यमाई देवी मंदिर, औंध

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
श्री यमाई देवी (मुळपीठ)
स्थानिक नाव
Goddess of wealth and beauty
नाव
भूगोल
संस्कृती
स्थापत्य
इतिहास व प्रशासन

शिव-पार्वती यांचे एकत्रित पुजले जाणारे रूप म्हणजे यमाई. शिवशक्तीस्वरुपिनी यमाई देवीला पार्वतीमातेबरोबरच रेणुकादेवीचा अवतार देखील मानले जाते. महाराष्ट्रात व अन्य राज्यांत यमाई देवीची अनेक उपपीठे (मंदिरे) आहेत, परंतु महाराष्ट्रातील सातारा जिल्ह्यातील खटाव तालुक्यातील औंध गावच्या डोंगरावरती आदिमायेचे मुख्यपीठ आहे. त्यामुळेच या ठिकाणास मुळपीठ त्याचबरोबर देवीलाही यमाईदेवी व्यतिरिक्त मुळपीठदेवी म्हणून देखील ओळखले जाते.[१]

टेकडीच्या पायथ्यापासून सुरू होणाऱ्या पायऱ्या वापरून किंवा ऐवजी घाटाचा रस्ता वापरून कारने टेकडीच्या माथ्यावर पोहोचता येते. आता रस्त्यांची स्थिती पहिल्या पेक्षा चांगली सुधारल्याने वाहने वरपर्यंत पोहोचू शकतात. वरच्या बाजूला पार्किंग उपलब्ध आहे. काळ्या पाषाणातील यमाई देवीची बैठी मूर्ती जवळपास दोन मीटर उंच असून, पायाची मांडी अढी घालून बसलेल्या स्थितीत आहे. हे मंदिर मोठ्या संख्येने मराठी कुटुंबांचे कुळ-दैवत आहे. मंदिराच्या शिखरावर विविध हिंदू देवतांच्या प्रतिमा आणि मूर्ती आहेत. हे शहर आणि मंदिर अनेक शतकांपासून चालुक्य,यादव ,भोसले जगदाळे या शासकांशी गुरवघराणे कुंटूण्बाशी संबंधित आहे.अलीकडेच लोकवर्गनीतून देवीस या सोन्याचा कलश स्थापित केला आहे. टेकडीवरील मंदिरा व्यतिरिक्त यमाई देवीचं आणखी एक मंदिर खाली गावात आहे.[१][२]

श्री भवानी संग्रहालय[संपादन]

मंदिर संकुलात औंधच्या महाराजांच्या आपल्या खाजगी संग्रहातून स्थापन केलेले श्री भवानी संग्रहालय देखील आहे. संग्रहालयाची इमारत मंदिराच्या टेकडीच्या मध्यभागी वसलेली आहे. अभ्यागत पायऱ्या आणि रस्त्याने संग्रहालयापर्यंत पोहोचू शकतात. संग्रहालयात एकोणिसाव्या आणि विसाव्या शतकातील प्रसिद्ध भारतीय कलाकार जसे की एमव्ही धुरंधर, बाबुराव पेंटर, माधव सातवळेकर आणि राजा रवि वर्मा तसेच ब्रिटिश कलाकार हेन्री मूर यांच्या प्रसिद्ध मदर आणि चाइल्ड स्टोन स्ट्रक्चरची चित्रे देखील आहेत.[३][४][५]

संदर्भ आणि नोंदी[संपादन]

  1. ^ a b "Yamai Devi: Legend behind the goddess and her temple in Aundh!". झी न्युज. Apr 17, 2017. Archived from the original on April 21, 2017. १४ नोव्हेंबर २०२१ रोजी पाहिले.
  2. ^ Pant, Apa (1974). A moment in time. Bombay Calcutta Madras New Delhi: Orient Longman. p. 20. ISBN 9780340147900. १४ नोव्हेंबर २०२१ रोजी पाहिले.[permanent dead link]
  3. ^ Bhagwat., Nalini. "M. V. Dhurandhar". indiaart.com. १४ नोव्हेंबर २०२१ रोजी पाहिले.
  4. ^ Chaitanya, Krishna (1994). A History of Indian Painting: The modern period. New Delhi: Abhinav Publications. pp. 273–274. ISBN 81-7017-310-8.
  5. ^ "Shivaji designs for stained-glass windows: the art of Ervin Bossanyi. - Free Online Library". Thefreelibrary.com. 2013-05-09 रोजी पाहिले.