महावीर जोंधळे

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
Jump to navigation Jump to search

महावीर रामचंद्र जोंधळे मराठी भाषेतील साहित्यकार लेखक, पत्रकारसंपादक. जन्मः इ.स. १९४८ सहज सोपी शब्द रचना आणि भावनिक आवाहन करणारी लालित्यपूर्ण लेखनशैली हे त्यांचे वैशिष्ठ्य आहे.

जीवन[संपादन]

महावीर जोंधळे यांचा जन्म मराठवाड्यात पिंपळगावलिंगी जिल्हा उस्मानाबाद येथील एका शेतकरी कुटुंबात झाला. गावात शाळा नसल्याने रोज त्यांना सहा किलोमीटर वरील वाशी या तालुक्याच्या ठिकाणी पायपीट करुन शिकावे लागे. नंतरच्या शिक्षणासाठी बार्शी,आष्टी,कुंथलगिरी असा प्रवास करावा लागला. त्यानंतर ते नोकरीच्या शोधासाठी मुंबईत गेले. तेथे श्रीमती शांता शेळके, शिरीष पै, श्रेणिक अन्नदाते, सदानंद रेगे, दा.मू.केंकरे यांचा आधार मिळाला.पुढे मुंबई सोडावी लागली.त्यानंतर ते औरंगाबादच्या अनंत भालेराव यांच्या दैनिक मराठवाडा या वृतपत्रात उपसंपादक म्हणून रुजू झाले.बालसाहित्य लेखनापूर्वी लघुकथा लेखणास त्यांनी प्रारंभ केला. मराठा, केसरी, महाराष्ट्र टाईम्स, हंस, प्रतिष्ठान, युगवाणी, अभिरुची इत्यादी मासिकांतून ते कथालेखन करीत असत.जवळपास शंभर कथा त्यांच्या नावावर आहेत. जवळजवळ चाळीस वर्ष पत्रकारिता केली.[१] लोकमत दैनिकांचे संपादक म्हणून निवृत्त झाल्यानंतर पूर्णवेळ लेखनास वाहून घेतले. त्यासाठी देश-परदेश दौरे केले.जिनेव्हा,पॕरीस, लंडन, अमेरिका, मलेशिया,थायलंड, श्रीलंका,दुबई, आबूधाबी इत्यादी देशाच्या दौ-यानंतर भारत आणि प्रगत राष्ट्र याविषयांवर अनेक व्याख्यामालेत,महाविद्यालयात व्याख्याने दिली. त्यावर आधारित तीन पुस्तके प्रसिद्ध झाली.त्या पुस्तकांना पु.ल.देशपांडे, अनंत काणेकर यांच्या नावाचे पुरस्कार त्यांना मिळाले. मराठीतील आघाडीचे ललित लेखक म्हणून मान्यता पावल्यानंतर त्यांची काही पुस्तके डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर, मराठवाडा विद्यापीठ, स्वामी रामानंद तीर्थ या विद्यापीठांच्या अभ्यासक्रमात समाविष्ट करुन घेतली होती. त्याचबरोबर यशवंत मुक्त विद्यापीठ तसेच इयत्ता बारावी,अकरावी,आठवी,पाचवी,चौथी पाठ्यपुस्तकात अनेक वर्ष लेखनाचा समावेश केला होता.त्यांच्या लेखनावर पुणे विद्यापीठात प्रा.शांताराम चौधरी यांनी प्रबंध लिहून विद्यावाचस्पती ही पदवी संपादन केली आहे.त्या लेखनावरील आधारित पुस्तकाचे प्रकाशन भारतीय अणुसंशोधन महामंडळाचे अध्यक्ष अनिल काकोडकर यांच्या हस्ते झाले.ललित वाड़्मय प्रकारात त्यांची अकरा पुस्तके प्रसिद्ध झाली असून त्यातील निवडक लेखावर इरकल नावाचा अभिवाचनाचा कार्यक्रम महाराष्ट्रातील नामवंत शहरातून अभिवाचनाचे कार्यक्रम सादर झाले.भारताचे पहिले पंतप्रधान पंडित जवाहरलाल नेहरु यांच्या जन्मशताब्दीनिमित्त शंभर शाळांमधून त्यांनी दिलेली व्याख्याने गाजली.'गाणी पाखराच्या ओठी' हा बालगीताचा कार्यक्रम मुंबई दूरदर्शनने सादर केला तर पुणे, मुंबई, नागपूर, रत्नागिरी इत्यादी आकाशवाणीने बारा गाणी संगीतबद्ध करुन प्रसारित केली.मराठी कवितेतील वृक्षराजीवरील 'झाडांच्या कविता'हा कार्यक्रम त्यांनी संपादित केला.आणि राजीव मुळे यांच्या मदतीने रंगमंचावर सादर केला. पुणे विद्यापीठ, अमरावती विद्यापीठ, मुंबई विद्यापीठ, शिवाजी विद्यापीठ आणि नांदेड विद्यापीठात व्याख्याने. पुणे विद्यापीठासाठी लेखकांच्या जाऊ गावा हा संशोधनपर प्रकल्प राबवला.पाच वर्ष पदवीत्तर मराठी अभ्यास करणा-या मुलांसाठी हा प्रकल्प होता.कोकणातील मान्यवर साहित्यिक कवींच्या गावात जाऊन त्यांच्या लेखनकृतीतील समाजशास्त्राचा अभ्यास.चि.त्र्यं.खानोलकर, श्री.ना.पेंडसे, विनोबा भावे, र.वा.दिघे,वि.स.खांडेकर, शंकर रामाणे,बा.भ.बोरकर, जयवंत दळवी इत्यादी साहित्यिकांच्या लेखनकृतीवर काम. कर्नाटकातील दोन,गोमंतकातील दोन आणि कोकणातील दोन संमेलनाचे अध्यक्षपद भूषविले. 1994 साली परभणी जिल्ह्यात दहाव्या आखिल भारतीय बालकुमार साहित्य संमेलनाच्या अध्यक्षपदी निवड.[२]

कारकीर्द[संपादन]

चाळीश वर्षे पत्रकारिता आणि वृतपत्रात स्तंभलेखन.महाराष्ट्र टाईम्स, लोकसत्ता, सकाळ, लोकमत, बेळगाव तरुण भारत,मनोहर.

पुस्तके[संपादन]

  • वारी
  • तोल
  • जनगोथ
  • माध्यम प्रदेश:तथ्य आणि पथ्य[३]

कथासंग्रह[संपादन]

  • झुंबर
  • मूरलँडस
  • तळभोवरा
  • स्वप्नभ्रांतीचा प्रदेश
  • हिरवे ढग

ललितबंध[संपादन]

  • किरणपाणी
  • समुद्रसुक्त
  • काळा चंद्र
  • करवंदी आभाळ
  • निरंग जांभूळ
  • श्रीलंका
  • सावळ्या चाहूलीचा झिम्मा
  • अक्रचित्र
  • एकांताची भूमिती

कविता संग्रह[संपादन]

  • प्रहर
  • साईखड्याचा खेळ
  • अनंग आणि अभंग
  • कफनीला खिशे नसतात

बाल कथा/कविता संग्रह[संपादन]

  • अक्कलकाऱ्याची फुले
  • आसवं गाळणारी कासवं
  • पावसाचे पाय
  • गाणारं घर
  • एक पाय तळ्यात
  • आणखी एक बिरबल
  • रामनाथीचा पाऊस
  • गोंधळ मांडिला
  • सातूचे पीठ
  • शिवाची वाडी
  • मुंगळ्याच्या बेटावर
  • बाहुलीचे डोळे
  • सारस पक्षी
  • नाक घासा नाक

कादंबरी[संपादन]

  • बिगूल

चरित्रग्रंथ[संपादन]

नीतिधुरंधर

पुरस्कार[संपादन]

  • केशवसुत पुरस्कार(तीनवेळा)
  • भा.रा.तांबे पुरस्कार
  • वा.गो.मायदेव पुरस्कार
  • सा.ने.गुरुजी पुरस्कार
  • भा.रा.भागवत पुरस्कार
  • काकासाहेब खाडिलकर पुरस्कार(तीन वेळ)
  • शरद्चंद्र मुक्तीबोध पुरस्कार
  • ग.ह.पाटील पुरस्कार
  • कृ.ब.निकुंब पुरस्कार
  • अनंत काणेकर पुरस्कार
  • ना.सी.फडके पुरस्कार

मुलांसाठी निवडक साहित्याचे चौदा खंड संपादित(बालभारतीसाठी)

आणीबाणी लादल्याच्या निषेर्धात 1977साली विज्ञान कथेचा राज्य पुरस्कार महाराष्ट्र सरकारला परत.

संदर्भ[संपादन]

  1. ^ "महावीर जोंधळे - Wikiwand". www.wikiwand.com. 2019-03-01 रोजी पाहिले. 
  2. ^ "Mahavir Jondhale | महावीर जोंधळे". www.padmagandha.com. 2019-03-01 रोजी पाहिले. 
  3. ^ "Marathi Books by महावीर जोंधळे mahAvIra joMdhaLe". www.rasik.com. 2019-03-01 रोजी पाहिले.