलांमध्ये मुख्यतः सौम्य स्वरुपाचा ताप येतो.मोठ्या माणसांमध्ये अधिक तीव्रतेचा ताप सोबत डोके, डोळे दुखणे,अंगदुखी ,अशक्तपणा,अंगावर लाल रंगाचा चट्टा येऊ शकतो.अंगदुखी तीव्र स्वरूपात असू शकते म्हणून याला हाडे मोडणारा ताप असेही म्हणतात.

  • एकदम जोराचा ताप चढणे
  • डोक्याचा पुढचा भाग अतिशय दुखणे
  • डोळ्यांच्या मागील भागात वेदना जी डोळ्यांच्या हालचालीसोबत अधिक होते
  • स्नायू आणि सांध्यांमधे वेदना
  • चव आणि भूक नष्ट होणे
  • छाती आणि वरील अवयवांवर गोवरासारखे पुरळ येणे
  • मळमळणे आणि उलट्या
  • त्वचेवर व्रण उठणे

2) डेंग्यू रक्तस्त्रावात्मक ताप (डीएचएफ)

हा गंभीर स्वरूपाचा प्रकार असून यात तापाबरोबरच बाह्य रक्तस्त्राव- चट्टे उठणे,हिरड्यांमधून रक्तस्त्राव;तसेच अंतर्गत रक्तस्त्राव-आंत्रामधून रक्तस्त्राव,प्लेटलेटची संख्या कमी होणे इत्यादी प्रकार होऊ शकतात. तसेच छातीत,पोटामध्ये पाणी जमा होऊ शकते.

  • डेंग्यू तापाप्रमाणेच लक्षणे
  • तीव्र, सतत पोटदुखी
  • त्वचा फिकट, थंड किंवा चिकट होणे
  • नाक, तोंड आणि हिरड्यातून रक्त येणे आणि त्वचेवर पुरळ उठणे
  • रक्तासह किंवा रक्ताविना वारंवार उलट्या होणे
  • झोप येणे आणि अस्वस्थता
  • रुग्णाला तहान लागते आणि तोंड कोरडे पडते
  • नाडी कमकुवतपणे जलद चालते
  • श्वास घेताना त्रास होणे

३) डेंग्यू अतिगंभीर आजार

ही डेंग्यू रक्तस्त्राव तापाचीच पुढची अवस्था असून काही टक्के लोकांमध्ये ही दिसून येते.यात रूग्णाचे अस्वस्थ होणे, थंड पडणे, नाडी मंदावणे,रक्तदाब कमी होणे आणि शेवटी मृत्यू ओढावू शकतो.

प्रसार[संपादन]

एडीस इजिप्ती डास
एडीस इजिप्ती डासाचा मनुष्याला चावा

आजारी माणसाच्या रक्तातील डेंग्यू विषाणू ‘एडीस इजिप्ती’ जातीच्या डासांच्या मादीमार्फत दुसऱ्या निरोगी व्यक्तीस संक्रमित केले जातात.हे डास साधारणपणे समुद्र सपाटीपासून १००० मीटर पर्यंतच्या भागात जिवंत राहतात. याच्या साथी वेगाने पसरू शकतात. एडीस इजिप्ती हा एक लहान, काळा डास असून त्याच्या अंगावर पांढरे पट्टे असतात आणि त्याचा आकार अंदाजे 5 मिलीमीटर असतो. हा आपल्या शरीरात विषाणू तयार करायला 7 ते 8 दिवस घेतो आणि नंतर रोगाचा प्रसार करतो.साधारणपणे हे डास सकाळी अथवा संध्याकाळी चावतात.

इतिहास[संपादन]

डेंगू हा आजार पहिल्यांदा चीनी जीन राजवंशात आढळून आला. इतिहासात १७व्या शतकात डेंगू ची भीषण साथ आल्याचे पुरावे आहेत. १७७९ आणि १७८० मध्ये देखील मोठ्याप्रमाणात डेंगू आल्याचं आढळूण आला आहे, ज्या मुळे आशिया, आफ्रिका आणि उत्तर अमेरिका ह्या खंडात मोठ्या प्रमाणात जीवित हानी झाली होती. १९०६ मध्ये हा आजार एडीस इजिप्ती डासाच्या संक्रमणात्मक चाव्याव्दारे प्रसारित होतो ह्यावर शिक्का मोर्तब झाला. आजच्या काळात जवळपास २.५ मिल्लिओन्स म्हणजे जगाच्या ४०% लोकसंख्या अशा ठिकाणी जगते जिथे ह्या आजार संक्रमणाचे प्रमाण सगळ्यात जास्त आहे. डेंग्यू ताप हा जगातील जवळपास १०० पेक्षा जास्त देशंमध्ये पसरलेला आहे.दुसऱ्या महायुद्धानंतर हा रोग पसरला.

औषधोपचार[संपादन]

ताप असेपर्यंत आराम करावा.ताप आल्यानंतर खूप वाट पाहू नये (4-5 दिवसांपेक्षा जास्त).4 ते 5 दिवसांनी (कमाल) ताबडतोब डॉक्टरांकडे घेउन जावे.निर्जलिकरण होऊ नये म्हणून जलपेयांचा भरपूर उपयोग करावा. (उदा. क्षार संजिवनी) रक्तस्त्राव किंवा शोकची लक्षणे असल्यास रुग्णाला ताबडतोब रुग्णालयात भरती करावे.

प्रतिबंध[संपादन]

ॅ डासांना आळा घालणे हा एकमेव उपाय रोगाला प्रसरवण्यापासून थांबू शकतो. घराच्या आजुबाजूला पाणी साठू न देणे, वेळ्च्यावेळी साठलेले पाणी रिकामे करणे डासांना प्रतिबंध घालू शकतात.संपूर्ण अंगभर कपडे घातल्याने डासांपासून आपले संरक्षण होऊ शकते.

औषधे[संपादन]

या विषाणूवरप्रतीजीविके उपलब्ध नाहीत. तेव्हा गंभीर स्वरूपांच्या आजाराची वेळेत शहानिशा करून रूग्णाला वेळेत हॉस्पिटलमध्ये नेल्यास रूग्णाचे प्राण वाचू शकतात.

बाह्य दुवे[संपादन]

साचा:Sister project links


साचा:वाचा:संसर्गजन्य रोग