भारतात समलैंगिक, उभयलैंगिक व परलैंगिक लोकांचे अधिकार

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
Jump to navigation Jump to search

साचा:Infobox LGBT rights

भारतातील लेस्बियन, समलैंगिक, उभयलिंगी, ट्रांसजेंडर आणि इंटेरसेक्स (एलजीबीटीआय) लोक अन्य व्यक्तींनी न अनुभवलेल्या कायदेशीर आणि सामाजिक अडचणींना तोंड देतात. भारतात समलैंगिक संभोग कायदेशीर आहे परंतु समान-लिंग जोडपे कायदेशीररित्या लग्न करू शकत नाहीत. ६ सप्टेंबर २०१८ रोजी भारतीय सर्वोच्च न्यायालयाने भारतीय दंड संहिताच्या कलम ३७७ बेसनदशीर घोषित करून समलिंगीपणा कायदेशीर केला. न्यायालयाने एकमताने शासित केले की वैयक्तिक स्वायत्तता, घनिष्ठता आणि ओळख संरक्षित मूलभूत अधिकार आहेत .

२०१४ पासून, भारतातील परलैंगिक व्यक्तींना शस्त्रक्रियेशिवाय त्यांचे लिंग बदलण्याची परवानगी देण्यात आली आहे आणि स्वत:च्या लिंगाला "तिसरा लिंग" अशी नोंदणी करण्याचा संवैधानिक अधिकार आहे.. याव्यतिरिक्त, काही राज्ये, हिजडा (दक्षिण आशियातील पारंपारिक तिसऱ्या लिंगाची लोकसंख्या) लोकांना , गृहनिर्माण कार्यक्रम, कल्याणकारी फायदे, पेंशन योजना, सरकारी रुग्णालयांमध्ये मुक्त शस्त्रक्रिया आणि यांची इतर मदत करण्यासाठी रचलेल्या कार्यक्रमांच्या माध्यमातून संरक्षण देतात. भारतामध्ये अंदाजे 4.8 दशलक्ष परलैंगिक लोक आहेत.

मागील दशकात, भारतात, विशेषकरून मोठ्या शहरांमध्ये, एलजीबीटी लोकांनी अधिकाधिक स्वीकृती प्राप्त केली आहे. तरीसुद्धा, भारतातील बहुतेक एलजीबीटी लोक त्यांच्या कुटुंबांपासून भेदभावाच्या भीतीने आपली ओळख बंदीस्त ठेवतात कारण त्या कुटुंबांना समलैंगिकताला लज्जास्पद वाटू शकते. [१] एलजीबीटी समुदायाच्या सदस्यांच्या हत्येचे, त्यांच्यावर आक्रमणांचे, त्यांच्यावर छळाचे आणि मारहाणीचे अहवाल भारतात असामान्य नाहीत.[२][३][४] ग्रामीण भागामध्ये भेदभाव आणि अज्ञान हे विशेषतः उपस्थित असतात, ज्यामुळे एलजीबीटी लोक त्यांच्या कुटुंबियांकडून नाकारले जातात आणि जबरदस्तीने त्यांचा विवाह विपरीत लिंगी व्यक्तीशी करतात.[५]

भेदभाव संरक्षण[संपादन]

भारतीय संविधानाच्या अनुच्छेद 15 मध्ये असे म्हटले आहे की:[६]

15. धर्म, वंश, जात, लिंग किंवा जन्माच्या स्थानावरून भेदभाव करण्यास मनाई.

(1) राज्य कोणत्याही नागरिकाला प्रतिकूल होईल अशाप्रकारे केवळ धर्म, वंश, जात, लिंग, जन्मस्थळ किंवा कोणत्याहीपैकी कोणतेही भेदभाव करणार नाही.
(2) केवळ धर्म, वंश, जात, लिंग, जन्मतारीख अथवा यापैकी कोणत्याही कारणावरून कोणतेही नागरिक -
(क) दुकाने, सार्वजनिक उपगृहे, हॉटेल आणि सार्वजनिक करमणुकीची स्थाने यांत प्रवेश करणे; किंवा 
(ख) पूर्णतः  किंवा  अंशतः राज्याच्या निधीतून देखभाल करण्यात येणाऱ्या पैशाने राखलेल्या अथवा सर्वसाधारण जनतेच्या उपयोगाकर्ताच खास नेमून दिलेली अशा  विहीरी, तलाव, स्नानघत,रस्ते आणि सार्वजनिक वापराच्या जागा यांचा वापर करणे,
यांबाबतीत, कोणतीही निःसमर्थता, दायित्व, निर्बंध किंवा शर्त यांच्या आधीन असणार नाही.    

सर्वोच्च न्यायालयाने असे म्हटले आहे की भारतीय संविधानाद्वारे लैंगिक अभिमुखतेच्या आधारावर भेदभाव केला जाण्यावर मनाई आहे. जे लोक लैंगिक अभिमुखतेमुळे भेदभाव करतात त्यांना आता न्यायालयात आव्हान करू शकतात.

सार्वजनिक मत[संपादन]

भारतात एलजीबीटी अधिकारांबद्दल सार्वजनिक मत जटिल आहे. आंतरराष्ट्रीय लेस्बियन, गे, बिसेक्युशल, ट्रान्स अँड इंटेक्सएक्स असोसिएशनच्या २०१६ च्या मतानुसार, ३५% भारतीय लोक समलैंगिक विवाह कायदेशीर करण्यासाठी सहमत होते, आणखी ३५% लोकांनी विरोध केला.[७] व्हर्की फाऊंडेशनच्या सर्वेक्षणात असे आढळून आले आहे की १८-२१ वर्षांच्या वयोगटातील समलैंगिक विवाहासाठी ५३% लोकांचं सहमत होतं.[८]

आयएलजीएने केलेल्या २०१७ च्या निवडणुकीनुसार, ५८% भारतीय मान्य करतात की समलिंगी आणि उभयलिंगी लोकांस अन्य लोकांसारखेच अधिकार असावे तर ३०% लोकांनी विरोध केला . याव्यतिरिक्त, ५९% ने मान्य केले की त्यांना कामाच्या ठिकाणी भेदभावापासून संरक्षण आवश्यक आहे. ३९% भारतीय लोकांनी असे म्हटले आहे की, समान-लैंगिक संबंध असलेल्या लोकांवर गुन्हेगार म्हणून आरोप केला पाहिजे, तर बहुसंख्य ४४% लोकांचा ह्याला विरोध होता. परलैंगिक लोकांसाठी, ६६% ने समान अधिकार असावा असा दावा केला, ६२% ना वाटतं की त्यांना रोजगार भेदभावपासून संरक्षित केले पाहिजे आणि ६०% ना वाटतं की त्यांना त्यांचे कायदेशीर लिंग बदलण्याची परवानगी द्यावी.[९]

प्रसिद्ध भारतीय एल जी बी टी अधिकार कार्यकर्ते [संपादन]

२००६ मध्ये सर्वांसमक्ष समलैंगिक म्हणून आल्यानंतर राजपिपलाच्या महाराजाचे वारस राजकुमार मनेंद्र सिंग गोहिल (चित्रात) यांनी एल जी बी टी युवकांमधील एचआयव्ही / एड्स संक्रमण आणि बेघरपणा कमी करण्यासाठी काम केले आहे.
S. No. Name Details
अंजली आमीर  मल्याळी  अभिनेत्री  
मानबी बंदोपाध्याय  भारतातली पहिली सर्वांसमक्ष परलैंगिक महाविद्यालय कॉलेज प्राचार्या आणि पहिली परलैंगिक व्यक्ती जीनी PhD मिळविले  
विनय चंद्रन   समलैंगिक आणि मानवाधिकारांचे कार्यकर्ते  
बॉबी डार्लिंग  परलैंगिक अभिनेत्री आणि एल जी बी टी अधिकारांची ठाम समर्थक
तिस्ता दास  परलैंगिक कार्यकर्ती 
सुशांत डिव्हिगकर  मिस्टर गे इंडिया २०१४
पाब्लो गांगुली  सांस्कृतिक उद्योजक, कलाकार, आणि  दिग्दर्शक 
रितूपर्णो घोष  लोकप्रिय चित्रपट निर्माते, ११ भारतीय राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांचे विजेते
अंजली गोपालन  मानवाधिकार कार्यकर्ती 
१० अँड्रू हार्वी  लेखक, धार्मिक विद्वान आणि गूढ परंपरेंचे शिक्षक
११ हरीश अय्यर  कार्यकर्ता, स्तंभलेखक आणि ब्लॉगर
१२ सेलिना जेटली
मिस  इंडिया २००१
१३ फिरदौस कांगा  लेखक आणि अभिनेता 
१४ करपागा  मुख्यप्रवाह चित्रपटात मुख्य भूमिका घेणारी भारतातील पहिली ट्रान्स व्यक्ती
१५ सलीम किडवाई  लेखक 
१६ अग्निवा लाहिरी  सामाजिक कार्यकर्ती  (PLUS कोलकाता )
१७ नोलन लुईस  मिस्टर गे इंडिया २०१३
१८ लीना मणिमेकलै  कवी,लेखिका आणि चित्रपट निर्मिती 
१९ शबनम मौसी  भारतीय निवडणुकांमध्ये सहभागी होण्यासाठी सर्वप्रथम सर्वांसमक्ष परलैंगिक व्यक्ती
२० होशंग मर्चन्ट  शिक्षक, कवी  आणि  समीक्षक  
२१ इस्माईल मर्चन्ट  चित्रपट निर्माता आणि दिग्दर्शक 
२२ राउल पाटील  मिस्टर गे इंडिया २०११
२३ झोळतं पराग  मिस्टर गे इंडिया २००८
२४ ओनर   चित्रपट दिग्दर्शक
२५ श्रीधर रंगय्यान  चित्रपट निर्माते, कशिश मुंबई इंटरनॅशनल क्विअर फिल्म फेस्टिवलचे संस्थापक आणि दिग्दर्शक
२६ आर राज राव  लेखक, साहित्य प्राध्यापक
२७ ए रेवती  अभिनेत्री, कलाकार, लेखक आणि थिएटर कार्यकर्ते
२८ वेनडेल रॉड्रिक्स फॅशन डिझायनर आणि कोरियोग्राफर
२९ अशोक राव कवी  हमसफर ट्रस्ट चे संस्थापक 
३० ऐश्वर्या रितुपर्णा प्रधान  पहिली सर्वांसमक्ष परलैंगिक नागरिक सेविका आणि ओडिशा फायनान्शिअल सर्व्हिसेस ऑफिसर
३१ निशांत सरण  चित्रपट निर्माता आणि समलैंगिक अधिकार कार्यकर्ता 
३२ विक्रम सेठ  लेखक 
३३ परवेझ शर्मा  लेखक आणि डॉक्यूमेंटरी फिल्म निर्माता
३४ गोपी शंकर मदुराई  कॉमनवेल्थ युथ वर्कर एशिया फाइनलिस्ट पुरस्कार प्राप्तकर्ता आणि श्रीश्री मदुराईचे संस्थापक, जेंडरक्वीअर कार्यकर्ते
[१०][११][१२][१३]
३५ मानवेंद्र सिंग गोहिल  राजपिप्लाचा वारसा राजकुमार
३६ रामचंद्र सिरास  भाषाशास्त्रज्ञ आणि लेखक 
३७ लिविंग स्माईल विद्या  अभिनेत्री, कलाकार, लेखक आणि थिएटर कार्यकर्ते
३८ कल्की सुब्रमण्यम  प्रॅलैंगिक कार्यकर्ती , अभिनेत्री , कलाकार, लेखक आणि सहोदरी फाऊंडेशनची  संस्थापक
३९ मानील सूरी  भारतीय-अमेरिकी गणितज्ञ आणि लेखक
४० एस स्वप्ना  तामिळ नाडू पब्लिक सर्विस कमिशन पास करणारी पहिली परलैंगिक महीला आणि पहिली परलैंगिक आय ए एस इच्छुक 
४१ लक्ष्मी नारायण त्रिपाठी  परलैंगिक कार्यकर्ता 
४२ रूथ वनिता  लेखिका आणि शिक्षिका 
४३ अभिनव वत्स  समान अधिकार कार्यकर्ता आणि भारतातील प्रथम सर्वांसमक्ष समलिंगी अभिनेता
४४ रोस वेंकटेशन  भारतातील पहिली परलैंगिक टीव्ही होस्ट
४५ रियाद विन्ची  वादिया  चित्रपट निर्माता 

सारांश सारणी[संपादन]

Same-sex sexual activity legal Yes (Since 2018)
Emblem-question.svg (In Jammu and Kashmir)
Equal age of consent Yes (Since 2018)
Anti-discrimination laws in employment Yes (Since 2018)
Anti-discrimination laws in the provision of goods and services Yes (Since 2018)
Anti-discrimination laws in all other areas (incl. indirect discrimination, hate speech) Yes (Since 2018)
Anti-discrimination laws concerning gender identity No (Pending)
Same-sex marriage No (Proposed)[१४]
Recognition of same-sex couples (e.g. unregistered cohabitation, life partnership) No (Proposed)[१४]
Stepchild adoption by same-sex couples No (Proposed)[१४]
Joint adoption by same-sex couples No (Proposed)[१४]
LGBT people allowed to serve openly in the military No[१५]
Right to change legal gender Yes (Since 2014)
Third gender option Yes (Since 2014)
Access to IVF for lesbian couples No
Commercial surrogacy for gay male couples No
MSMs allowed to donate blood No[१६]

References[संपादन]

  1. ^ Hundreds of gay rights activists join pride march in Delhi
  2. ^ "India: Prosecute Rampant ‘Honor’ Killings". Human Rights Watch (en मजकूर). 18 July 2010. 
  3. ^ Patel, Rashmi (27 August 2016). "Being LGBT in India: Some home truths". Livemint.com. 
  4. ^ Jones, Sophia (29 July 2011). "Lesbian newlyweds flee honor killing threats in India". Foreign Policy (en मजकूर). 
  5. ^ Pandey, Vikas (6 September 2018). "What it means to be gay in rural India". BBC News. 
  6. ^ "Article 15 in The Constitution Of India 1949". indiankanoon.org. 
  7. ^ "ILGA/RIWI Global Attitudes Survey on LGBTI People". www.ilga.org. International Lesbian, Gay, Bisexual, Trans and Intersex Association. 31 December 2016. 
  8. ^ "Young people and free speech". The Economist. 15 February 2017. 
  9. ^ "ILGA-RIWI Global attitudes survey". igla.org. The International Lesbian, Gay, Bisexual, Trans and Intersex Association. October 2017. 
  10. ^ "Intersex person to contest from Madurai North". 30 April 2016 – via The Hindu. 
  11. ^ "3rd gender gets a new champion in Tamil Nadu poll ring - Times of India". 
  12. ^ "Intersex candidate alleges harassment - Times of India". 
  13. ^ "This intersex person is contesting TN polls, 'ze' wants to change your mind on sexual minorities". 24 April 2016. 
  14. a b c d चुका उधृत करा: <ref> चुकीचा कोड; livemint नावाने दिलेल्या संदर्भांमध्ये काहीही माहिती नाही
  15. ^ Dutta, Amrita (7 September 2018). "Indian Army is worried now that men can legally have sex with other men". The Print.
  16. ^ Power, Shannon (20 July 2017). "No LGBTI person can donate blood in India". GayStarNews.