मधुसूदन कालेलकर

मधुसूदन कालेलकर
जन्म	२२ मार्च १९२४ वेंगुर्ले, महाराष्ट्र, भारत
मृत्यू	१७ डिसेंबर १९८५ वांद्रे, मुंबई, महाराष्ट्र, भारत
राष्ट्रीयत्व	भारतीय
कार्यकाळ	१९५० ते १९८५
पुरस्कार	फिल्म फेअर १९७८, राष्ट्रपती पुरस्कार, महाराष्ट्र राज्य पुरस्कार

मधुसूदन कालेलकर (जन्म : २२ मार्च १९२४; - वांद्रे, मुंबई, १७ डिसेंबर १९८५) हे मराठी साहित्य आणि चित्रपटसृष्टीतील एक प्रसिद्ध व्यक्तिमत्त्व होते. त्यांचा जन्म वेंगुर्ले येथे झाला आणि शालेय शिक्षणानंतर ते मुंबईत आले. त्यांनी गिरगावात राहून पहिले नाटक लिहिले आणि लेखनाला सुरुवात केली. नंतर ते वांद्रे येथे स्थायिक झाले आणि साहित्य सहवास वसाहतीत शेवटपर्यंत राहिले.

जीवन आणि कार्य

कालेलकरांचा जन्म २२ मार्च १९२४ रोजी वेंगुर्ले येथे झाला. शालेय शिक्षणानंतर ते मुंबईत आले आणि गिरगावातील रामचंद्र बिल्डिंगमध्ये राहिले. तिथे गणेशोत्सवात त्यांनी पहिले नाटक लिहिले. नंतर ते वांद्रे पश्चिम येथील येवले भवनात आणि शेवटी साहित्य सहवासात राहिले. त्यांनी २९ नाटके आणि १११ चित्रपटांसाठी लिखाण केले.

साहित्य आणि चित्रपट

ते मराठी नाटककार, कथाकार, कवी तसेच मराठी आणि हिंदी चित्रपटांचे गीतकार आणि पटकथाकार म्हणून प्रसिद्ध होते. त्यांच्या हिंदी चित्रपटांमध्ये ‘बात एक रात की,’ ‘झुमरू,’ ‘दुल्हन वही जो पिया मन भाये’ यांचा समावेश आहे. मराठी चित्रपटांमध्ये ‘आम्ही जातो आमुच्या गावा,’ ‘गुपचूप गुपचूप’ ही त्यांची प्रमुख कामे आहेत.

पुस्तके

मधुसूदन कालेलकर यांनी अनेक पुस्तके लिहिली, ज्यात नाटके आणि कथासंग्रहांचा समावेश आहे. त्यांच्या काही उल्लेखनीय पुस्तकांमध्ये खालील गोष्टींचा समावेश आहे:

• शिकार (पहिली आवृत्ती १९७४)
• तो राजहंस एक (पहिली आवृत्ती १९७५)
• या, घर आपलंच आहे (पहिली आवृत्ती १९७१)
• या डोळ्यांची दोन पाखरे
• जाणता-अजाणता
• ही श्रींची इच्छा
• ही वाट दूर जाते
• कल्पवृक्ष कन्येसाठी

या पुस्तकांची माहिती ओपन लायब्ररीवर उपलब्ध आहे. याशिवाय, त्यांनी नाते युगायुगाचे (नाटक), पेइंग गेस्ट (नाटक), आणि हनीमून (कथासंग्रह) ही पुस्तके लिहिली.

पुरस्कार

• फिल्म फेअर १९७८: ‘दुल्हन वही जो पिया मन भाये’ साठी सर्वोत्तम पटकथा पुरस्कार.

• महाराष्ट्र राज्य पुरस्कार: ९ वेळा सर्वोत्तम कथा, पटकथा आणि गीतासाठी (उदा. ‘बाळा गाऊ कशी अंगाई’ मधील “निंबोणीच्या झाडामागे चंद्र झोपला ग बाई”).

• राष्ट्रपती पुरस्कार: ‘हा माझा मार्ग एकला’ चित्रपटासाठी.

• महाराष्ट्र शासन पुरस्कार: ‘अपराध मीच केला,’ ‘सागरा प्राण तळमळला’ या नाटकांसाठी.

स्मरण

१७ डिसेंबर १९८५ रोजी त्यांचे निधन झाले. वांद्रे येथील साहित्य सहवासाकडे जाणाऱ्या रस्त्याला त्यांचे नाव देण्यात आले आहे. ते मराठी साहित्य आणि चित्रपटसृष्टीतील एक दिग्गज व्यक्तिमत्त्व होते.