मनोज कुमार
 | हा लेख/विभाग स्वत:च्या शब्दात विस्तार करण्यास मदत करा. |
| मनोज कुमार | |
|---|---|
 मनोज कुमार | |
| जन्म |
हरिकृष्ण गिरी गोस्वामी २४ जुलै, १९३७ ॲबोटाबाद, पाकिस्तान |
| मृत्यू | ४ एप्रिल, २०२५ (वय ८७) |
| राष्ट्रीयत्व | भारतीय |
| कार्यक्षेत्र | अभिनय |
| पुरस्कार |
|
| पत्नी | शशी गोस्वामी |
| अपत्ये | कुणाल गोस्वामी, विशाल गोस्वामी |
मनोज कुमार(जन्म नाव: हरिकृष्ण गिरी गोस्वामी) (२४ जुलै, १९३७; ॲबोटाबाद - ४ एप्रिल, २०२५; मुंबई[१]) हे एक हिंदी चित्रपटसृष्टीतले अभिनेते, पटकथालेखक, दिग्दर्शक आणि निर्माते होते. चार दशकांहून अधिक काळच्या कारकिर्दीत त्यांनी ५५ चित्रपटांमध्ये काम केले. त्यांना भारतीय चित्रपटसृष्टीच्या इतिहासातील सर्वात यशस्वी अभिनेत्यांपैकी एक मानले जाते. देशभक्तीपर चित्रपटांचा ट्रेंड सुरू करण्यासाठी ओळखले जाणारे, त्यांना भरत कुमार हे टोपणनाव देण्यात आले.[२][३][४]
भारतीय चित्रपट आणि कला क्षेत्रातील योगदानाबद्दल त्यांना १९९२ मध्ये पद्मश्री आणि २०१५ मध्ये चित्रपट क्षेत्रातील सर्वोच्च पुरस्कार दादासाहेब फाळके पुरस्काराने सन्मानित केले गेले.[५] त्यांना विविध श्रेणींमध्ये राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार आणि सात फिल्मफेअर पुरस्कार मिळाले.[६]
प्रारंभिक आयुष्य
[संपादन]कुमार यांचा जन्म ब्रिटिश भारतातील वायव्य सरहद्द प्रांतातील (सध्याचे खैबर पख्तूनख्वा, पाकिस्तान) ॲबोटाबाद येथील एका पंजाबी हिंदू ब्राह्मण कुटुंबात झाला.[७][८] त्यांचे जन्म नाव हरिकृष्ण गिरी गोस्वामी आहे. फाळणीमुळे त्यांचे कुटुंब जंदियाला शेरखान येथून दिल्लीला स्थलांतरित झाले.[९] मनोज कुमार यांनी हिंदू कॉलेजमधून कला शाखेची पदवी घेतली. तरुणपणी ते दिलीप कुमार, अशोक कुमार आणि कामिनी कौशल यांचे चाहते होते. दिलीप कुमार यांच्या 'शबनम' या चित्रपटातील नायकाच्या नावावरून स्वतःचे नाव मनोज कुमार असे ठेवले.[८][१०]
मृत्यू
[संपादन]कुमार यांना मुंबईतील कोकिलाबेन धीरुबाई अंबानी रुग्णालयात दाखल करण्यात आले होते, जिथे त्यांचे हृदयाशी संबंधित विकारामुळे निधन झाले. रुग्णालयाने जारी केलेल्या वैद्यकीय प्रमाणपत्रानुसार, त्यांच्या यकृताचा सिरोसिस आजार देखील मृत्यूसाठी कारणीभूत होता. ४ एप्रिल २०२५ रोजी मुंबईत वयाच्या ८७ व्या वर्षी कुमार यांचे निधन झाले.[११][१२][१३]
अभिनय सूची
[संपादन]अभिनेता
[संपादन]| वर्ष | चित्रपट | पात्र | नोंद |
|---|---|---|---|
| १९९५ | मैदान-ए-जंग | ||
| १९८९ | क्लर्क | ||
| १९८९ | देशवासी | ||
| १९८९ | संतोष | ||
| १९८७ | कलयुग और रामायण | ||
| १९८१ | क्रांति | ||
| १९७९ | जाट पंजाबी | ||
| १९७७ | शिरडी के साईं बाबा | ||
| १९७७ | अमानत | ||
| १९७६ | दस नम्बरी | ||
| १९७५ | सन्यासी | ||
| १९७४ | रोटी कपड़ा और मकान | ||
| १९७२ | बेईमान | ||
| १९७२ | शोर | ||
| १९७० | मेरा नाम जोकर | ||
| १९७० | पूरब और पश्चिम | ||
| १९७० | यादगार | ||
| १९७० | पहचान | ||
| १९६९ | साजन | ||
| १९६८ | नीलकमल | ||
| १९६८ | आदमी | ||
| १९६७ | अनीता | ||
| १९६७ | उपकार | ||
| १९६७ | पत्थर के सनम | ||
| १९६६ | दो बदन | ||
| १९६६ | पिकनिक | ||
| १९६६ | सावन की घटा | ||
| १९६५ | हिमालय की गोद में | ||
| १९६५ | पूनम की रात | ||
| १९६५ | शहीद | ||
| १९६५ | बेदाग | ||
| १९६५ | गुमनाम | ||
| १९६४ | वो कौन थी | ||
| १९६४ | अपने हुए पराये | ||
| १९६४ | फूलों की सेज | ||
| १९६३ | घर बसा के देखो | ||
| १९६३ | गृहस्थी | ||
| १९६२ | हरियाली और रास्ता | ||
| १९६२ | माँ बेटा | ||
| १९६२ | अपना बना के देखो | ||
| १९६२ | बनारसी ठग | ||
| १९६२ | डॉक्टर विद्या | ||
| १९६२ | नकली नवाब | ||
| १९६२ | शादी | ||
| १९६१ | सुहाग सिंदूर | ||
| १९६१ | काँच की गुडिया | ||
| १९६१ | रेशमी रूमाल | ||
| १९६० | हनीमून | ||
| १९५८ | पंचायत | ||
| १९५८ | सहारा | ||
| १९५७ | फॅशन | ||
पटकथा लेखक
[संपादन]| वर्ष | चित्रपट | नोंद |
|---|---|---|
| १९९९ | जय हिन्द | |
| १९८९ | क्लर्क | |
| १९८७ | कलयुग और रामायण | |
| १९८१ | क्रांति | |
| १९७४ | रोटी कपड़ा और मकान | |
| १९७२ | शोर | |
| १९७० | मेरा नाम जोकर | |
| १९७० | पूरब और पश्चिम | |
| १९७० | यादगार | |
| १९६७ | उपकार | |
निर्माता
[संपादन]| वर्ष | चित्रपट | नोंद |
|---|---|---|
| १९९९ | जय हिन्द | |
| १९८९ | क्लर्क | |
| १९८३ | पेंटर बाबू | |
| १९८१ | क्रांति | |
| १९७४ | रोटी कपड़ा और मकान | |
| १९७२ | शोर | |
| १९७० | पूरब और पश्चिम | |
निर्देशक
[संपादन]| वर्ष | चित्रपट | नोंद |
|---|---|---|
| १९९९ | जय हिन्द | |
| १९८९ | क्लर्क | |
| १९८१ | क्रांति | |
| १९७४ | रोटी कपड़ा और मकान | |
| १९७२ | शोर | |
| १९७० | पूरब और पश्चिम | |
| १९६७ | उपकार | |
पुरस्कार
[संपादन]
- बेईमान चित्रपटातील सर्वोत्कृष्ट अभिनयासाठी फिल्मफेर पुरस्कार (इ.स. १९७३)
- मध्यप्रदेश सरकारचा किशोर कुमार पुरस्कार (२००८)
- दादासाहेब फाळके पुरस्कार (इ.स. २०१६)
संदर्भ
[संपादन]- ↑ "RIP Manoj Kumar: भारत सरकार से पंगा लेकर केस जीतने वाला एकमात्र एक्टर, सत्ता के मुंह पर ठुकराई उनकी ऑफर की हुई फिल्म". नवभारत टाईम्स (हिंदी भाषेत). ४ एप्रिल २०२५ रोजी पाहिले.
- ↑ "Legendary Actor Director Manoj Kumar Passes Away". 4 April 2025.
- ↑ "Manoj Kumar Phenomenal Box Office Record As An Actor". 6 April 2025.
- ↑ "Aadmi (1968)". द हिंदू. 18 March 2010.
- ↑ Kumar, Anuj (2016-03-10). "Know your Bharat". द हिंदू (इंग्रजी भाषेत). ISSN 0971-751X. 11 March 2016 रोजी मूळ पानापासून संग्रहित. 2016-08-16 रोजी पाहिले.
- ↑ Bhatt, SC; Bhargava, Gopal K. (2006). Land and People of Indian States and Union Territories (in 36 Volumes). 16. Kalpaz Publications. p. 685. ISBN 81-7835-372-5.
- ↑ "10 interesting facts about Manoj Kumar - Times of India". द टाइम्स ऑफ इंडिया.
- 1 2 Verghis, Shana Maria (8 May 2011). "'I left behind a can of marbles in Abbotabad after Partition'". 10 May 2011 रोजी मूळ पान पासून संग्रहित. 24 May 2011 रोजी पाहिले.
- ↑ Vijayakar, Rajiv. "A patriot at heart". Deccan Herald. DHNS. 18 August 2016 रोजी मूळ पानापासून संग्रहित. 17 August 2016 रोजी पाहिले.
- ↑ "How Manoj Kumar got his name and whom does he thank for that?" (video). Youtube (Hindi भाषेत).CS1 maint: unrecognized language (link)
- ↑ "Legendary actor-director Manoj Kumar, Nicknamed 'Bharat Kumar', Died at 87 in Mumbai". Bru Times News (इंग्रजी भाषेत).
- ↑ "Veteran Bollywood Actor Manoj Kumar Dies At 87 In Mumbai". www.ndtv.com (इंग्रजी भाषेत). 2025-04-04 रोजी पाहिले.
- ↑ Cherylann Mollan (4 April 2025). "Manoj Kumar: Bollywood actor and director dies at 87". www.bbc.com. 4 April 2025 रोजी पाहिले.
बाह्य दुवे
[संपादन]