Jump to content

यमक

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून

यमक हे मराठी भाषेतील वृत्तांचे एक महत्त्वाचा अलंकार आहे. यात दोन किंवा अधिक ओळींच्या शेवटी येणाऱ्या शब्दांचा उच्चार सारखा असतो. यमक हे मराठी भाषेतील वृत्तांच्या रचनेसाठी एक उपयुक्त अलंकार आहे. यमक योग्य प्रकारे वापरल्यास वृत्ताला लय, सौंदर्य आणि प्रभाव प्राप्त होते. यमक आणि गण हे मराठी भाषेतील वृत्तांचे दोन महत्त्वाचे घटक आहेत. यमक अनेक प्रकारचे असतात, त्यापैकी काही प्रमुख प्रकार खालीलप्रमाणे आहेत:

  • अंत्यमिलन: दोन किंवा अधिक ओळींच्या शेवटच्या अक्षरांचा उच्चार सारखा असणे. उदा. "सुखाचे दिवस हे गेले, दुःखाचे आले का?"
  • प्रासमिलन: दोन किंवा अधिक ओळींच्या पहिल्या अक्षरांचा उच्चार सारखा असणे. उदा. "फुलपाखरू ये रे, ये रे, बागेत फुलं उमलली."
  • मध्यमिलन: दोन किंवा अधिक ओळींच्या मधील अक्षरांचा उच्चार सारखा असणे. उदा. "नदीचे पाणी वाहते, खळखळ आवाज करते."

यमक उपयोगांची काही उदाहरणे:

  • "जग हे क्षणभंगुर आहे, सत्य हे शाश्वत आहे." (यमक: अंत्यमिलन)
  • "आकाश निळे, ढग पांढरे, सूर्य चमकदार." (यमक: अंत्यमिलन)
  • "प्रेम हे जीवनाचे सार आहे, द्वेष हा विनाशकारी आहे." (यमक: अंत्यमिलन)

"ज्ञान हे शक्ती आहे, अज्ञान हे दुर्बलता आहे." (यमक: अंत्यमिलन)

  • "सत्य हे मार्गदर्शक आहे, असत्य हे भ्रामक आहे." (यमक: अंत्यमिलन)

यमकाचे फायदे

[संपादन]

यमकाच्या उपयोगामुळे वृत्ताला लय आणि सौंदर्य प्राप्त होते. यमकाच्या उपयोगामुळे वृत्ताचा प्रभाव वाढतो. यमक उपयोगामुळे रचना लक्षात राहण्यास मदत होते स्मरणशक्ती चांगली होते.

यमक वापर

[संपादन]
  • अर्थपूर्णता: यमक शब्द अर्थपूर्ण असणे आवश्यक आहे.
  • नैसर्गिकता: यमक नैसर्गिक आणि सहजपणे येणे आवश्यक आहे.
  • अतिरेक: यमक चा अतिरेक टाळणे आवश्यक आहे.

यमक हे मराठी भाषेतील वृत्तांच्या रचनेसाठी एक उपयुक्त अलंकार आहे. यमक योग्य प्रकारे वापरल्यास वृत्ताला लय, सौंदर्य आणि प्रभाव प्राप्त होते. आजच्या काळातही यमक चे महत्त्व कमी झालेले नाही. यमक उपयोगामुळे कविता, गीत, आणि इतर रचना अधिक प्रभावी आणि आकर्षक बनतात.

हे ही पहा

[संपादन]